Οι Ουσιτικοί πόλεμοι: Οι Τσέχοι ξεσηκώνονται κατά των Γερμανών και του Πάπα

Ο Ουσιτισμός ήταν ένα προ-Μεταρρυθμιστικό θρησκευτικό κίνημα που ξεκίνησε στο βασίλειο της Βοημίας, στη σημερινή Τσεχία.

Γράφει ο Μανώλης Χατζημανώλης

Οι Ουσίτες (οι οπαδοί του Γιαν Ους, ιερέα, φιλόσοφου και καθηγητή του Πανεπιστημίου της Πράγας), κυρίως Βοημοί ευγενείς, κληρικοί και αστοί αγανακτισμένοι από τη διαφθορά που κυριαρχούσε στον καθολικό κλήρο, προέκριναν μια σειρά μεταρρυθμίσεων που αποκρυσταλλώθηκαν το 1420 στα περίφημα Τέσσερα Άρθρα της Πράγας και συνοπτικά περιελάμβαναν:

α)Ελευθερία διακήρυξης του Λόγου του Κυρίου στα Τσέχικα και όχι στα Λατινικά.
β)Τέλεση του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας με την προσφορά άρτου και οίνου ως Σώμα και Αίμα Χριστού (στην Καθολική Εκκλησία προσφερόταν μόνο άρτος στους πιστούς για λόγους οικονομίας).
γ)Κατάργηση των προνομίων των κληρικών και δήμευση της εκκλησιαστικής περιουσίας.
δ)Απονομή δικαιοσύνης και τιμωρία των θανάσιμων αμαρτημάτων ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης.

Μετά την σύλληψη με δόλο και τον θάνατο στην πυρά του Γιαν Ους ως αιρετικού το 1415 κατά την διάρκεια των διεργασιών της Συνόδου της Κωνσταντίας(1) στη Γερμανία, ξέσπασαν αναταραχές στην Πράγα και στην ευρύτερη περιοχή της Βοημίας από τους οπαδούς του, οι οποίες κλιμακώθηκαν και έλαβαν και εθνικό χαρακτήρα όταν, μετά τον θανατο του βασιλιά Βεντσεσλάου Δ’, τον θρόνο της χώρας ανέλαβε ο αδερφός του νεκρού ηγεμόνα Σιγισμούνδος του Λουξεμβούργου, βασιλιάς της Ουγγαρίας και της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο εν λόγω ηγεμόνας εθεωρείτο από τους Ουσίτες ως υπαίτιος για τον θάνατο του άτυχου μεταρρυθμιστή κληρικού, καθώς ο Ους συνελήφθη και θανατώθηκε στην Κωνσταντία παρά τις εγγυήσεις που είχε παράσχει για την ασφάλειά του ο Σιγισμούνδος.

Οι συγκρούσεις κλιμακώθηκαν καθώς ο Σιγισμούνδος προσπάθησε να υποτάξει τους Βοημούς στασιαστές με μια σειρά πολέμων που έλαβαν το όνομα Ουσιτικοί (1419-1434 μ.Χ.), ενώ ο νεοκλεγείς Πάπας Μαρτίνος Ε’ κήρυξε Σταυροφορία κατά των «αιρετικών». Από την άλλη, στην Βοημία ο καθολικός κλήρος εκδιώχθηκε από την χώρα, ενώ στο κίνημα προσχώρησε μαζικά η τάξη των φτωχών αγροτών, οδηγώντας στην ανάπτυξη της πιο ριζοσπαστικής και μαχητικής σέκτας του Ουσιτισμού, αυτής των Θαβωριτών(2). Έτσι το ουσιτικό κίνημα απέκτησε εν μέρει και ταξικό χαρακτήρα.

Σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, στις σκληρές συγκρούσεις που έλαβαν χώρα μεταξύ των Βοημών και των κυρίως Γερμανών σταυροφόρων, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τακτική των «Οχυρών από κάρα» ή Wagenburg στα γερμανικά. Μην μπορώντας να αντιμετωπίσουν επί ίσοις όροις τους Γερμανούς και Ούγγρους ιππότες στο πεδίο της μάχης, οι Ουσίτες συνήθιζαν να μάχονται μέσα από κινητά οχυρά, φτιαγμένα από ειδικά εξοπλισμένα γι’ αυτόν το σκοπό κάρα. Αφού δημιουργούσαν έναν ή περισσότερους αλληλοκαλυπτόμενους κύκλους με τις άμαξές τους, τις έδεναν με αλυσίδες, κάλυπταν τα τυχόν κενά με σανίδες και στη συνέχεια υπερασπίζονταν το δημιουργηθέν «οχυρό» εναντίον των επελάσεων του εχθρού. Τα αυτοσχέδια αυτά οχυρώματα ήταν εύκολα στην κατασκευή και ουσιαστικά απρόσβλητα από το ιππικό.

Το πλήρωμα της κάθε άμαξας αποτελείτο από 18-21 στρατιώτες: 4-8 βαλλιστροφόρους, 2 αρκεβουζιοφόρους (pistala στα τσέχικα, ονομασία που καθιερώθηκε διεθνώς για τα όπλα χειρός). 6-8 στρατιώτες οπλισμένους με λόγχες ή αυτοσχέδιους κεφαλοθραύστες (https://en.wikipedia.org/wiki/Flail_(weapon)), 2 ασπιδοφόρους (με ασπίδες τύπου pavise, βλέπε https://en.wikipedia.org/wiki/Pavise) και δύο οδηγούς. Την ομάδα μάχης συμπλήρωνε ιππικό, το οποίο λάμβανε θέση εντός του οχυρού, και πυροβολικό.

Σκοπός των Βοημών κατά την μάχη ήταν να παρασύρουν με βολές του πυροβολικού τους τον υπερφίαλο εχθρό σε έφοδο κατά των οχυρών τους. Όταν αυτός έπεφτε στην παγίδα και πλησίαζε σε απόσταση βολής, δεχόταν βροχή βλημάτων από τους οχυρωμένους βαλλιστροφόρους και τους αρκεβουζιοφόρους που είχαν ως αποτέλεσμα ακόμα περισσότερες απώλειες και πτώση του ηθικού του. Στις περισσότερες των περιπτώσεων δε οι Βοημοί στρατιώτες, καθώς είχαν να κάνουν κυρίως με βαριά θωρακισμένους ιππότες, στόχευαν τους εχθρικούς ίππους. Ως αποτέλεσμα οι αναγκαστικά αφιππευμένοι «στρατιώτες του Σταυρού», κουρασμένοι και δυσκίνητοι λόγω του βάρους της πανοπλίας τους, αποτελούσαν εύκολο στόχο για τους Βοημούς. Τότε αυτοί εκτελούσαν αντεπίθεση με το ιππικό και το πεζικό τους εκμηδενίζοντας τον εχθρό.

Κατά περιπτώσεις oi Ουσίτες σχημάτιζαν περισσότερα από ένα wagenburgs, αφήνοντας επίτηδες διαδρόμους ανάμεσά τους εντός του βεληνεκούς των βαλλιστρίδων και των pistala των πληρωμάτων των αμαξών. Όταν εχθρικές μονάδες περνούσαν απερίσκεπτα εντός αυτών των φονικών ζωνών, οι σκοπευτές των οχυρών εκμεταλλεύονταν την περίσταση και προκαλούσαν εκατόμβες στους αντιπάλους τους.

