Θωμάς Β Πρελούμποβιτς: Τύραννος των Ελλήνων και Αλβανοκτόνος

του Χρήστου Χατζηλία,

Ο Θωμάς Πρελούμποβιτς ή Θωμάς Β΄ Κομνηνός Πρελούμπος Παλαιολόγος υπήρξε δεσπότης της Ηπείρου με έδρα τα Ιωάννινα, ήταν γιός του Γρηγορίου Πρελούμπο (εξ ου και το επίθετο Πρελούμποβιτς= γιός του Πρελούμπο), ο οποίος ήταν στρατηγός του Σέρβου αυτοκράτορα Στέφανου Ούρεση Δ’ Δουσάν Νεμάνια. Ο πατέρας του συμμετείχε στην κατάκτηση της Μακεδονίας από τους Σέρβους και ο ίδιος κατέκτησε την Θεσσαλία, μετά τον θάνατο του πατέρα του (1356) η μητέρα του ανήλικου Θωμά διεκδίκησε για λογαριασμό του την Θεσσαλία, αλλά μετά την κατάκτηση της περιοχής από τον τότε δεσπότη της Ηπείρου Νικηφόρο Β΄ Ορσίνι την ανάγκασε να φύγει στην Σερβία. Τελικά η μητέρα του Ειρήνη παντρεύτηκε τον Ράντοσλαβ Χλάπεν, κυβερνήτη των Βοδενών (Έδεσσας) και της Βέροιας ο οποίος συμμετείχε κι αυτός στην σερβική κατάκτηση του ελληνικού χώρου όπως και ο αποθανών σύζυγος της, ο Χλάπεν πήρε υπό την προστασία του τον  ανήλικο Θωμά.

Μετά τον θάνατο του Σέρβου αυτοκράτορα Στέφανου Ούρεση Δ’ Δουσάν Νεμάνια  η σερβική κυριαρχία βρέθηκε σε κρίση. Σέρβοι αριστοκράτες δυνάμωναν ,Αλβανοί εξεγείρονταν και ο Νικηφόρος Β΄Ορσίνι κατέλαβε πάλι τον θρόνο της Ηπείρου διώχνοντας τον Σέρβο δεσπότη και ετεροθαλή αδερφό του αυτοκράτορα Συμεών Ούρεση Παλαιολόγο ο οποίος εγκαταστάθηκε στην Καστοριά , ο γρήγορος θάνατος του Νικηφόρου έδωσε την ευκαιρία στον Συμεών να ανακαταλάβει την Ήπειρο και την Θεσσαλία και να εγκατασταθεί μόνιμα στα Τρίκαλα, όμως λόγω της αδυναμίας του άρχισε να χρήζει με τον τίτλο του δεσπότη ορισμένους Αλβανούς άρχοντες. Ο Γκίνη Μπούα Σπάτα πήρε την περιοχή του Αχελώου και του Αγγελοκάστρου, ενώ ο Πέτρος Λιώσα πήρε την Άρτα, οι κάτοικοι των Ιωαννίνων και του Αγίου Δονάτου δεν θέλησαν να κυβερνηθούν από Αλβανό δεσπότη και ζήτησαν από τον Συμεών έναν ηγέτη που θα τους προστάτευε από τους Αλβανούς. Ο Συμεών τους πρότεινε τον Θωμά Πρελούμποβιτς που στο εξής είχε γίνει  γαμπρός του και τους έστειλε στα Βοδενά (Έδεσσα) για να του το  ζητήσουν , έτσι κατά τα τέλη του 1366 ή το 1367 επικεφαλής ισχυρού στρατιωτικού σώματος κατέφθασε στα Ιωάννινα όπου έγινε δεκτός με εορτασμούς, κατά το ταξίδι και την παραλαβή της εξουσίας ο Θωμάς συνοδευόταν από την σύζυγο και βασίλισσα πλέον των Ιωαννίνων Μαρία.

