Ρόμπερτ Μπρους: Ο ήρωας βασιλιάς-παράνομος της Σκωτίας

Βασιλιάς της Σκωτίας από το 1306 έως τον θάνατό του το 1329, ο Ροβέρτος Α’ ήταν ένας από τους διασημότερους πολεμιστές της γενιάς του και ένας από τους σημαντικότερους πολέμαρχους των Σκώτων κατά τον Πρώτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας εναντίον των Άγγλων. Μετά από πολύχρονους αγώνες, κατά την διάρκεια των οποίων έπαιρνε καιροσκοπικά το μέρος πότε της μιας και πότε της άλλης πλευράς, κατάφερε να αναρριχηθεί στον θρόνο της χώρας του και να την καταστήσει τελικά ανεξάρτητη από τον αγγλικό θρόνο. Σήμερα λατρεύεται από τους Σκώτους ως ο εθνικός τους ήρωας.

Γράφει ο Μανώλης Χατζημανώλης

Έχοντας μικτή καταγωγή τόσο από την αγγλο-νορμανδική όσο και από την κελτική αριστοκρατία και με τα κύρια κάστρα του συγκεντρωμένα στον νότο της χώρας, ο οίκος των Μπρους είχε στενότατους δεσμούς με τον σκωτσέζικο θρόνο. Όταν το 1286 ο βασιλιάς Αλέξανδρος Γ’ της Σκωτίας πέθανε χωρίς να αφήσει άρρενα διάδοχο, ένα συμβούλιο έξι ισχυρών προσωπικοτήτων τόσο της κοσμικής όσο και της θρησκευτικής εξουσίας ανέλαβε τα έργα της πρoσωρινής διακυβέρνησης και της διασφάλισης της διαδοχής. Κατά την διάρκεια αυτού του interregnum οι ισχυρότεροι οίκοι της χώρας έδωσαν έναν αγώνα μέχρι τελικής πτώσεως με έπαθλο τα σκήπτρα της υπέρτατης κοσμικής εξουσίας, κατά την διάρκεια του οποίου συσπειρώθηκαν κυρίως γύρω από τις οικογένειες των Κόμυν και των Μπρους.

Το 1286 ο ανταγωνισμός των δυο οικογενειών εξερράγη σε ένοπλη σύγκρουση, όταν οι Μπρους άρχισαν να επιδράμουν στα κάστρα των Κόμυν. Στην προσπάθειά τους να απομονώσουν τους Μπρους, οι Κόμυν κάλεσαν το 1291 τον βασιλιά της Αγγλίας Εδουάρδο Α’ να παρέμβει ώστε να ρυθμιστεί το συντομότερο το ζήτημα της διαδοχής. Το 1292, όταν ο Ροβέρτος ήταν 18 χρονών, ο Εδουάρδος Α’ έκρινε πως ο θρόνος άνηκε δικαιωματικά στον Ιωάννη Μπαλιόλ, τον υποψήφιο των Κόμυν.

Έχοντας κυβερνήσει ουσιαστικά επί 17 μήνες την χώρα, ο Εδουάρδος έκρινε πως η Σκωτία βρισκόταν πλέον υπό την επιρροή του και αντιμετώπιζε τον Μπαλιόλ ως υποτελή του ηγεμόνα. Η ρήξη με τους Σκώτους ευγενείς ήρθε το 1294, όταν ο Άγγλος βασιλιάς εξέδωσε διάταγμα που τους υποχρέωνε να τον ενισχύσουν στρατιωτικά και οικονομικά στον νέο πόλεμό του εναντίον των Γάλλων. Ο Μπαλιόλ, με την καθοδήγηση των Κόμυν, αντέδρασε δυναμικά το 1295 υπογράφοντας συμμαχία με τον βασιλιά της Γαλλίας, προκαλώντας έτσι την οργή του Εδουάρδου, ο οποίος τον επόμενο χρόνο εισέβαλε στην Σκωτία και συνέτριψε τους Σκωτσέζους στην μάχη του Ντάνμπαρ. Ο βασιλιάς Ιωάννης Μπαλιόλ συνελήφθη και μεταφέρθηκε στο Λονδίνο μαζί με τα αρχεία του βασιλείου, η χώρα τέθηκε υπό την εξουσία Άγγλων διοικητών, ενώ, θέλοντας να εξαφανίσουν κάθε ίχνος από τον θρόνο της Σκωτίας, οι Άγγλοι κατάσχεσαν ακόμα και τον ιερό Λίθο του αββαείου του Σκόουν, όπου παραδοσιακά στέφονταν οι Σκωτσέζοι βασιλείς.