Με αυτές τις τακτικές οι Ουσίτες κατάφεραν να αντισταθούν για μια δεκαπενταετία στους αντι-ουσίτες σταυροφόρους, ενώ το κίνημά τους επεκτάθηκε και σε γειτονικές χώρες, όπως π.χ την Πολωνία και την Μοραβία. Τελικά μετά από έναν βοημικό εμφύλιο, όπου οι μετριοπαθέστεροι Ουσίτες, οι Ουτρακιστές ή Πραγινοί, συνέτριψαν τους ριζοσπάστες Θαβωρίτες το 1434 μ.Χ κατά την μάχη του Λιπανι, οι αντιμαχόμενες πλευρές ήρθαν σε συμβιβασμό. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία αποδέχτηκε να ισχύουν με μικρές τροποποιήσεις τα τέσσερα άρθρα της Πράγας για τους κατοίκους της Βοημίας, της Μοραβίας και όσους άλλους μοιράζονταν την ιδια πίστη και οι Βοημοί δέχτηκαν ως βασιλιά τους τον Σιγισμούνδο. Η σημερινή Ουσιτική Εκκλησία της Τσεχοσλοβακίας αντλεί την καταγωγή της από αυτά τα γεγονότα, ενώ αξιομνημόνευτο γεγονός είναι οι επανειλημμένες επαφές Τσέχων Ουσιτών με Βυζαντινούς θεολόγους, με αποκορύφωμα επιστολή υπογεγραμμένη από τον Πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο και άλλους επιφανείς κληρικούς της Κωνσταντινούπολης (1452) σε υποστήριξη των Τσέχων Ουσιτών έναντι της Ρώμης (η επιστολή αυτή εκτίθεται στο Εθνικό Μουσείο).

Η τακτική των wagenburgs χάθηκε έκτοτε από την τσεχική ιστορία. Παρά το ότι τα όριά της φάνηκαν κατά την μάχη του Λιπανι, όταν οι Ουτρακιστές ιππότες συνέτριψαν τα πληρώματα των Θαβωριτών παρασύροντάς τα σε καταδίωξη έξω από τα οχυρά τους με την τακτική της προποιητής υποχώρησης, οι Ούγγροι και οι Πολωνοί, λαοί που βίωσαν στο πετσί τους την καταστροφική ισχύ των Τσέχων, προσέλαβαν χιλιάδες Βοημούς μισθοφόρους. Οι Γερμανοί υιοθέτησαν επίσης αργότερα την χρήση αμαξών για δημιουργία οχυρώσεων, ενώ οι Ρώσοι χρησιμοποίησαν τα παρόμοιας τεχνοτροπίας guliai-gorod κατά την επέκτασή τους στην ανατολή κατά τον 16ο αιώνα.

Παραπομπές
1. Η Σύνοδος της Κωνσταντίας διήρκεσε από το 1414 μέχρι το 1418 μ.Χ. και έδωσε τέλος στο Δυτικό Σχίσμα που ταλάνιζε την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία λόγω των 3(!) Παπών που διεκδικούσαν ταυτόχρονα τον παπικό θρόνο.

2. Οι Θαβωρίτες υιοθέτησαν μια σκληρή στάση με έντονο πουριτανικό χαρακτήρα. Αρνούνταν τον μοναχισμό, την εκκλησιαστική ιεραρχία, τις προσευχές και τις νηστείες και την λατρεία των εικόνων, των αγίων και των αγγέλων. Πίστευαν στην απόλυτη ισότητα έναντι του νόμου και εξέλεγαν τους ηγετες τους με δημοκρατικές διαδικασίες. Κατ’αυτούς η ερμηνεία των Γραφών ήταν εσωτερική υπόθεση του καθενός και όχι προνόμιο κάποιων «φωτισμένων» θρησκευτικών λειτουργών. Επίσης ήταν φανατικοί πολέμιοι της ανέγερσης ναών, εξομολογούνταν τις αμαρτίες τους δημόσια, κοινωνούσαν στην ύπαιθρο και βαπτίζονταν σε ποτάμια ή ρυάκια. Ιδιαίτερη ήταν και η θέση των γυναικών, οι οποίες στις εκστρατείες ακολουθούσαν τους συζύγους τους.

, , , , , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.