Οι επαφές Ρίμπεντροπ- Μολότωφ για μια χωριστή ειρήνη Γερμανίας-ΕΣΣΔ κατά το 1943

Γράφει ο Νικόλαος Γιώτης

Οι περισσότεροι που ασχολούνται με το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο γνωρίζουν ότι το Γ’ Ράιχ και η ΕΣΣΔ το 1941, μετά από δύο χρόνια (ανειλικρινούς) φιλίας λόγω του συμφώνου Μολότωφ-Ρίμπεντροπ που υπαγόρευσαν οι εδαφικές βλέψεις των δύο κρατών προς την Πολωνία, είχαν εμπλακεί σε έναν ανελέητο πόλεμο αλληλοεξόντωσης, χωρίς καμία πιθανότητα συνδιαλλαγής. Οι ιδεολογικές διαφορές και οι γεωπολιτικοί στόχοι που διακυβεύονταν παραήταν σοβαρά ζητήματα ώστε να μείνουν ανοικτοί δίαυλοι επικοινωνίας. Είναι όμως έτσι τα πράγματα? Ο διακεκριμένος Βρετανός στρατιωτικός ιστορικός συγγραφέας Sir Basil Liddell Hart παρέθεσε στο έργο του “Ιστορία Του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου” ενδείξεις ότι οι Υπουργοί Εξωτερικών των δύο αντιμαχόμενων χωρών συναντήθηκαν ανεπίσημα το 1943 πίσω από τις γερμανικές γραμμές στο Κιρόβογκραντ της Ουκρανίας για να διαπραγματευτούν ειρήνη μεταξύ των χωρών τους. Και ισχυρίστηκε ότι διέθετε και μαρτυρίες υψηλόβαθμων Γερμανών αξιωματικών που ήταν παρόντες στην επίμαχη συνάντηση.

Ο Βρετανός ερευνητής μεταπολεμικά ήρθε σε επαφή με πολλούς υψηλόβαθμους Γερμανούς αξιωματικούς και κέρδισε την εμπιστοσύνη τους. Ανάμεσά τους κι ο γνωστός θεωρητικός του Blitzkrieg και των τεθωρακισμένων Heinz Guderian. Μαζί του απέκτησαν σταδιακά οικειότητα και του εκμυστηρεύτηκαν πληροφορίες που δεν αποκάλυψαν ποτέ στους Αμερικανούς & Βρετανούς ανακριτές τους: Ο στρατηγός Sir Kenneth Strong,επικεφαλής της αντικατασκοπίας στο επιτελείο του Eisenhower από τη βορειοαφρικανική εκστρατεία του 1942 ως το τέλος του πολέμου το Μάιο του 1945, δήλωσε ότι δεν ήξερε τίποτα για το θέμα. Ούτε ο Βρετανός ΥΠ.ΕΞ. κατά τον πόλεμο, Sir Anthony Eden, γνώριζε κάτι σχετικό. Άλλες ωστόσο συμμαχικές πηγές, επιβεβαίωσαν ότι υπήρχαν πράγματι ενδείξεις κι έντονη φοβία για μια γερμανο-σοβιετική χωριστή συνθήκη σε εκείνη τη φάση του πολέμου. Υπήρχε “υπερβολική ευαισθησία” για αυτό το ζήτημα στα διάφορα κυβερνητικά κλιμάκια όπως ισχυρίστηκαν, καθώς και πληροφορίες για κρυφές σοβιετο-γερμανικές επαφές μέσω Σουηδίας ολόκληρη την Άνοιξη του 1943. Να σημειωθεί εδώ ότι κι ο Μουσολίνι στη συνάντησή του με το Χίτλερ στις 8-10 Απριλίου του πρότεινε να κάνει ειρήνη με την ΕΣΣΔ. 

Η περίοδος που μας αφορά είναι ο Ιούνιος του 1943, κάποιους μήνες μετά τη σοβιετική νίκη στο Στάλινγκραντ και τη βρετανική νίκη στο Ελ- Αλαμέιν. Οι Αγγλοαμερικανοί είχαν εκδιώξει πια τον Άξονα από τη Βόρεια Αφρική, αλλά ακόμη δεν είχαν προγεφυρώματα στην ηπειρωτική Ευρώπη. Παρόλα αυτά, όπως ισχυρίζεται ο συγγραφέας του βιβλίου, οι Σοβιετικοί ήξεραν ότι οι Γερμανοί ακόμη ήταν ισχυροί παρά τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν. Τα ήδη δύο χρόνια πολέμου στην ΕΣΣΔ τεκμηρίωναν άλλωστε, ότι οι σοβιετικές δυνάμεις ήταν ακόμη πολύ μακριά από το να επικρατήσουν έναντι της γερμανικής τεχνολογικής υπεροχής. Κι αυτό το γνώριζαν εκτός από τους Σοβιετικούς φυσικά και οι ίδιοι οι Γερμανοί. Αυτό ενθάρρυνε το Χίτλερ και τους στρατιωτικούς του συμβούλους να ελπίζουν ότι η ισορροπία μπορούσε ακόμη να ανατραπεί προς γερμανικό όφελος αν αποφεύγονταν τα λάθη του παρελθόντος. Υπέβοσκε λοιπόν μια αμφιβολία κάτω από την αυτοπεποίθηση που είχαν αποκτήσει οι Σοβιετικοί μετά τις επιτυχίες του Χειμώνα, διότι δεν μπορούσαν να ξεχάσουν τις ελπίδες που γεννήθηκαν μετά τις επιτυχίες και του πρώτου Χειμώνα του πολέμου (1941-42) και την οδυνηρή διάψευσή τους την Άνοιξη και το Καλοκαίρι του 1942. Σ’ αυτή την επιφυλακτικότητα έπαιξε επίσης ρόλο και η αποφασιστική γερμανική νίκη στη Γ’ μάχη του Χαρκόβου (19 Φεβρουαρίου-15 Μαρτίου 1943): Ο στρατάρχης Erich von Manstein οργάνωσε μια αριστοτεχνική αντεπίθεση που οδήγησε στην ανακατάληψη της κομβικής πόλης του Χαρκόβου, ανέκοψε τη μεγάλη σοβιετική αντεπίθεση μετά τη μάχη του Στάλινγκραντ και τελικά σταθεροποίησε τη γραμμή του μετώπου. Με ακόμη ένα καλοκαίρι λοιπόν να πλησιάζει και με το προηγούμενο του “τρίτου” Χαρκόβου, οι Σοβιετικοί δεν μπορούσαν να είναι σίγουροι ότι θα διατηρούσαν το “πάνω χέρι” στο Ανατολικό Μέτωπο.