Ο λαός της Σκωτίας όμως κάθε άλλο παρά αποδέχτηκε την μοίρα του. Συσπειρωμένοι τόσο γύρω από ευγενείς τους, μεταξύ των οποίων ήταν και ο 23χρονος τότε Ροβέρτος, όσο και γύρω από λαϊκούς ηγέτες όπως ο Γουίλιαμ Γουάλας, οι Σκώτοι παρέμειναν ανυπότακτοι και το 1297 υπό την ηγεσία του Γουάλας συνέτριψαν τις αγγλικές δυνάμεις των Άγγλων διοικητών Κρέσινχαμ και ντε Βαρέν στη μάχη της γέφυρας του Στέρλιν. Ο Γουάλας αναδείχθηκε λαϊκός ήρωας και Θεματοφύλακας της Σκωτίας, ο στρατός του όμως συνετρίβη στο Φόλκερκ το επόμενο έτος από τα αγγλικά στρατεύματα υπό τον ίδιο τον Εδουάρδο Α’.

Η στάση του Ροβέρτου κατά την μάχη του Φόλκερκ είναι αντικείμενο διαφωνίας, καθώς η σύγχρονη έρευνα στα αγγλικά αρχεία δεν επιβεβαιώνει τις μαρτυρίες Σκώτων χρονικογράφων του 14ου αιώνα που θέλουν τον Μπρους να συμμετέχει στο πλευρό των Άγγλων. Πάντως το 1300, και πιθανότατα λόγω δολοπλοκιών του Ιωάννη Κόμυν που ήταν αντίζηλος του στην διεκδίκηση του σκωτσέζικου θρόνου, αναγκάστηκε να παραιτηθεί από Θεματοφύλακας της Σκωτίας, ενώ μέχρι το 1302 είχε επανέλθει στο στρατόπεδο των Άγγλων. Τον ίδιο χρόνο δε, νυμφεύτηκε για δεύτερη φορά λαμβάνοντας ως σύζυγο την Ελισάβετ ντε Μπεργκ, κόρη του Ιρλανδού κόμη του Ούλστερ και έμπιστου του Εδουάρδου Α’, ενώ έλαβε μια βαρωνία και άλλα μικρότερα φέουδα στην Αγγλία. Ανάλογη στάση τήρησε και η πλειοψηφία των Σκωτσέζων ευγενών, αφήνοντας τους Κόμυν μόνους τους να συνεχίσουν τον αγώνα μέχρι το 1304, οπότε αναγκάστηκαν και αυτοί μετά από απανωτές εκστρατείες του ασταμάτητου Εδουάρδου να δηλώσουν υποταγή. To 1299 o έκπτωτος Σκώτος βασιλιάς εξορίστηκε στην Ιταλία «υπό παπική κηδεμονία». Μετά από έκκληση των Σκώτων στον Πάπα Βονιφάτιο Η’ να τους δεχτεί υπό την προστασία του και να παρέμβει στον Εδουάρδο ώστε να σεβαστεί την ανεξαρτησία τους, ο Βονιφάτιος ήρθε σε ρήξη με τον Άγγλο βασιλιά και απελευθέρωσε τον Ιωάννη Μπαλιόλ. Ο Μπαλιόλ κατέφυγε στην Πικαρδία της Γαλλίας, όπου και έμεινε μέχρι το τέλος τη ζωής του το 1314.

Το 1305 συνελήφθη και ο Γουάλας, ο οποίος εκτελέστηκε με βάρβαρο τρόπο από τους Άγγλους προκαλώντας την οργή του σκωτικού λαού. Πηγαίνοντας με το ρεύμα της αντίδρασης, ο Ροβέρτος ντε Μπρους προσέγγισε τον άσπονδο αντίπαλό του Ιωάννη Κόμυν του Μπάντενοχ θεωρώντας την συγκυρία ευνοϊκή για έναν νέο γενικό ξεσηκωμό. Στις 10 Φεβρουαρίου του 1306 οι δύο άνδρες συναντήθηκαν στην εκκλησία του Ντάμφρις στο περιθώριο κάποιων τακτικών δικαστηρίων που γίνονταν την περιοχή. Αν και δεν είναι γνωστό το τι συνέβη μεταξύ τους, οι δύο άνδρες λογομάχησαν άγρια και ο Μπρους έσυρε το στιλέτο του και σκότωσε τον πολιτικό του αντίπαλο. Εξι εβδομάδες μετά, ο Ροβέρτος στέφθηκε βασιλιάς των Σκώτων στο αββαείο του Σκόουν, έχοντας την στήριξη των ευγενών και του κλήρου.

