Ο συζυγικός καυγάς που (δεν) έκρινε τον πόλεμο

Πηγή κειμένου: https://www.facebook.com/historyespresso/ (αξίζει να κάνετε όλοι like, έχει θέματα που δεν θα βρείτε αλλού)

Η Ιστορία δεν γράφεται με ‘αν’, αλλά παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον η μελέτη πολλών ιστορικών ‘αν’ που τελικά δεν πραγματοποιήθηκαν. Η Ιστορία διαμορφώνεται κάποιες φορές από τις πράξεις ‘Μεγάλων Ανδρών’ (βλ. τη λεγόμενη ‘Great Man theory’ του Thomas Carlyle), που -θεωρείται ότι- έχουν την ισχύ να οδηγήσουν το πηδάλιο της Ιστορίας προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση, αλλά τις περισσότερες φορές ένα ιστορικό γεγονός αποτελεί την κοινή συνισταμένη αναρίθμητων συνιστωσών που εντοπίζονται στη βούληση και την ανάγκη που οδηγούν τους κοινούς ανθρώπους σε συγκεκριμένες επιλογές (κατά Τολστόι, όπως αριστουργηματικά περιγράφει τη θεωρία του ο συγγραφέας στον επίλογο του ‘Πόλεμος και Ειρήνη’). Υπάρχει και η τρίτη εκδοχή, η πλέον απρόβλεπτη, όταν η Ιστορία αφήνεται στα χέρια της Τύχης κι αυτή με τη σειρά της εκμεταλλεύεται τα καπρίτσια και τις αδυναμίες των ανθρώπων, καθιστώντας τους τελευταίους απλές μαριονέτες στο πάλκο της Ιστορίας.

6 Ιουνίου 1944. Ξεκινάει η απόβαση στη Νορμανδία, μία από τις πλέον μεγαλειώδεις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην παγκόσμια ιστορία και η αρχή του τέλους του Β’ Π.Π. Εκτός από το Ανατολικό Μέτωπο, πλέον οι Ναζί έχουν να αντιμετωπίσουν και το δεύτερο μεγάλο μέτωπο στα δυτικά. Η συμφωνία της Διάσκεψης της Τεχεράνης μεταξύ Ρούζβελτ, Τσώρτσιλ και Στάλιν το Νοέμβριο του 1943 να ανοίξει νέο μέτωπο στα δυτικά με ταυτόχρονη αντεπίθεση των Σοβιετικών εφαρμόζεται πλήρως. Η προέλαση του Κόκκινου Στρατού εξ Ανατολών και των αμερικανο-βρετανο-καναδικών δυνάμεων εκ Δυσμάς θα σφίξουν σαν τανάλια τη ναζιστική πολεμική μηχανή και θα οδηγήσουν στην κατάρρευση του Τρίτου Ράιχ έντεκα μήνες μετά, στις αρχές του Μαΐου, όταν η Γερμανία, ακέφαλη πλέον, θα παραδοθεί στους Συμμάχους.

Κι όμως, η απόβαση στη Νορμανδία θα μπορούσε να είχε καταγραφεί ως μία από τις τραγικότερες ήττες των Συμμάχων και η Ιστορία θα μπορούσε να είχε γραφτεί εντελώς διαφορετικά εάν ένας άγριος συζυγικός καυγάς μεταξύ δύο Ισπανών συζύγων στο Λονδίνο τον Ιούνιο του 1943 είχε διαφορετική κατάληξη – αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Το Φεβρουάριο του 1912 γεννιέται στη Βαρκελώνη ο άνθρωπος που θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό την έκβαση του Β’ Π.Π. Δεν είναι ούτε στρατιωτικός ούτε πολιτικός, αλλά ένας πτηνοτρόφος, που ακούει στο όνομα Juan Pujol Garcia. Ο Pujol θα μείνει στην ιστορία όχι για την πτηνοτροφική του δραστηριότητα, αλλά για μια άλλη ιδιότητά του, εκείνου του πλέον σημαντικού διπλού πράκτορα της Βρετανίας στο Β’ Π.Π.

