Μαρδοχαίος Φριζής: Η ηρωική του δράση κατά τον ελληνοϊταλικό πόλεμο και η θυσία του

του Χαρίτου Αναστασίου,

Ήταν 5 Δεκεμβρίου 1940 όταν ο Ελληνικός Στρατός καταλάμβανε την Πρεμετή στην Αλβανία τρέποντας σε φυγή τα ιταλικά στρατεύματα. Την ίδια μέρα έπεσε νεκρός ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, ο Συνταγματάρχης, Μαρδοχαίος Φριζής, Ρωμανιώτης Εβραίος από την Χαλκίδα.

Ο Φριζής γεννήθηκε το 1893 στη Χαλκίδα σε πολύτεκνη οικογένεια, με όνειρό του από μικρός να γίνει αξιωματικός. Έλαβε μέρος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στην Εκστρατεία κατά των Μπολσεβίκων στην Ουκρανία και στην Μικρασιατική Εκστρατεία, όπου, κατά την υποχώρηση, πιάστηκε αιχμάλωτος στη Σμύρνη. Άλλοι Εβραίοι πληροφορήθηκαν το γεγονός, και συγκέντρωσαν χρήματα για να τον απελευθερώσουν, εκείνος όμως αρνήθηκε λέγοντας “Ό,τι είναι να γίνει θα γίνει για όλους”. Ένα χρόνο αργότερα αφέθηκε ελεύθερος μαζί με τους υπόλοιπους Έλληνες αξιωματικούς. Το 1936 μετατέθηκε στην Κρήτη και στο Ρέθυμνο, όπου του ανατέθηκε ο τομέας λογοκρισίας επί του Τύπου. Μετατέθηκε στο Δελβινάκι με την αιτιολογία ότι “δεν έκανε σωστά τη δουλειά του”. Στο Δελβινάκι συνδέθηκε με τον Μητροπολίτη Ιωαννίνων και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Σπυρίδωνα, ο οποίος τον επισκεπτόταν συχνά για σκάκι.

Πριν ακόμη κηρυχθεί ο Πόλεμος, ο Φριζής είχε εκπονήσει σχέδιο απώθησης του εχθρού σε περίπτωση επίθεσης, το οποίο είχε εγκριθεί από το επιτελείο. Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940 τον βρήκε διοικητή του Υποτομέα Δελβινακίου της 8ης Μεραρχίας στην οποία είχε ανατεθεί η άμυνα της Ηπείρου. Την 31η Οκτωβρίου το βράδυ, ο Υποτομέας Αώου και το Απόσπασμα Μετσόβου μαζί, αποτέλεσαν το Απόσπασμα Αώου του οποίου διοικητής ετέθη ο Αντισυνταγματάρχης Μαρδοχαίος Φριζής με στόχο την παρεμπόδιση του Νοτίου Συγκροτήματος της Μεραρχίας Αλπινιστών “Τζούλια” να κυκλώση την 8η Μεραρχία περνώντας τον Αώο. Στις 10 Νοεμβρίου πήρε εντολή να κινηθεί στη δεξιά πλευρά του μετώπου για να σταματήσει την υποχώρηση. Τα κατάφερε και ταυτόχρονα προετοίμασε τους στρατιώτες του για την αντεπίθεση, την ίδια μέρα στην διάβαση “Κλέφτης” οι Αλπινιστές του 9ου Συντάγματος απελπισμένοι και εξουθενωμένοι παραιτήθηκαν του αγώνα και σκορπίστηκαν προς Νότο εγκαταλείποντας κάθε είδους πολεμικό υλικό, νεκρούς και τη σημαία του 3ου Τάγματος του 9ου Συντάγματος Αλπινιστών. Η Χ Ομάδα Αναγνωρίσεως κατεδίωξε τα απομεινάρια του 1ου Τάγματος του 9ου Συντάγματος όπου έπεσε μαχόμενος ο διοικητής του 9ου Συντάγματος της Τζούλια. Δεκάδες Αλπινιστές, σκόρπιοι και πεινασμένοι παραδόθηκαν εκείνη τη μέρα σε τμήματα της Μεραρχίας Ιππικού.

