Η πανωλεθρία του Ζωπυρίωνα: Η άγνωστη εκστρατεία των Μακεδόνων στην Σκυθία

Γράφει ο Μανώλης Χατζημανώλης

Ένα από τα πιο αινιγματικά γεγονότα της ελληνικής Ιστορίας με κατακλυσμικές συνέπειες στον ιστορικό ρου είναι η εκστρατεία του Μακεδόνα στρατηγού Ζωπυρίωνα στην Σκυθία το 331 π.Χ.

Ο Ζωπυρίων ήταν στρατηγός της περιοχής του Πόντου κατά τον Ιουστίνο ή της Θράκης σύμφωνα με τον Κούρτιο. Πιθανότατα η περιοχή ευθύνης του ήταν η θρακική ακτή του Ευξείνου Πόντου, όπου υπήρχαν πολλές ελληνικές πόλεις που ανθούσαν από το εμπόριο. Μην θέλοντας να θεωρηθεί αδρανής, πέρασε τον Δούναβη και εκστράτευσε με μια δύναμη 30.000 ανδρών και ισχυρό στόλο εναντίον της πλούσιας πόλης Ολβίας, μιλησιακής αποικίας στις ακτές τις σημερινής Ουκρανίας. Μπροστά στον θανάσιμο κίνδυνο, οι Ολβίοι απελευθέρωσαν τους σκλάβους τους, ώστε να συμπολεμήσουν μαζί τους, στρατολόγησαν κάθε διαθέσιμο άνδρα που μπορούσε να χειριστεί όπλο και συμμάχησαν με τους Σκύθες που κυριαρχούσαν εκείνη την εποχή στην ουκρανική πεδιάδα. Τελικά ο μακεδονικός στόλος καταστράφηκε λόγω καταιγίδας και ο Ζωπυρίων μην έχοντας τα μέσα για να συνεχίσει την πολιορκία, υποχώρησε υπό την συνεχή παρενόχληση των Σκυθών. Το μακεδονικό σώμα δεν έμελλε να φτάσει πίσω στις βάσεις του, καθώς καταστράφηκε από τους συνασπισμένους Γέτες και Τριβαλλούς στον Δούναβη, οι οποίοι κατά αυτόν τον τρόπο εκδικήθηκαν για την ήττα τους από τον Αλέξανδρο το 335 π.Χ. Ο άτυχος Ζωπυρίων βρήκε τον θάνατο μαζί με τους άντρες του.

Η αναφορά για την καταστροφή του μακεδονικού εκστρατευτικού σώματος έφτασε στον Αλέξανδρο μαζί με την είδηση για τον θάνατο του βασιλιά της Ηπείρου και θείου του, Αλέξανδρου του Μολοσσού, σε μάχη στην Ιταλία και τα νέα για την ήττα και τον θάνατο του βασιλιά της Σπάρτης Άγη Γ’ στην μάχη της Μεγαλόπολης, στην Πελοπόννησο, από τον μακεδονικό στρατό υπό τον αντιβασιλιά Αντίπατρο. Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, ο Αλέξανδρος πιο πολύ χάρηκε για τον θάνατο των δύο αντίπαλών του βασιλεών, παρά λυπήθηκε για την καταστροφή του Ζωπυρίωνα…

Κάπου εδώ αρχίζουν τα ερωτήματα:
-Γιατί ο Ζωπυρίων εκστράτευσε στην Σκυθία; Η επιθυμία για διάκριση ήταν επαρκής λόγος για να αναλάβει το ρίσκο ενός τέτοιου εγχειρήματος ή μήπως εκτελούσε εντολές; Και αν ισχύει το δεύτερο, ποιού;
-Αν οι αναφορές για εκστρατευτικό σώμα 30.000 ανδρών δεν αποτελούν υπερβολή, πώς είχε ο Ζωπυρίων, ένας απλός στρατηγός μιας στρατιωτικής περιφέρειας, στην διάθεσή του ένα τόσο μεγάλο στράτευμα, όταν ο ίδιος ο Αλέξανδρος πέρασε τον Ελλήσποντο με όχι περισσότερους από 40.000 άνδρες; Μηπως επρόκειτο για δυνάμεις στρατολογημένες από την ίδια την Μακεδονία και όχι απλά για το στράτευμα μιας περιφερειακής διοίκησης;
-Είναι δυνατόν ο Αλέξανδρος παραμονές της μάχης των Γαυγαμήλων να έδωσε εντολή για μία αμφιβόλου έκβασης εκστρατεία στον βορρά την στιγμή που χρειαζόταν κάθε διαθέσιμο άνδρα για την εκστρατεία του στην ανατολή; Ή μήπως τα νήματα πίσω από τον Ζωπυρίωνα κινούσε κάποια μορφή που δρούσε από τα παρασκήνια για ίδιον όφελος;
-Είναι τυχαία η ρήξη των σχέσεων περίπου την ίδια περίοδο μεταξύ της βασιλομήτορος Ολυμπιάδας και του αντιβασιλέα Αντιπάτρου;

Τα ερωτήματα αυτά ενδεχομένως θα μείνουν για πάντα αναπάντητα. Αυτό που είναι σίγουρο πάντως είναι πως το γεγονός αυτό ενεργοποίησε ένα ντόμινο εξελίξεων που στο τέλος θα είχε ολέθριες συνέπειες για τον μακεδονικό βασιλικό Οίκο των Αργεαδών.