Στην Ισπανία ο Pujol διευθύνει την οικογενειακή πτηνοτροφική μονάδα που του έχει αφήσει ο πατέρας του όταν ξεκινάει ο Ισπανικός Εμφύλιος το 1936. Η αδερφή του και η μητέρα του συλλαμβάνονται από τους Δημοκρατικούς με την κατηγορία ότι είναι αντι-επαναστάτριες, αλλά τελικά απελευθερώνονται με την παρέμβαση ενός συγγενή τους. Ο Pujol καλείται να υπηρετήσει στις τάξεις των Δημοκρατών, αλλά αρνείται λόγω της μεταχείρισης της αδερφής του και της μητέρας του. Κρύβεται σε ένα σπίτι, αλλά τελικά συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Απελευθερώνεται από μια ομάδα φιλομοναρχικών δυνάμεων και αρχίζει να εργάζεται ξανά στην πτηνοτροφική του μονάδα, η οποία, ωστόσο, εν τω μεταξύ έχει κατασχεθεί από τους Δημοκρατικούς και δεν θεωρείται πλέον οικονομικά βιώσιμη. Το γεγονός αυτό θα γεννήσει την αντιπάθειά του απέναντι στον κομμουνισμό.

Η εικόνα ίσως περιέχει: 1 άτομο

Με ψεύτικη ταυτότητα επιχειρεί να ενταχθεί στις τάξεις των Δημοκρατικών, θέλοντας να μεταπηδήσει στο αντίπαλο στρατόπεδο. Τοποθετείται στο μέτωπο. Δουλειά του είναι να μεταφέρει τα τηλεγραφικά καλώδια στο μέτωπο. Στη μάχη του Έβρου το Σεπτέμβριο του 1938 καταφέρνει να περάσει στις γραμμές των Εθνικιστών, αλλά η κακή μεταχείρισή του από τις φρανκικές δυνάμεις θα τον κάνει να αντιπαθήσει εξίσου και τον φασισμό.

Μετά το τέλος του Εμφυλίου, συναντά τη μελλοντική του γυναίκα, την Araceli Gonzalez, την οποία και θα παντρευτεί στη Μαδρίτη. Αποκτούν κι έναν γιο, τον Joan Fernando.

To 1940 η Γερμανία κυριαρχεί στη Γηραιά Ήπειρο. Έχει κατακτήσει, μεταξύ άλλων, το Βέλγιο, την Ολλανδία, τη Γαλλία, τη Δανία, την Πολωνία και την Τσεχοσλοβακία, ενώ είναι έτοιμος να επιτεθεί στην Αγγλία. Ο Pujol αποφασίζει ‘να κάνει κάτι καλό για την ανθρωπότητα’, όπως αναφέρεται στα σχετικά έγγραφα της MI5, δλδ να βοηθήσει τους Βρετανούς, οι οποίοι εκείνοι την εποχή ήταν οι μόνοι που αντιστέκονταν στους Ναζί. Προσέγγισε τους Βρετανούς τρεις φορές, προτείνοντάς τους να υπηρετήσει ως κατάσκοπος τις βρετανικές δυνάμεις, αλλά οι Βρετανοί δεν τον δέχτηκαν.

Τελικά ο Pujol αποφασίζει να προσεγγίσει τους Γερμανούς. Επικοινωνεί με τον Friedrich Knappe-Rattey, έναν πράκτορα των γερμανικών μυστικών υπηρεσιών (Abwehr), ο οποίος είναι εγκατεστημένος στη Μαδρίτη (σημ: η Ισπανία παραμένει ουδέτερη στον Β’ Π.Π.). Ο Knappe τον εντάσσει στον κύκλο του και τον προμηθεύει με το απαραίτητο υλικό: ένα δοχείο με αόρατο μελάνι, έναν κώδικα επικοινωνίας και 600 λίρες για τα έξοδά του. Οι οδηγίες που του δίνονται είναι σαφείς: πρέπει να πάει στο Λονδίνο και να αναπτύξει ένα δίκτυο Βρετανών πρακτόρων, οι οποίοι θα παρέχουν στους Γερμανούς πολύτιμες πληροφορίες για την πολεμική δράση των Βρετανών. Το (γερμανικό) κωδικό του όνομα είναι Alaric Arabel.