Η αρχή της βασιλείας του νέου ηγεμόνα, κάθε άλλο παρά ιδανική υπήρξε. Τον Ιούνιο του 1306, ο στρατός του αιφνιδιάστηκε και συνετρίβη από τις τοπικές αγγλικές δυνάμεις στο Μέθβεν, ενώ πολιορκούσε το κάστρο του Περθ. Ο ίδιος ο Μπρους μόλις που διέφυγε με λίγους ακολούθους του, ενώ χάνοντας κάθε υποστήριξη στην ενδοχώρα κατέφυγε τελικά στις Εβρίδες όπου και πέρασε τον χειμώνα. Στο μεταξύ ο Εδουάρδος Α’ εισέβαλε με το βασιλικό στράτευμα και υπέταξε εκ νέου την χώρα. Η περιουσία του Μπρους δημεύτηκε, ενώ ο ίδιος ο φυγάς βασιλιάς αφορίστηκε από τον πάπα, με αφορμή τον φόνο του Ιωάννη Κόμυν. Τα περισσότερα μέλη της οικογένειάς του δε, φυλακίστηκαν ή φονεύθηκαν. Παρόλα αυτά ο θάνατος του Εδουάρδου Α’ τον Ιούλιο θα άλλαζε τις ισορροπίες, καθώς στον θρόνο θα ανέβαινε γιος του Εδουάρδος Β’. Ο νέος Άγγλος βασιλιάς δεν είχε καμία σχέση με τον ενεργητικότατο πατέρα του, ενώ οι ομοφυλοφιλικές του τάσεις εξόργιζαν τους Άγγλους ευγενείς, που αρνούνταν να παραστούν στα συμβούλια εφόσον σε αυτά συμμετείχε και ο ευνοούμενός του.

Ενώ στο Λονδίνο η αυλή βοούσε από την σκανδαλώδη συμπεριφορά του 23χρονου διαδόχου, πίσω στην Σκωτία ο Μπρους επανήλθε τον Φεβρουάριο του 1307 όπου, παρά τις αρχικές ατυχίες, σύντομα πέτυχε τις πρώτες του νίκες. Χρησιμοποιώντας έντεχνα πότε τις εκκλήσεις προς τον πατριωτισμό των Σκωτσέζων και πότε τον φόβο και στρατολογώντας δεκάδες δυσαρεστημένους γαιοκτήμονες που είχαν στερηθεί τις περιουσίες τους από τους Άγγλους και τους Σκωτσέζους συμμάχους τους, Κόμυν και ΜακΝτούγκαλς, διεξήγε έναν εξαιρετικά επιτυχημένο ανταρτοπόλεμο στα νοτιοδυτικά της χώρας, ενώ διαθέτοντας μόλις 600 άνδρες, αποδεκάτισε τις αγγλικές δυνάμεις κατοχής σε μάχη που έλαβε χώρα στο Λούντουν Χιλ. Μέχρι τον Ιούλιο του 1308, όλα τα κύρια κάστρα των Κόμυν και των ΜακΝτούγκαλς στην βόρεια και νοτιοδυτική Σκωτία είχαν καταληφθεί και ισοπεδωθεί και ο Σκώτος βασιλιάς έλεγχε όλη την χώρα βορείως του ποταμού Τάϊ, οργανώνοντας το πρώτο του ανακτοβούλιο στο Σαιντ Άντριους. Μέσα στα επόμενα τρία χρόνια τα αγγλοκρατούμενα κάστρα του Λίλινθγκοου, του Ντουμπαρτον και του Περθ έπεσαν, ενώ από το 1312 ο Μπρους διεξήγε και τις πρώτες του επιδρομές σε αγγλικό έδαφος, αποφεύγοντας παράλληλα να δώσει αποφασιστική μάχη με τον ισχυρότερο αγγλικό στρατό.

