Ο ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Η κοσμοθεωρία του Διαφωτισμού κατά τον 18ο αιώνα ήταν βασισμένη στην πρόοδο της επιστήμης και της οικονομίας. Απλώθηκε σε όλη την Ευρώπη και είχε σαν αρχή τον ορθολογισμό και την αρμονική συνύπαρξη με τη Φύση. Η Φύση αυτή όμως θα έπρεπε να είναι καταξιωμένη από το Λόγο. Για να μπορέσει να ολοκληρωθεί η ανθρωπότητα σύμφωνα με το Διαφωτισμό θα έπρεπε να στραφεί στο παρελθόν και να μελετήσει την Αρχαιότητα. Η βάση της νεοκλασικής θεωρίας στις καλές τέχνες ήταν ο Λόγος και ο ρόλος ο οποίος επιτελούσε. Στις Ομιλίες περί Τέχνης που έγιναν στην Αγγλική Βασιλική Ακαδημία από το 1769 ως το 1790 τονίστηκε ότι ο Λόγος πρέπει σε τελευταία ανάλυση να διέπει τα πάντα. Η ομορφιά στην τέχνη είναι μία ιδέα την οποία καλείται ο καλλιτέχνης να αποκαλύψει.

Στο δεύτερο μισό του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα, η μεγάλη άνθηση της γερμανικής σκέψης, με τον ιδεαλισμό, είχε βαθιά επίδραση στις αισθητικές θεωρίες και την ιστορία τους. Για τον Χέγκελ η Τέχνη μαζί με τη Θρησκεία και τη Φιλοσοφία ανακηρύσσεται ως ένας από τους τρόπους πρόσληψης του Απόλυτου, μία απο τις τρεις αυτοαποκαλύψεις της Απόλυτης Ιδέας. Στην τέχνη, λέει, το Πνεύμα συλλαμβάνεται στην αμεσότητά του. Ο Σίλλερ για παράδειγμα αναφέρει στην εικοστή έβδομη επιστολή του για την αισθητική ότι μόνο η καλαισθησία φέρνει την αρμονία στην κοινωνία επειδή εγκαθιδρύει την αρμονία στο άτομο. Η αντίληψη του Ωραίου ολοκληρώνει τον άνθρωπο διότι ενοποιεί την αισθησιακή και τη διανοητική φύση του. Από τον 19ο αιώνα το πνευματικό κίνημα του Ρομαντισμού κυριαρχεί και εισάγει την αισθητική του συναισθήματος. Στην κλασική τέχνη η Ιδέα και το μέσο βρίσκονται σε τέλεια ισορροπία, στην ρομαντική τέχνη όμως η πνευματοποίηση είναι πλήρης επειδή η Ιδέα υπερισχύει του μέσου.

Στην αρχιτεκτονική, σε πολεοδομικό επίπεδο, η ιστορία των ευρωπαϊκών οικισμών καταδεικνύει τη σταθερή και συνεχή ενασχόληση με τη μορφή της πόλης από την Αναγέννηση και μετά. Ο Αlberti έδωσε έμφαση στην ακτινωτή διάταξη των δρόμων και την ομοιομορφία των κατασκευών και κατά κάποιο τρόπο προφήτεψε την κλασικιστική πολεοδομία. Τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι πρώτον η σύνδεση των οργανικών τμημάτων της πόλης και η αναφορά τους σε ένα κέντρο. Δεύτερον, η μνημειακή προοπτική με την ανάδειξη ενός κτίσματος στο σημείο φυγής του άξονα και τρίτον ο προκαθορισμένος σχεδιασμός για την επίτευξη ομοιογένειας. Στην κλασικιστική πολεοδομία διατηρήθηκαν οι παραπάνω αρχές παρόλες τις μορφολογικές αλλαγές που υπήρξαν κατά τη μετάβαση από την Αναγέννηση στο Μπαρόκ.

Το Μπαρόκ λειτούργησε σαν ένα είδος διπλής τομής, αντιπαρέβαλε κήπους ορθολογικά διαταγμένους με όψεις κτιρίων διακοσμημένες με φυτικά μοτίβα. Το βασίλειο της φύσης και του ανθρώπου ενώ ξεχώριζε, είχε ανταλλάξει όμως τα χαρακτηριστικά του και είχε διεισδύσει το ένα μέσα στο άλλο, προς χάρη της διακόσμησης. Η αλληλεπίδραση φύσης και ανθρώπου της εποχής του Μπαρόκ αρχίζει να αντικαθίσταται από ένα διαχωρισμό, ο οποίος επιβάλλει μία απόσταση μεταξύ τους. Η αρχιτεκτονική του Νεοκλασικισμού πήγασε από τη ραγδαία ανάπτυξη της ικανότητας του ανθρώπου να ελέγχει τη φύση και το νέο πολιτιστικό σχηματισμό της ανερχόμενης αστικής τάξης. Η αρχιτεκτονική γλώσσα είχε ως κίνητρο όχι την αντιγραφή των αρχαίων αλλά την ουσία των αρχών που χαρακτήριζαν τα έργα τους. Οι αρχές αυτές είχαν ως βάση τους τη συμμετρία και την αναλογία. Τα κτίρια διακρίνονταν για τους καθαρούς όγκους τους, τη διακόσμηση με στοιχεία των κλασικών ναών όπως κίονες, αετώματα και άλλες λεπτομέρειες.