Ο Pujol αφήνει την Ισπανία, όμως δεν μετακομίζει στο Λονδίνο, αλλά στη Λισαβόνα (σημ: η Πορτογαλία, όπως και η Ισπανία, είναι ουδέτερη στον Β’ Π.Π.). Εκεί στήνει την κομπίνα του. Περνάει ώρες ολόκληρες στη δημόσια βιβλιοθήκη της Λισαβόνας, όπου συλλέγει πληροφορίες από βιβλία, περιοδικά, κριτικές ταινιών, ακόμα και ταξιδιωτικούς οδηγούς σχετικά με την κοινωνική και πολιτική επικαιρότητα στη Βρετανία. Με βάση τις πληροφορίες αυτές στήνει ένα υποτιθέμενο δίκτυο 27 Βρετανών πρακτόρων. Δεν αποφεύγει τα λάθη. Σε μια αναφορά του προς τους Ναζί αναφέρεται σε έναν υποτιθέμενο πράκτορα του δικτύου του στη Γλασκώβη σημειώνοντας ότι ‘θα έκανε τα πάντα για λίγο κρασί’, ποτό το οποίο δεν εκτιμούν ιδιαιτέρως οι Σκωτσέζοι!

Οι αναφορές του θα υποπέσουν στην αντίληψη της MI5. Οι Βρετανοί θα τον προσεγγίσουν και θα τον εντάξουν στο δίκτυό τους ως διπλό πράκτορα. Ο Pujol μετακομίζει στο Λονδίνο –αυτή τη φορά πράγματι μετακόμισε!- τον Απρίλιο του 1942. Του δίνεται το κωδικό όνομα BOVRIL. Προϊστάμενός του ορίζεται ο Tomas Harris, αξιωματικός της MI5, ο οποίος μιλά εξαιρετικά τα ισπανικά. Του δίνουν άλλο κωδικό όνομα. GARBO, όπως το επώνυμο της Σουηδής ηθοποιού Greta Garbo.

Η εικόνα ίσως περιέχει: 1 άτομο

Ο Pujol συνεχίζει να στέλνει ψεύτικες αναφορές στους Γερμανούς – αυτή τη φορά από το Λονδίνο και υπό την επίβλεψη των Βρετανών. Στέλνει πάνω από 300 γράμματα σε μια ταχυδρομική θυρίδα στη Λισαβόνα, την οποία διαθέτουν οι Γερμανοί πράκτορες. Οι τελευταίοι είναι παρά πολύ ενθουσιασμένοι με τη ‘δουλειά’ του Pujol και δεν κάνουν τον κόπο να προσλάβουν κι άλλους πράκτορες στη Βρετανία.

Όμως, αν και στα επαγγελματικά του καθήκοντα ο Pujol είναι κάτι παραπάνω από εξαιρετικός, στο σπίτι έρχεται αντιμέτωπος με τη σύζυγό του Araceli. Το Λονδίνο έχει πέσει κάπως βαρύ στην Araceli. Παραπονιέται συνέχεια για τη βροχή και το φαγητό (‘παρά πολλά μακαρόνια και πατάτες και ελάχιστο ψάρι’). Δεν έχει καταφέρει να μάθει τη γλώσσα. Είναι περιορισμένη στο σπίτι και υποχρεωμένη να κινείται δημοσίως μόνο υπό την επιτήρηση των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών καθώς υφίσταται πάντα ο κίνδυνος να αναγνωριστεί από κάποιον Ισπανό συμπατριώτη της. Της λείπει υπερβολικά πολύ η πατρίδα της – και θα φτάσει -σχεδόν- στα άκρα για να φύγει από την Αγγλία.

Τον Ιούνιο του 1943 το ζευγάρι έχει έναν άγριο καυγά. Η Araceli, πολύ εκνευρισμένη, απειλεί τον Pujol ότι θα αποκαλύψει στις ισπανικές αρχές την πραγματική του ιδιότητα, εάν δεν την αφήσει να ταξιδέψει στην Ισπανία να επισκεφτεί τη μητέρα της. ‘Δεν θέλω να ζήσω ούτε πέντε λεπτά με αυτόν τον άνθρωπο’, λέει στον Tomas Harris. ‘Ακόμα κι αν με απειλήσουν ότι θα με σκοτώσουν, εγώ θα πάω στην πρεσβεία’.

Οι βρετανικές υπηρεσίες δεν μπορούν να αποδεχτούν τη συμπεριφορά της Araceli. Την ενημερώνουν ότι ο Pujol έχει παυθεί πλέον από τα καθήκοντά του λόγω ακριβώς της στάσης της σε ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα. Σύμφωνα με το σχέδιο αυτό ο Pujol, θα συνέχιζε να εργάζεται για τους Βρετανούς, αλλά κρυφά ακόμα κι από τη σύζυγό του. Τελικά, ο Pujol προτείνει ένα σαφώς δραστικότερο μέτρο για να αλλάξει μυαλά η Araceli και καταφέρνει να εξαπατήσει την ίδια του τη σύζυγο, χωρίς η τελευταία να το αντιληφθεί!