Η ανάληψη εξουσίας και η αρχή της τυραννίας

Ο νέος άρχοντας υιοθέτησε το επώνυμο Κομνηνός και λόγω της ύπαρξης του ονόματος του σε προγενέστερο δεσπότη ( Θωμάς Α΄ Κομνηνός Δούκας) τιτλοφορείτο με το όνομα Θωμάς Β΄  Κομνηνός Πρελούμπο Παλαιολόγος, η πραγματική του συμπεριφορά δεν άργησε να εκδηλωθεί. Στην αρχή συγκρούστηκε με τον Μητροπολίτη Σεβαστιανό, τα έσοδα και η περιουσία της Μητρόπολης κατασχέθηκαν εις όφελος των Σέρβων στρατιωτών,  το μητροπολιτικό μέγαρο έγινε αποθήκη ,ενώ η εκκλησία των Ιωαννίνων έμεινε χωρίς Ιεράρχη έως το 1381. Εν συνεχεία άρχισαν οι διωγμοί των Ελλήνων αριστοκρατών, όπως του καβαλλάριου Κωνσταντίνου Βατάτζη και του Μυσριωάννη Αμιράλη, ο Αμιράλης αποκαταστάθηκε αργότερα κάτι που δεν έγινε με τον Βατάτζη. Ιδιαίτερη βαναυσότητα έδειξε στον Ηλία Κλαύση έναν από του πλουσιότερους πολίτες της πόλης,όπως μας αναφέρει η Μαίρη Πεζοδρόμου στο άρθρο της “ Ο Θωμάς Πρελούμπος, ο  Σέρβος τύραννος των μεσαιωνικών Ιωαννίνων”  ο Θωμάς έκανε τον Κλαύση ανάδοχο του παιδιού του με στόχο να του πάρει την περιουσία, έπειτα τον βασάνισε καίγοντας του την κοιλιά, βάζοντας του αναμμένες δάδες στις μασχάλες και τον ανάγκασε να πιεί νερό ανακατεμένο με στάχτες. Δεν έλειψαν βέβαια από την όλη κατάσταση αυτοί που συνεργάστηκαν για προσωπικό τους όφελος με τον  Θωμά Α΄Πρελούμποβιτς , οι  Έλληνες που συνεργάστηκαν με τον Σέρβο τύραννο ήταν ο Μανουήλ Τσιμπλός, ο Κουτζοθεόδωρος και ο αριστοκράτης Μιχαήλ Αψαράς, ο Αψαράς έφτασε στο σημείο να συκοφαντήσει τον ξάδερφο του Νικηφόρο Βαταλά τον οποίο ο Θωμάς τύφλωσε και εξόρισε μαζί με την οικογένεια του , στην συνέχεια ο καταδότης αριστοκράτης ανταμείφθηκε με το αξίωμα του πρωτοβεστιαρίου.

Κατά το έτος 1368 η πόλη επλήγη από έναν θανατηφόρο λοιμό,ο Θωμάς  δυσχεραίνει την κατάσταση βάζοντας υψηλή φορολογία στα τρόφιμα και αναγκάζοντας τις χήρες των θυμάτων από τον λοιμό να παντρευτούν Σέρβους στρατιώτες.

Οι στρατιωτικές επιτυχίες του Θωμά Α΄ Πρελούμποβιτς  εναντίον των Αλβανών

Κατά το διάστημα που ήταν δεσπότης βρίσκονταν συνεχώς σε πόλεμο με τα Αλβανικά φύλα, για να σταματήσει τον πόλεμο  πάντρεψε την κόρη του Ειρήνη με τον Λιώσα, όμως μετά τον θάνατο του Αλβανού ηγεμόνα ο δεσπότης του Αγγελοκάστρου Γκίνης Μπούας Σπάτας πολιόρκησε χωρίς επιτυχία  τα Ιωάννινα, ο Θωμάς τερμάτισε και αυτή τη διαμάχη παντρεύοντας την αδερφή του με τον Σπάτα.Το 1377 ο  Αλβανός φύλαρχος Γκίνης Φρατής μαζί με τον στρατό του επιτέθηκε στην πόλη όμως  δεν μπόρεσε να την κυριέψει,  η ήττα που ακολούθησε οδήγησε τους Αλβανούς να πουληθούν  ως σκλάβοι. Κατά τον Φεβρουάριο του 1379 η Αλβανοί με την βοήθεια ενός Έλληνα προδότη αποβιβάστηκαν  σε μονόξυλα και έπλευσαν μέσα στην νύχτα προς την  την αφύλακτη πλευρά του κάστρου, 200 Αλβανοί κατέλαβαν την ακρόπολη του και τον πύργο , ενώ άλλοι παρέμειναν στο νησάκι, επί 3 ημέρες οι κάτοικοι της πόλεως μαζί με τους  Σέρβους του Πρελούμποβιτς συγκρατούσαν τους Αλβανούς στην ακρόπολη, η επιχείρηση ενίσχυσης των Αλβανών από τους ομοεθνείς τους κατέληξε σε αποτυχία διότι οι Έλληνες διαθέτοντας 2 πλοία και πολλές βάρκες νίκησαν τους Αλβανούς με τα μονόξυλα ,το αποτέλεσμα ήταν οι Αλβανοί της ακροπόλεως να ζητήσουν  παράδοση. Τα γεγονότα αυτά και οι πετυχημένες αποκρούσεις των Αλβανών από τον Θωμά Β΄ Πρελούμποβιτς του έδωσαν το προσωνύμιο “ Αλβανοκτόνος” ή “ Aλβανιτοκτόνος”.