Τα χαρακτηριστικά του κλασικισμού είχαν δύο πλευρές από τη μία τη λειτουργικότητα, τη μονοχρωμία, την έμφαση στην κατασκευή και τον απρόσωπο χαρακτήρα και από την άλλη τη μεγαλομανία, τις γιγάντιες διαστάσεις, τη μονολιθικότητα η οποία εκφράστηκε από τη φασιστική αυτοκρατορική αρχιτεκτονική από το Ναπολέοντα μέχρι το Χίτλερ. Το γερμανικό αστικό αυτοκρατορικό στυλ Κulturnation και το γαλλικό Style empire, έκανε χρήση αρχαίων ελληνικών, ρωμαϊκών και αιγυπτιακών μοτίβων στα εσωτερικά των θεάτρων, παράλληλα βαριά ρωμαϊκά στοιχεία κοσμούσαν την πρωτεύουσα. Τις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα η έμφαση μετατέθηκε από τον τέλειο μηχανισμό του κόσμου, στη φυσικότητα ενός ζωντανού φυτού και την αναζήτηση νέων προτύπων πέραν του ελληνορωμαϊκού. Αυτή η ρομαντική διάθεση αγκάλιαζε κάθε τι το εξωτικό, από το μεσαίωνα μέχρι το λαϊκό πολιτισμό και τις πρωτόγονες φυλές. Στα μέσα του 19ου αιώνα ο νεοκλασικισμός χωρίστηκε σε δύο τάσεις, τον δομικό και τον ρομαντικό κλασικισμό που όμως ήταν στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους.

Το Πάνθεον, Παρίσι, Γαλλία
Το Πάνθεον, Παρίσι, Γαλλία


Το γαλλικό Πάνθεον σχεδιάστηκε με βάση την ορθολογιστική κατασκευή. Ο αρχιτέκτονας του έργου Ζ.Ζ. Σουφλό είχε επηρεαστεί από την ιταλική αρχιτεκτονική. Το έργο ξεκίνησε το 1758 και ολοκληρώθηκε έπειτα από αρκετές δυσκολίες το 1790 (μετά το θάνατο του Σουφλό) από τον μαθητή του Ροντλέ Η κάτοψη του κτηρίου είναι ένας σταυρός με τέσσερις ίσες κεραίες. Το μήκος του κτιρίου είναι 110 μέτρα, το πλάτος 84 μέτρα και το ύψος του 83 μέτρα. Το εσωτερικό του είναι πολύ εντυπωσιακό, αποτελείται από κορινθιακούς κίονες, μεγάλες αψίδες και τρούλους. Το κορινθιακό πρόστυλο και ο τρούλος που υψώνεται στο σημείο τομής των κεραιών του σταυρού δείχνουν την επιρροή από την ιταλική αρχιτεκτονική. Το αέτωμα του κτηρίου αποτελείται από διακοσμητικές παραστάσεις στα πρότυπα των αρχαίων ελληνικών ναών. Το Πάνθεον αρχικά ήταν μία εκκλησία αφιερωμένη στην στην Γενεβιέβη, σήμερα φιλοξενεί στην κρύπτη του τους τάφους Γάλλων επιφανών πολιτών.

Η Πύλη του Βραδεμβούργου στη Γερμανία είναι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του αυτοκρατορικού στυλ της περιόδου του Φρειδερίκου Β΄. Το έργο αυτό ξεκίνησε το 1789 και ολοκληρώθηκε το 1793 στη δυτική είσοδο του Βερολίνου από τον K.G. Langhans. Η Πύλη αποτελεί μία θριαμβική είσοδο στην πόλη και συγχρόνως ένα σύμβολο ειρήνης. Το κτήριο αποτελείται από δώδεκα κίονες ελληνικού δωρικού ρυθμού, έξι από τη μία πλευρά της εισόδου της Πύλης και έξι από την άλλη. Αυτό επιτρέπει τη δημιουργία πέντε διόδων προς την πόλη, οι πολίτες όμως επιτρεπόταν να χρησιμοποιούν μόνο τις δύο εξωτερικές. Επάνω στην Πύλη στο κέντρο βρίσκεται το γλυπτό Quadriga, η Θεά της Ειρήνης που οδηγεί άμαξα τεσσάρων αλόγων. Το κτήριο έχει ύψος 26 μέτρα, πλάτος 65 μέτρα και βάθος 11 μέτρα. Το σχέδιο της Πύλης είναι βασισμένο στα Προπύλαια της Ακρόπολης με προσθήκη και νέων στοιχείων όπως η βάση των κιόνων. Το έργο αυτό πήρε το όνομα Spreeathen το 1930, ή αλλιώς η Αθήνα στο ποτάμι Spree του Βερολίνου.

