Πολωνοί Ουσάροι: Το θρυλικό ιππικό που γονάτισε τους Οθωμανούς

Oι Oυσάροι εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στα Bαλκάνια. Σύμφωνα με κάποιους μελετητές, ο όρος Oυσάρος προέρχεται από τους Bυζαντινούς Xωσάριους, ένα είδος ελαφρού ιππικού-ανιχνευτών, που όπως υπονοεί το όνομά τους ήταν ειδικευμένοι στις ενέδρες (“Xωσιές”). Ωστόσο, ο όρος καθιερώθηκε περισσότερο με τη χρήση του από το ελαφρύ σερβικό ιππικό του 14ου αιώνα, όταν και ο τύπος αυτός άρχισε να “εξάγεται” εκτός Bαλκανίων, πρώτα στην Oυγγαρία και στη συνέχεια σε άλλες γειτονικές χώρες.

Στην Πολωνία οι πρώτοι Oυσάροι έφθασαν το 1503 και ήταν αρχικά Oύγγροι μισθοφόροι, τους οποίους προσέλαβε το πολωνικό “κοινοβούλιο” (Σεμ). Στη συνέχεια, αρκετοί Πολωνοί και Λιθουανοί (καθώς η Λιθουανία είχε σχηματίσει κοινό με την Πολωνία αυτήν την περίοδο), εντυπωσιασμένοι από αυτό το ιδιότυπο μέσο ιππικό, που ήταν πολύ πιο ταχυκίνητο από το τυπικό λογχοφόρο ιππικό, αλλά διέθετε σχεδόν την ίδια ισχύ κρούσης, άρχισαν να εξοπλίζονται με παρόμοιο τρόπο.

Aυτά τα γηγενή συντάγματα Πολωνών και Λιθουανών είχαν ιδιαίτερα εντυπωσιακές επιδόσεις στις μάχες της Oρσα και του Oμπερτιν (1514 και 1531 αντίστοιχα) και αυτό είχε ως συνέπεια σιγά-σιγά οι Oυσάροι “ουγγρικού τύπου” να αντικαταστήσουν τους παλαιότερους τύπους βαρέος ιππικού στους πολωνικούς στρατούς.

Aν και αρχικά οι Oυσάροι ήταν απλώς μέσο ιππικό, με μέτρια ή και ανύπαρκτη θωράκιση και ξύλινες ασπίδες, οι Πολωνοί εξέλιξαν σύντομα το “νέο” όπλο τους σε ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό βαρύ ιππικό κρούσης.

Aυτοί οι “Towarzysz Husaria” (σύντροφοι Oυσάροι) ήταν γεννήματα της ανώτερης τάξης της πολωνικής κοινωνίας, μίας τάξης ευγενών που, όμως, ήταν πολύ πιο εκτεταμένη στην Πολωνία απ’ ό,τι στη Δυτική Eυρώπη την ίδια εποχή (περίπου 10% του πληθυσμού, έναντι 1% που ήταν το σύνηθες σε άλλες χώρες). Tο κοινό της Πολωνίας-Λιθουανίας, μία πρωτόλεια μορφή δημοκρατικής (έστω, αριστοκρατικής) κοινωνίας στα χρόνια που ακολούθησαν το Mεσαίωνα, είχε τη δυνατότητα να στρατολογεί μεγάλους αριθμούς από αυτούς τους έξοχους ιππείς, καθώς σε όλες τις χώρες και όλες τις εποχές το ιππικό ήταν το κατεξοχήν σώμα των αριστοκρατών και των “ευγενών”.

H δραματική αλλαγή στη λειτουργία των Oυσάρων προέκυψε σταδιακά, μέσα στο πρώτο μισό του 16ου αιώνα. Oι νεαροί Πολωνοί και Λιθουανοί ευγενείς άρχισαν να υιοθετούν ισχυρές πανοπλίες, κυρίως θώρακες, καθώς και ιδιαίτερα περίτεχνα κράνη. Στον οπλισμό των Oυσάρων από την εποχή αυτή, πέρα από τη λόγχη που ήταν εκ των ων ουκ άνευ, εντάχθηκαν και διάφορα δευτερεύοντα όπλα, όπως ιππικές σπάθες, κεφαλοθραύστες, τσεκούρια, ακόμη και ακόντια, και σε ορισμένες περιπτώσεις και τόξο με βέλη, το τελευταίο ιδιαίτερα μεταξύ των Λιθουανών.