Το 1314 και θέλοντας να δώσει ένα τέλος στην σύγκρουση που μετρούσε ήδη οκτώ χρόνια, ο Εδουάρδος Β’ επιστράτευσε το σύνολο των δυνάμεων του (15.000-20.000 άνδρες) και εκστράτευσε ο ίδιος στην Σκωτία, όπου συνάντησε τον στρατό του Μπρους (περίπου 5.500-6.500 άνδρες, κυρίως πεζοί δορυφόροι) έξω από το κομβικής θέσης κάστρο του Στέρλιν. Στην αποφασιστική μάχη που διεξήχθη στον λόφο του Μπάνοκμπερν, οι Άγγλοι ιππότες απέτυχαν να διασπάσουν τα σκωτικά schiltrons και παγιδεύτηκαν μεταξύ των Σκωτσέζων δορυφόρων και του ποταμού Φορθ, υφιστάμενοι πραγματική συντριβή. Ο ίδιος ο Εδουάρδος Β’ μόλις που πρόλαβε να διαφύγει, ενώ 11.000 στρατιώτες του, κυρίως πεζοί, σκοτώθηκαν ή πνίγηκαν στο ποτάμι. 37 Άγγλοι αριστοκράτες βρίσκονταν επίσης μεταξύ των πεσόντων, ένας αριθμός που δεν ξεπεράστηκε ποτέ κατά τους μετέπειτα αγγλο-σκωτικούς πολέμους, ενώ τα λύτρα που αποκόμισαν οι Σκωτσέζοι για την απελευθέρωση των αιχμάλωτων βαρώνων έφτασαν τις 200.000 λίρες.

Η ήττα αποτέλεσε συντριπτικό πλήγμα στο κύρος του Άγγλου βασιλιά. Η χώρα βυθίστηκε σε εμφύλια σύγκρουση και ο Εδουάρδος Β’ εξαναγκάστηκε τελικά να παραιτηθεί υπέρ του γιου του το 1327 για να πεθάνει υπό κράτηση το ίδιο έτος.

Η νίκη στο Μπάνοκμπερν ήταν τόσο απόλυτη, ώστε η εξουσία του Μπρους δεν ξαναπειλήθηκε έκτοτε, ενώ ο Σκώτος βασιλιάς απέκτησε την ευχέρεια να διεξάγει μέχρι το 1318 εκστρατείες ακόμα και στην γειτονική Ιρλανδία. Παρά το ότι δεν κατάφερε ποτέ να θέσει υπό τον έλεγχό του το νησί, το 1316 στέφθηκε Υψηλός Βασιλέας των Ιρλανδών, ενώ το 1320 ο πάπας Ιωάννης ΚΒ’ απέσυρε τον αφορισμό του 1306. Τον Μάιο του 1328, ο νέος διάδοχος του αγγλικού θρόνου Εδουάρδος Γ’ αναγνώρισε και επισήμως την ανεξαρτησία της Σκωτίας.

Ο ίδιος o μεγάλος Σκωτσέζος βασιλιάς πέθανε τελικά τον επόμενο χρόνο, μάλλον από λέπρα. Πολλά χρόνια αργότερα το 1603, ο απόγονός του Τζέιμς Α’ Στιούαρτ, θα ένωνε μετά από έναν κυκεώνα συγκρούσεων και μηχανορραφιών τα δύο αντιμαχόμενα βασίλεια υπό ένα σκήπτρο…

Για το ίδιο τον Ροβέρτο όμως οι περιπέτειες δεν σταμάτησαν εδώ. Σύμφωνα με την τελευταία του επιθυμία, η καρδιά του ταριχεύθηκε και τοποθετήθηκε σε ασημένια θήκη, την οποία μετέφερε στην Ισπανία το 1330 ο πιστός του ιππότης σερ Τζέημς Ντάγκλας για να συμμετάσχει στην σταυροφορία του βασιλιά Αλφόνσου ΙΑ’ κατά του Μαυριτανού βασιλιά της Γρανάδας. Μετά τον θάνατο του Ντάγκλας σε μάχη έξω από το κάστρο Τέμπα ντε Αρντούλες, η καρδιά μεταφέρθηκε πίσω στο αββαείο του Μέλροουζ, όπου και αναπαύεται ως τις μέρες μας.

, , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.