Η συνέχιση της τυραννικής διακυβέρνησης και το τέλος του

Νέες διώξεις και βασανισμοί άρχισαν το 1379 όταν η δημογεροντία των Ιωαννίνων διαμαρτυρήθηκε στον αυταρχικό δεσπότη, η Μαίρη Πεζοδρόμου μας αναφέρει πως κι άλλοι αριστοκράτες της πόλης εκτελέστηκαν, όπως ο Πρωτασηκρήτης Μανουήλ Φιλαθρωπινός  όπου φυλακίστηκε για δύο μήνες έπειτα από καταγγελία , αποκαταστάθηκε αλλά σύντομα δηλητηριάστηκε , ο διοικητής της πόλης Κωνσταντίνος φυλακίστηκε για έξι χρόνια, έπειτα τυφλώθηκε, εξορίστηκε και εκτελέστηκε για εσχάτη προδοσία. Ο Ιωάννης Βούλγαρης απαγχονίστηκε, ενώ  ο Γραστιτζίωτης σύρθηκε στους δρόμους δεμένος σε άλογα, ο ηγούμενος Μετσόβου Ησαΐας τυφλώθηκε και πουλήθηκε ως σκλάβος, ενώ πολλοί κάτοικοι βασανίστηκαν,σκοτώθηκαν  και έχασαν τις περιουσίες τους εις όφελος πάλι των Σέρβων χάρη στις προδοτικές κατηγορίες του Μιχαήλ Αψαρά. Ο Θωμάς ονομάστηκε και επίσημα δεσπότης το 1382 από τον Αυτοκράτορα Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγο μέσω του Μητροπολίτη Ματθαίου ο οποίος μετά εξορίσθηκε από τον ίδιο.

Στις 23 Δεκεμβρίου του 1384 ο Θωμάς Α’ Κομνηνός Πρελούμπος Παλαιολόγος κείτεται νεκρός, δολοφονήθηκε από τους σωματοφύλακες του, πιθανόν εν γνώση της συζύγου του Μαρίας Αγγελίνας Ουρέση Παλαιολογίνας και του φυλακισμένου από τον Θωμά και μετέπειτα δεσπότη των Ιωαννίνων και συζύγου της Μαρίας Ιζάου Μπουατελμόντι, ο Αντώνιoς Νταλαμάγκας στο βιβλίο του “ ΤΟ ΔΕΣΠΟΤΑΤΟ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΟΚΚΩΝ”, αναφέρει πως μετά την είδηση της δολοφονίας του Θωμά, ο λαός ανακήρυξε ως άρχοντα την Μαρία, η οποία κάλεσε τον αδερφό της Ιωάννη Ουρέση Παλαιολόγο άρχοντα της Θεσσαλίας ως σύμβουλο της.

Ο γάμος με τον Λατίνο άρχοντα έγινε το 1385 και η Μαρία πέθανε 9 χρόνια αργότερα, ενώ ο Μπουατελμόντι συνέχισε να κυβερνά μέχρι τον θάνατο του το 1411,  ο Μιχαήλ Αψαράς ο έμπιστος του Σέρβου τυράννου  φυλακίστηκε με την οικογένεια του , έπειτα τυφλώθηκε και εξορίστηκε. Η εκκλησιαστική περιουσία επανήλθε στην Μητρόπολη Ιωαννίνων και ο Μητροπολίτης Ματθαίος ανέλαβε ξανά τον ιερατικό του θρόνο, όλοι οι εξόριστοι επέστρεψαν και δόθηκαν πίσω οι περιουσίες των Ελλήνων και οι φόροι μειώθηκαν.  Ο Θωμάς Πρελούμποβιτς αποτελεί ιδιαίτερη φυσιογνωμία κατά την περίοδο της λεγόμενης Σερβοκρατίας, προστάτεψε με επιτυχία τα Ιωάννινα από τους Αλβανούς δεσπότες και φυλάρχους με αποτέλεσμα να μην κυβερνηθεί η πόλη από Αλβανό κατά τον Μεσαίωνα, η τυραννική του συμπεριφορά όμως εναντίον των Ελλήνων και η λαίμαργη φιλαργυρία του τον ενισχύει με αρνητικά χαρακτηριστικά από τους συγχρόνους του όπως το “Xρονικό των Ιωαννίνων” που γράφτηκε από Έλληνα κάτοικο των Ιωαννίνων και επαινεί τις Λατινικές Δυναστείες της πόλης . Η μόνη συγγενής του ήταν η κόρη του Ειρήνη  από τον πρώτο του γάμο, η οποία παντρεύτηκε για διπλωματικούς λόγους τον γιό του Πέτρου Λιώσα ,Αλβανού δεσπότη της Άρτας και πέθανε το 1375.

ΠΗΓΕΣ:

Δρ. Αντώνιος Νταλαμάγκας. “ ΤΟ ΔΕΣΠΟΤΑΤΟ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΟΚΚΩΝ”. Εκδόσεις Κουλτούρα, Αθήνα 2019. Σελ.54-57

Μαρία Πεζοδρόμου.  “ Ο Θωμάς Πρελούμπος, ο  Σέρβος τύραννος των μεσαιωνικών Ιωαννίνων”

Ιστοσελίδα “ΓΡΕΒΕΝΙΤΙ” δημοσιευμένο Παρασκευή, 1 Νοεμβρίου 2019.

, , , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.