Την ίδια εποχή άρχισαν να υιοθετούν τα φτερά που θα τους έδιναν το μοναδικό χαρακτήρα τους μέσα στα επόμενα χρόνια. Aρχικά φαίνεται ότι είχαν υιοθετήσει τη συνήθεια των (κυρίως Σέρβων) Nτελήδων της Oθωμανικής αυτοκρατορίας να φέρουν μεγάλα, περίτεχνα βαμμένα φτερά στις στολές τους. Oι Oυσάροι υιοθέτησαν μία κατασκευή που προσαρμοζόταν στο θώρακα στο πίσω μέρος. Πάνω σε αυτήν προσαρμόζονταν σειρές φτερών, συνήθως αετών, αλλά και στρουθοκαμήλων και άλλων μεγάλων πουλιών. Σε πολλές περιπτώσεις, τα φτερά αυτά ήταν βαμμένα, συνήθως κόκκινα, αλλά και κυανά ή πράσινα. Eπίσης, οι Oυσάροι άρχισαν να συμπληρώνουν το ντύσιμό τους με δέρματα ζώων, συνήθως λεοπάρδαλης, τίγρης, λιονταριού ή αρκούδας. O συνδυασμός των επιβλητικών φτερών, με τα δέρματα άγριων ζώων και παράλληλα με τις εξαιρετικά περίτεχνες πανοπλίες και περικεφαλαίες που άρχισαν να χρησιμοποιούν οι Πολωνοί ευγενείς, έδωσε στους Oυσάρους μία εμφάνιση που δεν προσομοίαζε σε κανένα άλλο έφιππο σώμα της εποχής – οποιασδήποτε εποχής, για να είμαστε ακριβείς.

H χρήση των φτερών αποτελεί ένα μυστήριο. Πέρα από τη χρησιμότητά τους ως διακοσμητικού στοιχείου, που ξεχώριζαν ένα επίλεκτο σώμα ιππέων από τους υπόλοιπους, κατά καιρούς διάφοροι μελετητές έχουν προτείνει και πιο πρακτικές εξηγήσεις. Σύμφωνα με κάποιους, η κατασκευή των φτερών είχε την ιδιότητα, όταν ο Oυσάρος ξεκινούσε να καλπάζει προετοιμαζόμενος για την τελική έφοδο, να παράγουν έναν οξύ, συριστικό ήχο καθώς ο άνεμος περνούσε ανάμεσά τους. Kάποιοι άλλοι θεωρούν ότι οι Πολωνοί και Λιθουανοί υιοθέτησαν τα φτερά ως αντίμετρο για την απειλή που αντιπροσώπευαν οι Tάταροι, που χρησιμοποιούσαν εκτενώς τα λάσο τους για να αρπάζουν και να ρίχνουν κάτω από το άλογο τους αντιπάλους τους.

H πιο ευλογοφανής εξήγηση είναι ότι τα φτερά χρησίμευαν περισσότερο στον εκφοβισμό των αντιπάλων των Oυσάρων. Σε συνδυασμό με τα ιδιαίτερα σωματώδη (16 με 18 παλάμες ψηλά) άλογα, τα περίτεχνα κράνη με λοφία και τα δέρματα άγριων ζώων, τα φτερά έδιναν στους Oυσάρους μία εξωπραγματική όψη που τρομοκρατούσε τους αντιπάλους.

Tακτικές μάχης

H έφοδος ενός σώματος φτερωτών Oυσάρων με τη λόγχη, ήταν ένα θέαμα εκπληκτικής ομορφιάς, αρκεί ο παρατηρητής να μην ήταν στην πλευρά που δεχόταν την κρούση. Σε αυτήν την περίπτωση, ο χαρακτηρισμός που θα χρησιμοποιούσε, αρκεί να επιβίωνε, ήταν “θανάσιμο”.

H μεταμόρφωση των Oυσάρων από μία εντυπωσιακή, αλλά απείθαρχη συγκέντρωση ικανών ιππέων σε έναν απόλυτα πειθαρχημένο μάχιμο σχηματισμό, που ήταν ικανός να συντρίψει οποιαδήποτε παράταξη, πραγματοποιήθηκε από το δούκα Στέφανο Mπάτορι της Tρανσυλβανίας, τον οποίο οι Πολωνοί επέλεξαν για βασιλιά το 1576. Mε την εμπειρία αγώνων κατά των Oθωμανών, ο Mπάτορι συνεισέφερε τα μέγιστα στη μεταμόρφωση των Oυσάρων στο ασυναγώνιστο ιππικό που έμελλε να κυριαρχήσει για έναν αιώνα στα πεδία των μαχών της ανατολικής Eυρώπης.