Μετά την στρατιωτική καταστροφή και την απώλεια τόσων στρατιωτών, ο μακεδονικός έλεγχος της Θράκης κλονίστηκε ανεπανόρθωτα. Οι γύρω από τον Δούναβη θρακικές φυλές εξεγέρθηκαν, ένας Οδρύσης πρίγκιπας αυτοαναγορεύτηκε βασιλιάς των Θρακών με το όνομα Σεύθης Γ’, ενώ ο Μακεδόνας στρατηγός της Θράκης Μέμνονας αυτονομήθηκε από την κεντρική εξουσία. Σαν να μην έφταναν αυτά, οι Λακεδαιμόνιοι υπό τον βασιλιά τους Άγη Γ’, μετά από προετοιμασία ετών και με άφθονο περσικό χρυσό στην διάθεσή τους βρήκαν την ευκαιρία να κινηθούν εναντίον των συμμάχων των Μακεδόνων στην Πελοπόννησο, απειλώντας να ανατρέψουν την νέα τάξη που είχαν επιβάλλει στα ελληνικά πράγματα ο Φίλιππος Β’ και ο Μέγας Αλέξανδρος.

Με το άνθος του μακεδονικού βασιλείου να μάχεται στην Ασία ή να έχει σκοτωθεί υπό τον Ζωπυρίωνα, ο Αντίπατρος με την επιστράτευση κάθε διαθέσιμου άνδρα που μπορούσε να χειριστεί όπλο, αλλά και με την στρατολόγηση πολλών μισθοφόρων με χρήματα που φρόντισε να του στείλει ο Αλέξανδρος, ανέλαβε να αντιμετωπίσει τις απειλές. Στην Θράκη ήρθε σε συμβιβασμό με τον Μέμνονα, εξαλείφοντας την άμεση απειλή από τον βορρά, χωρίς όμως να καταφέρει να επαναφέρει την τάξη στην χώρα. Το έργο αυτό θα αναλάμβανε μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου ο εταίρος Λυσίμαχος, μετά τον διακανονισμό που έγινε μεταξύ των Διαδόχων στην Βαβυλώνα το 323 π.Χ, με μεικτά αποτελέσματα. Μετά την Θράκη, εισέβαλε στην Πελοπόννησο και νίκησε τους Σπαρτιάτες σε πολύνεκρη μάχη έξω από την Μεγαλόπολη, όπου βρήκε τον θάνατο ο γενναίος βασιλιάς Άγης. Στις ελληνικές πόλεις που αποστάτησαν, οι υπεύθυνοι για την εξέγερση εξορίστηκαν και επιβλήθηκαν φιλικά προς τον Αντίπατρο τυραννικά καθεστώτα. Η μακεδονική κυριαρχία στην Ελλάδα είχε σωθεί και η εξουσία του Αντίπατρου ήταν ισχυρότερη από ποτέ.

Παρά την τελική θετική έκβαση, οι σχέσεις του αντιβασιλιά με τον νεαρό ηγεμόνα και την οικογένειά του φαίνεται πως δεν ήταν πλέον οι ίδιες. Οι ήδη κακές σχέσεις του Αντίπατρου με την Ολυμπιάδα διερράγησαν πλήρως και η βασιλομήτωρ επέστρεψε στην γενέτειρά της, την Ήπειρο, από όπου με την αλληλογραφία της προς τον γιο της διέβαλλε συνεχώς τον γέρο στρατηγό.

Η οριστική ρήξη ήρθε το 323 π.Χ όταν ο Αλέξανδρος, υπό το βάρος των αναφορών που πλήθαιναν για κατάχρηση εξουσίας εκ μέρους του Αντίπατρου, αλλά και της δυσπιστίας που ο ίδιος έτρεφε πλέον προς το πρόσωπο του αντιβασιλιά του, προέβη σε δύο κομβικής σημασίας κινήσεις. Πρώτον εξέδωσε διάταγμα για αμνηστία και επιστροφή όλων των πολιτικών εξορίστων στις ελληνικές πόλεις. Άμεσα θιγόμενα από αυτό το διάταγμα ήταν τα φιλικά προς τον Αντίπατρο καθεστώτα που η σταθερότητά τους πλέον θα βρισκόταν σε κίνδυνο. Η εξουσία του Αντίπατρου στην Ελλάδα πλέον δεν θα ήταν τόσο απόλυτη. Δευτερον ο Αντίπατρος κλήθηκε στην Βαβυλώνα να απολογηθεί για τις κατηγορίες που τον βάραιναν και την θέση του ως αντιβασιλιά στην Ευρώπη θα αναλάμβανε ο πιστός στον Αλέξανδρο στρατηγός Κρατερός, ο οποίος είχε ξεκινήσει ήδη για την πατρίδα επικεφαλής τουλάχιστον 10.000 βετεράνων της εκστρατείας στην Ασία.

