Στον κυκεώνα των συγκρούσεων του 3ου αιώνα: H ιστορία της λεγεώνας II Parthica

Του Μανώλη Χατζημανώλη,

Προετοιμαζόμενος πυρετωδώς για την εκστρατεία του κατά της Παρθίας, το 197 μ.Χ ο αυτοκράτορας Σεπτίμιος Σεβήρος (193-211 μ.Χ) μετά από εκτενή στρατολόγηση στις επαρχίες Μακεδονίας και Θράκης συνέστησε 3 νέες λεγεώνες, αυξάνοντας τον συνολικό αριθμό τους από τριάντα σε τριάντα τρεις. Αν και οι εκστρατείες του Σεπτιμίου δεν μετέβαλαν δραστικά την ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των δύο αυτοκρατοριών, οι νέες “Παρθικές” λεγεώνες θα παρέμεναν. Μετά το πέρας του παρθικού πολέμου (197-202 μ.Χ) οι λεγεώνες Ι και ΙΙΙ Parthica θα εγκαθίσταντο στην Aνατολή για να υπηρετούν ως φρουρές στην Μεσοποταμία, ενώ η 2η θα επέστρεφε στην Ρώμη μαζί με τον αυτοκράτορα, που καθώς είχε καταλάβει την εξουσία μόλις το 193 με την βοήθεια των σκληροτράχηλων παννονικών λεγεώνων, αντιλαμβανόταν πως χρειαζόταν έμπιστους άνδρες κοντά του. Το castrum της νέας λεγεώνας θα κτιζόταν στο όρος Albanum, περίπου 19 χλμ από τη Ρώμη, κάτι πρωτοφανές για τα δεδομένα της αυτοκρατορίας αφού με εξαίρεση τους άνδρες της Πραιτωριανής Φρουράς οι λεγεώνες στρατωνίζονταν πάντα εκτός Ιταλίας. Έκτοτε θα αποτελούσε αναπόσπαστο τμήμα του comitatus (προσωπικό στράτευμα) κάθε αυτοκράτορα αποτελώντας ένα είδος “στρατηγικής εφεδρείας” της Αυτοκρατορίας.

Σύντομα η II Parthica θα “ξανάβλεπε” δράση στα πεδία μαχών της Ανατολής, καθώς αποσπάσμά της (vexillatio) μεταφέρθηκε με πλοία στη Συρία για να λάβει μέρος στην ανατολική εκστρατεία του αυτοκράτορα Καρακάλλα (Μάρκος Αυρήλιος Σεβήρος Αντωνίνος “Καρακάλλας”, 188-217 μ.Χ). Εκεί, έχοντας ως έδρα την συριακή πόλη Απάμεια, συμμετείχε στην πολυαίμακτη μάχη της Νισίβης, ενώ μετά τη δολοφονία του αυτοκράτορα το ίδιο έτος (217 μ.Χ) από έναν δυσαρεστημένο στρατιώτη των evocati (βετεράνοι των λεγεώνων που επανέρχονταν στην ενεργό δράση όταν τους καλούσε ο Αυτοκράτορας) ενεπλάκη στην εμφύλια σύγκρουση που ξέσπασε μεταξύ του επάρχου των Πραιτωριανών και εκλεκτού της ρωμαϊκής συγκλήτου Μακρίνου (217-218) και του στασιαστή Ηλιογάβαλου (218-222 μ.Χ). Ο τελευταίος, γεννημένος στην Έμεσα ως Βάριος Άβιτος Βασσιάνος, έλαβε το “αυτοκρατορικό” όνομα Μάρκος Αυρήλιος Σέξτιος Αύγουστος “Ηλιογάβαλος”, προς τιμήν του θεού Βάαλ-Ηλιογάβαλου του οποίου ήταν αρχιερέας. Καθώς θεωρείτο νόθος υιός του Καρακάλλα και άρα συνεχιστής της δυναστείας των Σεβήρων, έλαβε την στήριξη μερίδας των λεγεώνων της Ανατολής μεταξύ των οποίων και του αποσπάσματος της II Parthica. Σε άγρια μάχη που συνήφθη στην πόλη Ιμμαούς κοντά στην Αντιόχεια το 218 μ.Χ, ο Μακρίνος ηττήθηκε παρά την γενναιότητα που έδειξαν οι πραιτωριανοί του, ενώ λίγο αργότερα συνελήφθη στην Χαλκηδόνα από τον τοπικό έπαρχο και δολοφονήθηκε στην Καππαδοκία. Ο νικητής Ηλιογάβαλος θα επέστρεφε μαζί με την II Parthica στην Ρώμη, όπου η προσπάθειά του να επιβάλλει την λατρεία της ανατολίτικης θεότητάς του με τις οργιαστικές της τελετές θα απέβαινε μοιραία, καθώς το 222 μ.Χ εκθρονίστηκε και δολοφονήθηκε από τους πραιτωριανούς. Το 238 η II Parthica βρισκόταν στην Παννονία, όπου πολεμούσε Γερμανούς και Σαρμάτες υπό τον Μαξιμίνο τον Θράκα (235-238 μ.Χ). Ενώ ο “καραβανάς” αυτοκράτορας ετοιμαζόταν να εκστρατεύσει εναντίον των Γότθων, πίσω στη Ρώμη η Σύγκλητος εξεγέρθηκε και αναγνώρισε ως συναυτοκράτορες τον κυβερνήτη της επαρχίας Αφρικής Γορδιανό Α’ και τον υιό του Γορδιανό Β’. Αν και οι δυο σφετεριστές συνετρίβησαν από τους άντρες της λεγεώνας III Augusta που έμεινε πιστή στον Μαξιμίνο (βλέπε: https://www.facebook.com/groups/847539878684505/permalink/2477739265664550/), ο αυτοκράτορας καθηλώθηκε με το στράτευμά του έξω από την βορειοιταλική πόλη Ακυιλία. Καθώς το castrum της II Parthica στο Albanum μαζί με τις περιουσίες και τις οικογένειες των λεγεωναρίων της βρίσκονταν στο έλεος της παράταξης των Συγκλητικών, που μετά την ήττα των Γορδιανών είχαν αναδείξει δύο νέους “αυτοκράτορες” από τις τάξεις τους, άντρες της μαζί με μερίδα πραιτωριανών στασίασαν και εξόντωσαν τον Μαξιμίνο μαζί με το σύνολο του επιτελείου του. Σύντομα οι πραιτωριανοί ανέτρεψαν και τους συγκλητικούς αυτοκράτορες, ανεβάζοντας στον θρόνο τον Γορδιανό Γ’, εγγονό του Γορδιανού Α’.

