Θεοδώρα της Τραπεζούντας και η απόπειρα απελευθέρωσης του Πόντου

Η αυτοκρατορία της Τραπεζούντας κατά τα τελευταία χρόνια της ύπαρξής της αντιμετωπίζει πολλά και σοβαρά προβλήματα επιβίωσης. Το Βυζάντιο ήδη καταρρέει και η Τραπεζούντα θα ακολουθήσει την πτώση της Βασιλεύουσας. Ωστόσο οι Μεγαλοκομνηνοί θα παλέψουν μέχρι το τέλος, ακόμα και με γάμους με αλλόθρησκους.

Το 1453 όταν βασίλευε ο Ιωάννης ο επονομαζόμενος Καλογιάννης, ο Ουζούν Χασάν είχε αποκτήσει στρατό και δύναμη. Ο Καλογιάννης στρέφεται σ΄ αυτόν και ζητά τη βοήθειά του για να αντιμετωπίσει τον παντοδύναμο Μωάμεθ Β΄.

Στην αυλή του Καλογιάννη ξεχώριζε η κόρη του Θεοδώρα, η οποία εσφαλμένα αναφέρεται ως Αικατερίνη από πολλούς. Ο Charles Diehl απέδειξε, με βάση έγγραφο των αρχείων της Βενετίας, ότι η κόρη του Ιωάννη Δ΄ Καλογιάννη ονομαζόταν Θεοδώρα και όχι Αικατερίνη. Ήταν πολύ όμορφη, έξυπνη, αγαθή στην ψυχή και η φήμη της είχε φτάσει στα πέρατα της Ανατολής.

Τη Θεοδώρα λοιπόν ζήτησε ως αντάλλαγμα ο Ουζούν Χασάν και την Καππαδοκία ως προίκα για να προσφέρει τη συμμαχία και τη βοήθειά του στον αυτοκράτορα πατέρα της. Προκειμένου να πειστεί ο Μεγαλοκομνηνός, ο Ουζούν Χασάν του υποσχέθηκε να θέσει στην υπηρεσία του τον στρατό του, τους θησαυρούς του και τον ίδιο τον εαυτό του προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο Μωάμεθ ο Β΄.

Ο Καλογιάννης αρχικά αρνήθηκε, αλλά οι καταστάσεις πολύ γρήγορα έκαμψαν οποιαδήποτε αντίρρηση είχε. Έβαλε βέβαια κάποιους όρους. Να εξακολουθεί να είναι χριστιανή, να μην αλλαξοπιστήσει δηλαδή και να έχει μαζί της στην αυλή του Ουζούν Χασάν ιερείς, μοναχούς και αυλικούς ομόθρησκους. Ο Ουζούν Χασάν αποδέχτηκε όλους τους όρους και θα ακολουθούσε ο γάμος.

Όμως πεθαίνει ο Καλογιάννης, πιθανόν τον Απρίλιο του 1460, και τον διαδέχεται ο Δαβίδ Α΄ ως επίτροπος του ανήλικου Αλέξιου Ε΄. Ο Καλογιάννης αφήνει πίσω του τον πενταετή Αλέξιο Ε΄ και δυο κόρες. Η μεγαλύτερη κόρη παντρεύτηκε έναν ευγενή Βενετό, τον Κρέσπο, από την οικογένεια αυτή κατάγονται πολλές αριστοκρατικές οικογένειες της Βενετίας. Η νεώτερη, η Θεοδώρα, ήταν αυτή που της προξένεψε ο πατέρας της τον Ουζούν Χασάν. Ο γάμος έγινε τελικά με τη συγκατάθεση του θείου της Δαβίδ Μεγαλοκομνηνού, του τελευταίου αυτοκράτορα της Τραπεζούντας.

Τη νύφη ήρθαν να παραλάβουν πλήθος Τουρκομάνων από ηγεμόνες και ιππότες. Από την πλευρά της νύφης τη συνόδεψαν πλήθος παρθένων, ιερέων, μοναχών και ευγενών, οι οποίοι θα διέμεναν στην αυλή του Ουζούν Χασάν μαζί της.

Σαν σύζυγος πια του Τουρκομάνου ονομάζεται Δέσποινα Χατούν και αποκτά τεράστια επιρροή στην αυλή και τον σύζυγό της. Δίπλα της σε κάθε της ενέργεια είχε συμπαραστάτη την πεθερά της Σάρα Χατούν, η οποία είχε ελληνική καταγωγή, κατ΄ άλλους αρμένικη. Η Δέσποινα Χατούν βοήθησε με πολλούς τρόπους την πατρίδα της την Τραπεζούντα. Λέγεται ότι ίδρυσε στην Αμίδη ελληνική παροικία, χριστιανική εκκλησία στο όνομα των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού και μονή.

Απέκτησε πέντε παιδιά και έζησε αρμονικά με τον τουρκομάνο σύζυγό της. Ο Ουζούν Χασάν ήταν ηγέτης και του Δ. Ιράν. Έτσι ο εγγονός τους ο Ισμαήλ Α΄, ήταν ο Σάχης Ισμαήλ της Περσίας.

Η ψυχή της όμως ήταν και παρέμεινε ποντιακή μέχρι το τέλος της. Όταν έπεσε η Τραπεζούντα το 1462, η Δέσποινα Χατούν συνέλαβε ένα πολύ φιλόδοξο σχέδιο, να εκδιώξει από τα πατρογονικά της εδάφη τους Τούρκους.

Το 1463 έρχεται σε μυστικές συνεννοήσεις με τους Βενετούς προκειμένου να απελευθερώσει την Τραπεζούντα. Οι ιστορικές συγκυρίες την ευνοούν αρχικά, καθώς είχε ξεσπάσει ο πρώτος Βενετο-Οθωμανικός πόλεμος. Οι Βενετοί, οι οποίοι είχαν πολλά προνόμια και τεράστια κέρδη την εποχή των Μεγαλοκομνηνών, δεν ήταν καθόλου διατεθειμένοι να τα χάσουν. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο έδειξαν προθυμία να συνεργαστούν με την Δέσποινα Χατούν.

Οι Βενετοί χρονικογράφοι του 16ου αιώνα Μαλιπιέρο και Ραμούζιο, μας δίνουν τις ιστορικές πληροφορίες σχετικά με αυτή τη συνεργασία. Σύμφωνα λοιπόν με τις πηγές αυτές η Πόντια πριγκίπισσα οργάνωσε το 1472 επιχείρηση κατάληψης της Τραπεζούντας από τη θάλασσα. Η επιχείρηση ξεκίνησε από την Ιβηρία (Γεωργία) με πολυάριθμη ναυτική δύναμη. Πριν φτάσει όμως στα θαλάσσια τείχη της Τραπεζούντας, αποκρούστηκε από το οθωμανικό ναυτικό. Δέκα χρόνια μετά την άλωση της Τραπεζούντας, διαψεύστηκαν στις 1η Νοεμβρίου του 1473 και οι ελπίδες της Δέσποινας Χατούν για ανασύσταση του κράτους των Μεγαλοκομνηνών.

Έτσι η τουρκοκρατία στον Πόντο εδραιώνεται οριστικά.

Γιώτα Ιωακειμίδου, Φιλόλογος
SCHOOLTIME

, , , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.