Την επόμενη μέρα οι αρχές ενημερώνουν την Αraceli ότι ο σύζυγός της κρατείται μετά από έντονη λογομαχία με άλλους πράκτορες της MI5 σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να αντιμετωπίσουν οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες την Araceli. Ο λόγος είναι απλός, αλλά και πολύ κρίσιμος. Οι Βρετανοί δεν μπορούν να θέσουν στον παραμικρό κίνδυνο τον Pujol, ακόμα κι αν ο κίνδυνος αυτός προέρχεται από τη συμπεριφορά της συζύγου του, η οποία περιγράφεται στα έγγραφα της MI5 ως ένα ‘υστερικό ξέσπασμα’. Η Araceli απειλεί να πάρει το παιδί τους και να εξαφανιστεί. Όταν ένας αξιωματικός της MI5 φτάνει στο σπίτι των Pujol διαπιστώνει ότι η Araceli έχει ανοίξει το γκάζι. Ήταν διατεθειμένη να αυτοκτονήσει – ή, τουλάχιστον, έτσι φαίνεται. ‘Κατά 90% μάλλον υποκρινόταν, αλλά υπήρχε ένα 10% πιθανότητα να γίνει ατύχημα’, σημειώνει ο Tomas Harris, ο οποίος στέλνει τη σύζυγό του για να ηρεμήσει την Araceli.

Το επόμενο απόγευμα η Αraceli, γεμάτη δάκρυα, μεταφέρεται στο κέντρο ανακρίσεων της MI5 στο Ham Common, στο δυτικό Λονδίνο. Εκεί φέρνουν μπροστά της τον σύζυγό της, αξύριστο και ντυμένο με τη στολή των κρατουμένων. Η Araceli δεν αντέχει το θέαμα και ξεσπά σε λυγμούς. ‘Σου ορκίζομαι, ποτέ δεν ήθελα σοβαρά να πάω στην πρεσβεία. Ήθελα απλά να πάρεις στα σοβαρά την επιθυμία μου να γυρίσω στην Ισπανία’. Υπόσχεται ότι αν αφεθεί ελεύθερος ο Pujol, θα τον βοηθήσει με όποιον τρόπο μπορεί για να συνεχίσει τη δουλειά με ακόμα μεγαλύτερο ζήλο απ’ ό,τι πριν. H Araceli υπογράφει και σχετική δήλωση ότι θα σταματήσει να πιέζει για να της δοθεί άδεια να ταξιδέψει στην Ισπανία. ‘Εάν ξανακουστεί το όνομά σου, θα σε κλειδώσω μέσα’, της υπενθυμίζει ο Edward Cussen, επικεφαλής νομικός σύμβουλος της MI5. O Pujol ‘αποφυλακίζεται’ και συνεχίζει τη δουλειά του – και την κάνει εξαιρετικά.

Οι Ναζί φοβούνται ότι οι Σύμμαχοι θα επιχειρήσουν απόβαση στην ηπειρωτική Ευρώπη, αλλά δεν ξέρουν πού ακριβώς. Μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουνίου 1944 ο Pujol στέλνει πάνω από 500 μηνύματα στους Γερμανούς και τούς πείθει ότι η απόβαση θα γίνει στο Καλαί (Pas-de-Calais) στο Στενό του Dover, όπου εντοπίζεται η μικρότερη απόσταση μεταξύ Γαλλίας και Βρετανίας. Μάλιστα, για να επιτύχουν ακόμα μεγαλύτερη αληθοφάνεια, οι Βρετανοί στέλνουν και ορισμένες πραγματικές λεπτομέρειες της απόβασης στη Νορμανδία, αλλά το κάνουν αρκετά αργά, ώστε να μην είναι δυνατή οποιαδήποτε αντίδραση από τους Ναζί. Στις 5 Ιουνίου επικρατούν πολύ κακές καιρικές συνθήκες στο Στενό της Μάγχης. Την ίδια μέρα ο Ρόμμελ (Erwin Rommel), διοικητής των γερμανικών δυνάμεων στη βόρεια Γαλλία (ευρέως γνωστός ως ‘η αλεπού της ερήμου’ και, κατά γενική ομολογία, ένας εκ των κορυφαίων στρατιωτικών ιδιοφυιών στην παγκόσμια ιστορία), αναχωρεί από τη Γαλλία. Την επόμενη μέρα 6 Ιουνίου είναι στο Βερολίνο για να γιορτάσει τα 50ά γενέθλια της συζύγου του (σημ: τα γενέθλια της συζύγου του Lucia Maria ήταν στις 6 Μαΐου, αλλά δεν ήταν δυνατόν για τον Ρόμμελ να είναι παρών εκείνη την ημέρα). Η απόβαση πετυχαίνει. Είναι η αρχή του τέλους της χιτλερικής Γερμανίας.