Αν και στους αέναους αγώνες για εξουσία του 3ου αιώνα η II Parthica είχε καταφέρει να μεινει αλώβητη, το 312 μ.Χ η λεγεώνα δυστύχησε να Κι στην πλευρά των ηττημένων, όταν o καίσαρας και αυτοανακηρυγμένος αύγουστος της Δύσης Κωνσταντίνος Α’ (312-337 μ.Χ) συνέτριψε τον ανταπαιτητή Μαξέντιο στην μάχη της Μουλβίας γέφυρας. Ο νικητής Κωνσταντίνος εξόρισε τους λεγεωνάριους της II Parthica μαζί με τις οικογένειές τους στην Ανατολή, όπου βρέθηκαν αντιμέτωποι με την νέα Σασσανιδική απειλή. Το castrum της λεγεώνας, όπου βρισκόταν και η περίφημη Ροτόντα του Δομιτιανού, δόθηκε στην χριστιανική Εκκλησία, που την μετέτρεψε στον σημερινό ναό της Santa Maria della Rotonda.Νέα έδρα της λεγεώνας έγινε η η πόλη-οχυρό Βεζαβδέ (σημερινό Κίζρε της Τουρκίας) δίπλα στον ποταμό Τίγρη. Αν και η Notitia Dignitatum εμφανίζει την λεγεώνα να επιβιώνει μέχρι τα τέλη του 4ου αιώνα στην πόλη Κεφαί, ορθότερος μάλλον είναι ο ιστορικός Αμμιανός, σύμφωνα με τον οποίο η II Parthica διαλύθηκε οριστικά το 360, όταν ο Μεγάλος Βασιλιάς Σαπώρης Β’ κατέλαβε μετά από σκληρή πολιορκία τη Βεζαβδέ. Τρία χρόνια μετά, και εκμεταλλευόμενοι την αναστάτωση μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα Ιουλιανού (360-363 μ.Χ), οι Σασσανίδες θα “σάρωναν” την ρωμαϊκή Μεσοποταμία, “εξαϋλώνοντας” δώδεκα(!) λεγεώνες (στην πραγματικότητα vexillationes των 2.000-3.000 ανδρών) και καταλαμβάνοντας από τον διάδοχο Ιοβιανό πέντε μεσοποταμιακές και νοτιοαρμενικές επαρχίες και δεκαπέντε κύρια οχυρά. Μετά από 163 χρόνια ταραχώδους “ζωής” της κάποτε υπερήφανης λεγεώνας, οι επιζώντες άντρες της θα μεταφέρονταν αιχμάλωτοι στην Περσία, όπου θα κατέληγαν σκλάβοι του νέου αδυσώπητου εχθρού από την Ανατολή…


Στις εικόνες:
1.Lanciarii (ακοντιστές) της ΙΙ Parthica κάπου στην Ανατολή.
2.Το έμβλημα της λεγεώνας, ο Κένταυρος.
3.Ο ναός της St Maria della Rotonda, όπου στεγάζονταν τα λουτρά της II Parthica.

Ελληνική και Παγκόσμια Στρατιωτική Ιστορία

, , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.