Πληθυσμιακή εκτίμηση της Ρωμαϊκής και Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

Οι κοινωνικές, οικονομικές και πνευματικές δομές και απαγορεύσεις της Αρχαιότητας και των μέσων χρόνων δεν άφηναν περιθώρια για την αυτόνομη ανάπτυξη της στατιστικής επιστήμης και την εφαρμογή της στον δημογραφικό τομέα.

Δεν υπήρξε κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ακριβή καταμέτρηση των κατοίκων και την κατάταξη τους σε κατηγορίες βάση κριτηρίων π.χ άνδρες , γυναίκες , κοινωνικό στρώμα , θνησιμότητα κλπ. Η όποια σωζόμενη καταμέτρηση χαρακτηρίζεται από εκλεκτισμό μιας και κάθε φορά τα άτομα που καταμετρούνταν άνηκαν σε κάποια προνομιούχο και ιδιαίτερη ομάδα π.χ. αριθμός πολιτών πόλεων, αριθμός στρατιωτών, αριθμός Συγκλητικών. Γυναίκες, παιδιά και δούλοι αποκλείονταν κατά κανόνα από τις όποιες μετρήσεις και για αυτό μόνο θεωρητικές εκτιμήσεις μπορούν να αποπειραθούν σχετικά με το συνολικό πληθυσμιακό δείγμα της Αυτοκρατορίας. Έτσι λοιπόν μόνο μέσω έμμεσων στοιχείων π.χ. φορολογικές λίστες, ταφικές επιγραφές, επιτύμβιες στήλες δύναται να εκτιμηθεί ο πληθυσμός αν και κάτι τέτοιο όπως είναι φανερό δεν είναι ποτέ εκατό τοις εκατό μία ακριβής μέθοδος.

Οι ιστορικοί του 18ου μάλλον υπερέβαλλαν μίας και είχαν μία πλασματική και κατά πολύ μία ρομαντική εικόνα του συνολικού αριθμού των κατοίκων της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας π.χ ο Γίββων υπολόγισε το συνολικό πληθυσμό σε εκατό είκοσι εκατομμύρια ψυχές. Στον επόμενο αιώνα πιο ρεαλιστικές εκτιμήσεις βασισμένες σε επιστημονικά κριτήρια μείωσαν τον πληθυσμιακό δείγμα σε λογικά επίπεδα. Ο Δαβίδ Χιούμ ήταν ο πρώτος που κατέρριψε με αδιάσειστα στοιχεία τον μύθο του υπερπληθυσμού ενώ το ίδιο επαναλήφθηκε από τον Μοντεσκιέ (Montesquieu) , τον Μάλθους (Thomas Malthus) κλπ. Ξεχωρίζει το εξαίρετο έργο «Die Bevölkerung der griechisch-römischen Welt» του Γερμανού Κλασικιστή Karl Julius Beloch (1854 – 1929) γραμμένο το έτος 1886 το οποίο και αποτελεί θεμελιώδες και για μερικούς αξεπέραστο σημείο αναφοράς σχετικά με το πληθυσμιακό φορτίο της Ρωμαϊκής και Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Ιδιαίτερα οι εκτιμήσεις του Beloch για το Ανατολικό κομμάτι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας έχουν γίνει ευρέως αποδεκτές από τους ακαδημαϊκούς κύκλους. Παρακάτω θα παρατεθούν εν συντομία σε μορφή τελικών συγκεντρωτικών πινάκων ποίκιλες εκτιμήσεις διαφόρων μελετητών αναφορικά με τον αριθμό των κατοίκων του Ρωμαϊκού κράτος σε διάφορες περιόδους. Λόγω απουσίας χειροπιαστών και άμεσα αξιοποιήσιμων αρχαιολογικών αποδείξεων κάθε μελετητής αναλόγως της μεθόδους που χρησιμοποιεί καταλήγει σε παραπλήσια ή διαφορετικά κάθε φορά αποτελέσματα.

Πίνακας 1: Εκτίμηση του BELOCH για τον συνολικό πληθυσμό της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το έτος 14 μ.Χ.

Name of areaArea in1.000 sq. km Estimated population (1000’s)Number to. the sq. km
Europe
Italy250624
Sicily2660023
Sardinia-Corsica3350015
Iberia590610
Narbonensis1001,515
Gaul5353,46.3
Danube43024.7
Greece267311.2
Total2,231239.7
Asia Asia (province)135644
Asia Minor (besides Asia) Syria412717
Cyprus109655
9.550052
Total 1665.519,534
  Africa
       Egypt285179
       Cyrenaica1550033
       Africa400615
Total44311,526
Roman Empire3,339.55416

Πηγή: Beloch, BGRW, 501-507.

Πίνακας 2: Εκτίμηση του πληθυσμού της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας σε διάφορες περιόδους.

ΤimeEstimate (millions)Area Time (1,000 sq. km.)
First century  (whole empire)70
            East26
Fourth century
            West24
Justinian30
Mid-eleventh201
Time of Comneni10-Δεκ650
Michael VIII5300

Πηγή: Stein, E., Introduction & l’histoire et aux institutions byzantines, Traditio 7: 154, 1949-1951.

Πίνακας 3: Εκτίμηση του συνολικού πληθυσμού της Μικράς Ασίας σε διάφορες ιστορικές περιόδους.

AreaBroughtons EstimateEstimate about 100 AD. (in hundred thousands)Estimate 5th  cent.Turkey 1935
(in hundred thousands)(in hundred thousands)(in hundred thousands)
600600659
Cilicia-Isauria654,971 +
Western section9002,266,809
 Eastern section6,3
4,8
8,811,612,439
12

Πηγή: Late Ancient and Medieval Population Author(s): J. C. Russell Source: Transactions of the American Philosophical Society, New Series, Vol. 48, No. 3 (1958), pp. 1-152

Cilicia-Isauria: Turkish vilayets of Icel and Seyhan.
Western section: Roman provinces.
Turkish provinces Bolu, Bilecik, Eskisehir, Afyon, Isparta and Antalya and those to the west of these in Asia Minor. The Turkish group fails to include the islands held by Greeks and Italians in 1935 and part of the vilayet of Istanbul.
Eastern section. Roman provinces.
Turkish vilayets include Konya, Ankara, Cankiri, Kasta- monu, Sinop, Zonguldak, Corum, Samsun, Amasya, Yozgat, Tokat, Kirsehir, Nigde, Kayseri, Maras, Malatya, Elaziz, Sivas, Ordu, Gireson, Erzincam, Gumusane, Trabson.

hellenicarmors.gr

, , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.