Οι Γερμανοί δεν αντιλαμβάνονται ποτέ τον πραγματικό ρόλο του Pujol. Μάλιστα, στις 29 Ιουλίου 1944, μόλις δύο μήνες μετά την απόβαση (η οποία δεν είχε ολοκληρωθεί ακόμα), τον τιμούν με τον Σιδηρούν Σταυρό για τη συνδρομή του στον πόλεμο. Η τιμή αυτή αποδιδόταν συνήθως σε στρατιώτες της πρώτης γραμμής, που επεδείκνυαν ιδιαίτερο θάρρος στο πεδίο της μάχης. Για να δοθεί κατ’ εξαίρεση στον Pujol απαιτείται η ειδική συναίνεση του Χίτλερ, η οποία και δίνεται. 
Ως πράκτορας GARBO θα τιμηθεί και από τους Βρετανούς. Στις 25 Νοεμβρίου 1944, μόλις τέσσερις μήνες μετά τη βράβευσή του από τους Ναζί, ο βασιλιάς Γεώργιος θα τον χρίσει μέλος του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Με αυτόν τον τρόπο ο Pujol έγινε ο πρώτος –και, πιθανώς, ο μοναδικός άνθρωπος που έχει τιμηθεί για τις υπηρεσίες του και από τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα!

Κι όμως, η μυθιστορηματική ζωή του Pujol δεν σταματάει εδώ. Φοβούμενος εκδίκηση από τους επιζώντες Ναζί, ταξιδεύει με πλαστά έγγραφα στην Αγκόλα. Εκεί δηλώνεται νεκρός λόγω μαλάριας το 1949. Τελικά, καταλήγει στη Βενεζουέλα, όπου ζει ως κοινός άνθρωπος ως βιβλιοπώλης. Ακόμα και οι βρετανικές αρχές χάνουν τα ίχνη του. Τελικά, μόλις το 1984 εντοπίζεται από τον Rupert Allason, έναν Βρετανό πολιτικό, ο οποίος οδηγείται στα ίχνη του με βάση τα στοιχεία που του έδωσε ένας πρώην πράκτορας της ΜΙ5. Ο Pujol ταξιδεύει στο Λονδίνο όπου γίνεται δεκτός από τον Πρίγκηπα Φίλιππο. Στις 6 Ιουνίου 1984, 40 χρόνια από την D-Day, επισκέπτεται τις ακτές της Νορμανδίας όπου έλαβε χώρα η απόβαση και αποτίει φόρο τιμής στους πεσόντες.

Πεθαίνει το 1988.

ΥΓ: Όσο για την Araceli, το ζευγάρι χώρισε όταν ταξίδεψε στην Βενεζουέλα, καθώς η Araceli ποτέ δεν εγκλιματίστηκε στη χώρα αυτή κι επέστρεψε την Ισπανία. Το 1956 πληροφορήθηκε ότι ο Pujol είχε πεθάνει (κάτι το οποίο δεν ίσχυε). Παντρεύτηκε έναν πλούσιο Αμερικανό επιχειρηματία, τον Edward Kreisler, με τον οποίο άνοιξαν την ομώνυμη γκαλερί, η οποία υπάρχει και σήμερα. Ο Keisler είχε πολλές επαφές με τους κύκλους του Χόλυγουντ και το ζευγάρι διατηρούσε στενές φιλικές σχέσεις με πολλούς στάρ όπως ο Τσάρλτον Ήστον. Όσο για τον Pujol παντρεύτηκε για δεύτερη φορά την Carmen Cilia με την οποία απέκτησαν τρία παιδιά.

, , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.