Στην Αγγλία κατά τον 18ο αιώνα ανακαλύφθηκαν πάλι οι ναοί της Αθήνας του Περικλή από τα χαρακτικά που έκαναν γεμάτοι ζήλο περιηγητές. Οι αρχιτέκτονες άρχισαν να ψάχνουν για το σωστό ρυθμό. Έτσι η «Ελληνική Αναβίωση» μεσουράνησε στην εποχή της Αντιβασιλείας (1810-1820) και αντιπαρατάχθηκε στη μέχρι τότε «Γοτθική Αναβίωση» του Ουώλποουλ. Τότε λοιπόν άνθησαν στην Αγγλία τα θέρετρα με τις ιαματικές πηγές και τα σπίτια είχαν ως πρότυπο τους διάφορους αρχαιοελληνικούς αρχιτεκτονικούς ρυθμούς. Στις λουτροπόλεις συναντούσε κανείς επαύλεις δωρικού ή ιωνικού ρυθμού. Η σύλληψη της αρχιτεκτονικής αυτής με την εφαρμογή αυστηρών και απλών κανόνων, άρεσε στους οπαδούς του Λόγου που η δύναμη τους εξακολουθούσε να μεγαλώνει σε πολλές χώρες.

Ο τρίτος πρόεδρος και θεμελιωτής των Ηνωμένων πολιτειών Τόμας Τζέφερσον (1743-1826) έχτισε την κατοικία του, το Μοντιτσέλλο (1796-1806) στη Βιρτζίνια σε ένα νεοκλασικό διαυγές ύφος. Το περιστύλιο της εισόδου είναι δωρικού ρυθμού και το αέτωμα αποτελείται από λιτές διακοσμητικές παραστάσεις οι οποίες συνεχίζονται και περιμετρικά του κτηρίου δίνοντας μία εικόνα αρμονίας και ομορφιάς. Οι φόρμες οι γραμμές και οι όγκοι του κτηρίου έχουν μία απλότητα και μία καθαρότητα η οποία είναι ενδεικτική του νεοκλασικού ύφους. Η Ουάσινγκτον και τα δημόσια κτήριά της σχεδιάστηκαν με βάση το ρυθμό της Ελληνικής Αναβίωσης. Είχαν όλα ως πρότυπο τους αρχαίους ελληνικούς ναούς. Η χρήση κιόνων, αετωμάτων και διακοσμητικών παραστάσεων είχε ως στόχο την επίτευξη της αρμονίας και της υψηλής αισθητικής. Το πνεύμα του ευρωπαϊκού διαφωτισμού και οι αρχές του είχαν ξεπεράσει τα σύνορα της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Στην ηπειρωτική Ευρώπη, ο γερμανικός νεοκλασικισμός εξέφρασε την έξαρση και την θεμελίωση της εθνικιστικής συνείδησης, τα γερμανικά κτήρια επιδεικνύουν μία μεγαλύτερη αυστηρότητα και στιβαρότητα. Αντιθέτως τα γαλλικά νεοκλασικά κτήρια φαίνεται πως στέκονται πιο ανάλαφρα στο χώρο και δεν χαρακτηρίζονται από μεγάλη αυστηρότητα. Χρησιμοποιούν την αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική σε διάφορες παραλλαγές, πολλές φορές σαν μία εξέλιξη του Μπαρόκ.

Η δημιουργία ενός κόσμου μεγαλειώδους σύμφωνα με τα κλασικά ιδεώδη ήταν ο στόχος του αρχιτεκτονικού κινήματος του Νεοκλασικισμού που επικράτησε στην Ευρώπη από το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα. Η ελληνική και ρωμαϊκή αρχιτεκτονική αποτέλεσε το αισθητικό πρότυπο για την επίτευξη του ιδανικού. Η επιδίωξη της ομορφιάς και της αρμονίας που πήγαζε από τη φύση με τη χρήση της λογικής για την έκφραση καθολικών αξιών και ηθικών αρχών ήταν το ζητούμενο. Ο Νεοκλασικισμός κατά το πρώτο μισό του 19ου αιώνα αποδεσμεύτηκε από τους ακαδημαϊκούς κανόνες και οδηγήθηκε στην αναζήτηση νέων προτύπων και εκφράσεων. Αναγνωρίστηκε η ιστορική σημασία διάφορων αρχιτεκτονικών τεχνοτροπιών άλλων εποχών και με αυτόν τον τρόπο εξελίχθηκε η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική.

Το εσωτερικό του Πάνθεον, Παρίσι, Γαλλία
Το εσωτερικό του Πάνθεον, Παρίσι, Γαλλία



ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1) Δ. Φιλιππίδης, Νεοελληνική Αρχιτεκτονική, εκδ. Μέλισσα, Αθήνα 1984.

2) K. Frampton, Μοντέρνα Αρχιτεκτονική, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1987.

3) M. C. Beardsley, Ιστορία των Αισθητικών Θεωριών, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1989.

5) S. Berstein, P. Milza, Iστορία της Ευρώπης, τόμος α, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1997.

6) http://brandenburg-gate.area51.ipupdater.com/

7) htpp://www.paris.org/Monuments/Pantheon/

8) htpp://www.monticello

historical-quest.com

, , , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.