Αποστολή του Κάσσανδρου, γιου του Αντίπατρου, στην Βαβυλώνα για διαπραγματεύσεις με τον βασιλιά κατέληξε σε φιάσκο. Ο Κάσσανδρος έκανε το λάθος να περιγελάσει το έθιμο της προκύνησης του ηγεμόνα, που είχε υιοθετήσει πλέον η Αυλή του Αλέξανδρου, μπροστά στον βασιλιά, ο οποίος εξεμάνη και χτύπησε τον αγενή νεαρό μπροστά σε όλη την Αυλή. Έκτοτε ο Κάσσανδρος, ανέπτυξε μια βαθιά απέχθεια για τον Αλέξανδρο και την οικογένειά του που θα αποδεικνυόταν μοιραία για τον Οίκο των Αργεαδών.

Μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου και τον πόλεμο μεταξύ των διαδόχων του που ακολούθησε, ο Κάσσανδρος, υποστηρικτής του ετεροθαλούς αδερφού του Αλέξανδρου Φιλίππου Αριδαίου, συγκρούστηκε με την αειθαλή και πεισματάρα Ολυμπιάδα, υποστηρίκτρια του εγγονού της Αλέξανδρου Δ’, για την διαδοχή στον μακεδονικό θρόνο. Ο Κάσσανδρος νίκησε και καταδίκασε την περήφανη πρώην βασίλισσα σε θάνατο δια λιθοβολισμού, ενώ λίγο αργότερα δολοφονήθηκαν και τα τελευταία μέλη του νόμιμου βασιλικού οίκου. Μόνη επιζήσασα απέμεινε η πριγκήπισσα Θεσσαλονίκη, κόρη του βασιλιά Φιλίππου Β’ από την Θεσσαλή ερωμένη του Νικησίπολη, την οποία ο Κάσσανδρος παντρεύτηκε το 315 π.Χ δημιουργώντας την δική του δυναστεία. Ο αρχαίος βασιλικός Οίκος των Αργεαδών είχε σβήσει οριστικά…

Στην εικόνα, ένα από τα έξι συνολικά μακεδονικά κράνη που βρέθηκαν στην Μολδαβία και θεωρείται πως άνηκαν σε στρατιώτες της στρατιάς του Ζωπυρίωνα.

, , , , ,

3 thoughts on “Η πανωλεθρία του Ζωπυρίωνα: Η άγνωστη εκστρατεία των Μακεδόνων στην Σκυθία

  1. Πριν από 2.350 χρόνια ακριβώς !
    Yπερβολικός φαντάζει ο αριθμός των Μακεδόνων οπλιτών.
    Δεν υπάρχει πηγή από την οποία να προκύπτει ότι ο Βασιλεύς
    Αλέξανδρος εγνώριζε ή/και ενέκρινε την εκστρατεία αυτή …

    1. Πράγματι. Ή πρόκειται για υπερβολή των αρχαίων συγγραφέων ή έγινε ευρεία στρατολόγηση Θρακών. Ο Αλέξανδρος μάλλον δεν γνώριζε και αν γνώριζε σίγουρα δεν θα ενέκρινε μια τέτοια εκστρατεία από τη στιγμή που η τελική σύγκρουση με τον Δαρείο ήταν επικείμενη. Κάποιοι νεότεροι αναθεωρητές ερευνητές θεωρούν πως τα νήματα πίσω από τον Ζωπυρίωνα κινούσε ο Αντίπατρος. Με την έκβαση του πολέμου στην Ασία να μην είναι σίγουρη και με τον Αλέξανδρο να αποστασιοποιείται όλο και περισσότερο από το ελληνικό πολιτικό γίγνεσθαι, εικάζεται πως ο στρατηγός βρήκε την ευκαιρία να δημιουργήσει την δική του ευρωπαϊκή ηγεμονία και η πλούσιες σε σιτηρά νότιες ουκρανικές ακτές θα ήταν μια λογική προσθήκη σε αυτήν.

      Χωρίς βέβαια ευρήματα και πηγές να τεκμηριώνουν την παραπάνω θέση, όλα δεν παύουν να είναι απλά εικασίες.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.