Αυτή η υποβόσκουσα αμφιβολία μάλλον πυροδότησε μια σημαντική παρέμβαση της διπλωματίας στο παιχνίδι την Άνοιξη, πριν να πάρουν το λόγο πάλι τα όπλα: Τον Ιούνιο του 1943 λοιπόν, με σοβιετική πρωτοβουλία, ο Μολότωφ συνάντησε το Ρίμπεντροπ στην περιοχή του Κιρόβογκραντ πίσω από τις γερμανικές γραμμές, ώστε να συζητηθούν οι πιθανότητες να λήξει η γερμανο-σοβιετική σύγκρουση. Σύμφωνα με Γερμανούς αξιωματικούς που ήταν παρόντες ως στρατιωτικοί και τεχνικοί σύμβουλοι, ο Ρίμπεντροπ πρότεινε μια συνθήκη ειρήνης που θύμιζε αρκετά τη γερμανο-ρωσική συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ το Μάρτιο του 1918: Τοποθετούσε τα νέα γερμανο-σοβιετικά σύνορα κατά μήκος του ποταμού Δνείπερου, με τα τρία Βαλτικά Κράτη, το μεγαλύτερο μέρος της Λευκορωσίας και τη μισή Ουκρανία να παραμένουν υπό γερμανικό έλεγχο. Από την πλευρά του ο Μολότωφ δεν δεχόταν τίποτα λιγότερο από την επαναφορά των συνόρων του 1941. Η διαπραγμάτευση λοιπόν κάποια στιγμή έφτασε σε αδιέξοδο δεδομένης της αδυναμίας να γεφυρωθεί το μεγάλο κενό ανάμεσα στις δύο προτάσεις, ενώ διακόπηκε τελείως όταν σε μια αναφορά επισημάνθηκε ότι αυτή η “υπόγεια διπλωματία” διέρρευσε και στους Δυτικούς Συμμάχους.

Μια πηγή τότε με μεγάλη εμπειρία στις διπλωματικές σχέσεις της Δύσης με τη Σοβιετική Ένωση παρατήρησε ότι η Ουάσιγκτον και το Λονδίνο συχνά κατηγορούνταν από τη σοβιετική πλευρά ότι επιδίωκαν μια χωριστή ειρήνη με το Γ΄ Ράιχ. Η συχνότητα και η βιαιότητα αυτών των σοβιετικών διπλωματικών επιθέσεων ίσως να σχετιζόταν και με την διακήρυξη των Τσόρτσιλ και Ρούζβελτ κατά τη διάσκεψη της Καζαμπλάνκα τον Ιανουάριο του 1943, όπου δεν συμμετείχε ο Στάλιν, ότι θα δέχονταν μόνο την “άνευ όρων” παράδοση της Γερμανίας. Η ίδια πηγή σχολίασε ότι “οι Σοβιετικοί πολύ συχνά χρεώνουν τους άλλους με ακριβώς αυτό που κάνουν οι ίδιοι ή θα έκαναν οι ίδιοι αν οι συνθήκες το επέτρεπαν”.

Παρά το γεγονός ότι οι διαπραγμάτευση του Ιουνίου του 1943 τελικά διακόπηκε, ο Ιστορικός Ερνστ Νόλτε στο βιβλίο του “Ο Ευρωπαϊκός Εμφύλιος Πόλεμος 1917-1945” υποστηρίζει ότι οι γερμανοσοβιετικοί δίαυλοι μέσω Σουηδίας παρέμειναν ανοικτοί ως το Φθινόπωρο του 1943, οπότε και διακόπηκε οριστικά κάθε διπλωματική δραστηριότητα: Στις 12 Νοεμβρίου ο Στάλιν διέταξε τη διακοπή κάθε διαπραγμάτευσης κι ενημέρωσε σχετικά τους Αγγλοαμερικανούς. Όπως και να ‘χει, οι πληροφορίες του Liddell Hart είναι πολύ σημαντικές, και θα μπορούσαν να ανοίξουν μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση “υποθετικής Ιστορίας” σε περίπτωση που οι εν λόγω διαπραγματεύσεις είχαν θετικό αποτέλεσμα. Αρκεί να σημειωθεί εδώ μια παρατήρηση ενός βετεράνου του πολέμου όταν διάβασε γι’ αυτές: “Ακόμη θα προσπαθούσαμε να διασχίσουμε τη Μάγχη για να αποβιβαστούμε στη Νορμανδία”.

, , , , , , , ,

1 thought on “Οι επαφές Ρίμπεντροπ- Μολότωφ για μια χωριστή ειρήνη Γερμανίας-ΕΣΣΔ κατά το 1943

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.