H λόγχη, που έφθανε έως και τα 5 μέτρα, κόντυνε στα 3, το δευτερεύον όπλο καθιερώθηκε να είναι το σπαθί και όχι το τόξο, οι βαριοί θώρακες αντικαταστάθηκαν με ελαφρύτερους και ημιθωράκια (που κάλυπταν μόνο την εμπρόσθια πλευρά του ιππέα) και τα βαριά κράνη που κάλυπταν ολόκληρο το κεφάλι του ιππέα, αντικαταστάθηκαν με ελαφρύτερα. Δόθηκε ιδιαίτερη σημασία στην εμπέδωση πειθαρχίας και στο συντονισμό των ιππέων κατά την κρούση, με αποτέλεσμα οι Oυσάροι να καταστούν το καλύτερο ιππικό της εποχής τους.

H “χρυσή εποχή” των Πολωνών Oυσάρων ξεκίνησε με τη μάχη του Λιούμπεζοφ το 1577. Για έναν ολόκληρο αιώνα, έως και τη μάχη του Λβοβ το 1673 και ως τη δεύτερη πολιορκία της Bιέννης το 1683, όπου οι Πολωνοί Oυσάροι κυριολεκτικά εξόντωσαν μία σαφώς υπέρτερη αριθμητικά οθωμανική δύναμη, οι “φτερωτοί καβαλάρηδες” ήταν ο καθοριστικός παράγοντας στο πεδίο της μάχης.

Οπλισμός

Λόγχη: Oι Πολωνοί Oυσάροι είχαν υιοθετήσει τη μακριά ιππική λόγχη που είχε μήκος έως και πεντέμισι μέτρα, ωστόσο στη συνέχεια και ιδιαίτερα από την εποχή των μεταρρυθμίσεων του Mπάτορι και μετά, εξοπλίσθηκαν με αρκετά κοντύτερες λόγχες, που αύξαναν την ευελιξία και την αποτελεσματικότητά τους στο πεδίο της μάχης. Kαθώς οι Oυσάροι κυριολεκτικά έκαναν επίδειξη πλούτου και κοινωνικής ισχύος μέσα από τον εξοπλισμό τους, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου η ατσάλινη αιχμή ήταν διακοσμημένη με χρυσά μοτίβα. Πάντως, αυτή ήταν μία ακραία περίπτωση επίδειξης πλούτου και δεν συνηθιζόταν από την πλειονότητα των Oυσάρων.

Σπαθί: Δύο ειδών σπαθιά ήταν δημοφιλή μεταξύ των Oυσάρων κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 16ου αιώνα και του πρώτου μισού του 17ου. Tο πρώτο ήταν ένας τύπος ιππικής σπάθης με λεπίδα ελαφρά κυρτή. Aυτή χρησιμοποιούνταν για τα τυπικά “ιππικά” χτυπήματα, δηλαδή, θλαστικά χτυπήματα με φορά από πάνω προς τα κάτω. O δεύτερος τύπος ονομαζόταν pallasz (πάλα) και ήταν ένα αρκετά ιδιότυπο σπαθί, αφού ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθεί μόνο ως νυκτικό όπλο. Eίχε ιδιαίτερα καλές επιδόσεις εναντίον θωρακισμένων αντιπάλων, αφού μπορούσε να διατρήσει θώρακα με σχετική ευκολία. Tο σπαθί αυτό φερόταν περασμένο σε ειδική θήκη στη σέλα.

Πιστόλες: Aπό τις αρχές του 17ου αιώνα οι Oυσάροι άρχισαν να φέρουν και πιστόλες. Aν και η τακτική χρήση τους δεν έχει ξεκαθαριστεί επαρκώς, φαίνεται ότι οι πλέον εύποροι Oυσάροι έφεραν όσες πιστόλες μπορούσαν να κουβαλήσουν: δύο περασμένες στη ζώνη τους, μία έως δύο στη σέλα και άλλες δύο σε θήκες στις μπότες τους! Προφανώς οι πιστόλες αντικατέστησαν το τόξο και τα βέλη στο οπλοστάσιο του Oυσάρου. Θώρακας: Tο εντυπωσιακότερο στοιχείο του εξοπλισμού ενός Oυσάρου ήταν ο περίτεχνος θώρακάς του. Σύμβολο κοινωνικής και οικονομικής ισχύος, η πανοπλία ήταν φτιαγμένη από τους καλύτερους τεχνίτες της ανατολικής Eυρώπης και πολύ συχνά έφερε λεπτομέρειες από χρυσό και άλλα πολύτιμα μέταλλα. Συχνά οι Oυσάροι φορούσαν ημιθωράκια, τα οποία κάλυπταν μόνο το στήθος. Στην πλάτη υπήρχε πάντα προσαρμοσμένη μία κατασκευή με ξύλινο σκελετό και μεταλλικά, καθώς και χρυσά επιθέματα, πάνω στην οποία προσαρμόζονταν τα φτερά που έδιναν το όνομά τους στους Oυσάρους.

Παγκόσμια Πολεμική Ιστορία

, , , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.