Ο Μαρδοχαίος Φριζής, υλοποιώντας τη διαταγή του Β’ Σ.Σ. της 7ης Νοεμβρίου για περικύκλωση της Τζούλια, διέταξε μία Ημιλαρχία της 1ης Επιλαρχίας του 3ου Συντάγματος Ιππικού να καταδιώξει τα απομεινάρια του 8ου Συντάγματος της Τζούλια προς Κόνιτσα ενώ ο 2ος Λόχος του Τάγματος Κονίτσης θα τους περίμενε στο ύψωμα Σουσνίτσα κοντά στο χωριό Ελεύθερο. Οι Αλπινιστές αιφνιδιάστηκαν από την ενέδρα και είχαν 300 νεκρούς. 700 αλπινιστές από το 8ο Σύνταγμα παραδόθηκαν. Οι υπόλοιποι Αλπινιστές που ξέφυγαν, περίπου 7,500 άνδρες, πέρασαν στην Κόνιτσα κι από εκεί, μαχόμενοι και με μεγάλες απώλειες, για ανασυγκρότηση στην Πρεμετή, όπου στις 15 Νοεμβρίου ήταν πάλι ετοιμοπόλεμοι υπό τον Στρατηγό Νάσσι. Στη συνέχεια ο Μαρδοχαίος Φριζής ελευθέρωσε την Κόνιτσα και προχώρησε στο αλβανικό έδαφος ανακόπτοντας την προέλαση των Ιταλών, και επιτυγχάνοντας την αναστροφή του μετώπου.

Η ομάδα του Φριζή είναι λοιπόν αυτή που συλλαμβάνει τους πρώτους αιχμαλώτους πολέμου και που κράτησε τη γέφυρα του Καλαμά απωθώντας τους “Κενταύρους”. Συνέβαλε δε σημαντικά στην απώθηση του εχθρού στον Αώο ποταμό, “Αν η Ελλάς χάρισε την πρώτη νίκη στους συμμάχους, ο Φριζής χάρισε την πρώτη νίκη στα ελληνικά όπλα” έγραψε χρόνια αργότερα ένας εκ των επιτελών της 8ης Μεραρχίας. Προωθείται προς το αλβανικό έδαφος σε εξαιρετικά δύσκολες καιρικές συνθήκες και με ένα άθλιο οδικό δίκτυο.
Στις 5 Δεκεμβρίου, βορειοανατολικά της Πρεμετής, κατά τη διάρκεια της μάχης ο Φριζής και οι άντρες του δέχονται επίθεση από ιταλικά αεροπλάνα. Ο Φριζής δίνει εντολή στους στρατιώτες του να πέσουν στα χαρακώματα, αλλά για να μην υπάρξει πανικός ο ίδιος παραμένει έφιππος συνεχίζοντας να τους εμψυχώνει. Έφιππος όμως γίνεται εύκολος στόχος για τα εχθρικά αεροπλάνα. Στην αρχή δέχτηκε βολές από το αεροπορικό πολυβόλο και έπειτα μία βόμβα τον αποτελείωσε. Ο ιερέας του στρατεύματος του έκλεισε τα μάτια με την επιθανάτια εβραϊκή προσευχή: “Άκουσε Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου, ο Κύριος είναι ένας”.

Για το θάρρος και την ανδρεία του η Πολιτεία τον ανακήρυξε ήρωα και τον προήγαγε σε Συνταγματάρχη επ’ ανδραγαθία. Ο Φριζής έχει τιμηθεί με πολλά μετάλλια, τόσο εν ζωή, όσο και μεταθανάτια. Προτομές του έχουν τοποθετηθεί στη γενέτειρά του τη Χαλκίδα, στη Θεσσαλονίκη και στο Πολεμικό Μουσείο Αθηνών ενώ οδοί σε διάφορες πόλεις φέρουν το όνομά του.

ΑΘΑΝΑΤΟΣ!

Πηγή: Ελληνική και Παγκόσμια Στρατιωτική Ιστορία

, , , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.