Τα αποτελέσματα της PISA, και ο καθρέπτης μας που λέγεται εκπαιδευτικό σύστημα

Γράφει ο Δημήτριος Ντόικος

Τα αποτελέσματα του προγράμματος της PISA ίσως να ενόχλησαν κάποιους, ήταν όμως λίγο πολύ αναμενόμενα. Το σύστημα της παιδείας της χώρας μας βρέθηκε στις τλευταίες θέσεις. Μείναμε πίσω όχι μόνον από τις χώρες της δυτικής Ευρώπης, αλλά ακόμη και από αυτές της ανατολικής Ευρώπης. Μας ξεπέρασε η Τουρκία, πράγμα που δέκα χρόνια πριν ούτε να το διανοηθεί θα μπορούσε κανεις, και μονο τα Βαλκάνια βρέθηκαν πίσω από εμάς, όπου και εκεί μας ξεπέρασαν στην κατάταξη οι Σλοβενία και Κροατία. Με λίγα λόγια, πατώσαμε. Ουσιαστικά, τα αποτελέσματα της φετινής χρονιάς, ήταν η επισφράγιση μιας εθνικής ήττας, που λιγο πολύ έχει συντελεσθεί κατά την διάρκεια αρκετών δεκαετιών, και με την αμέριστη στήριξη σχεδόν όλων μας.

Τι είναι ο διαγωνισμός PISA, και ποιοι οι στόχοι του

Ο διαγωνισμός PISA είναι ένα πρόγραμμα συγκριτικής μελέτης μαθητικών δεξιοτήτων σε διεθνές επίπεδο, οργανωμένο από τον ΟΟΣΑ (Οργανισμό οικονομικής συνεργασίας και ανάπτυξης ), με σκοπό την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών συστημάτων των χωρών που συμμετέχουν σε αυτό, όσον αφορά στην προετοιμασία των μαθητών, ώστε να μπορέσουν να έχουν μία πλήρη κοινωνική συμμετοχή ως πολίτες, τόσο στο πολιτικοκοινωνικό όσο και στο οικονομικό γίγνεσθαι. Πεδία αντίληψης είναι η κατανόηση και ερμηνεία κειμένου, τα μαθηματικά, και οι φυσικές επιστήμες. Κάθε ένας από αυτούς τους τομείς εξετάζεται σε πολλαπλά ερωτηματα και σε διαφορετική θεματολογία. Στον τελευταίο διαγωνισμό πήραν μέρος 600.000 15χρονοι μαθητές απο 79 χώρες. Στον διαγωνισμό δεν παίζουν ρόλο οι βαθμοί των μαθητών, αλλα οι ικανότητες τους να εφαρμόζουν τις αποκτηθείσες γνώσεις τους στα συγκεκριμένα θέματα. Στον τελευταίο διαγωνισμό, κύριο θέμα ηταν η κατανόηση και αντίληψη κειμένου, η μεταφορά του σε περίληψη, η αναγνώριση πηγών και η ταξινόμησή τους.

Το θέμα επελέγη για τον ιδιαίτερο λόγο, οτι η αδιάκοπη χιονοστιβάδα πληροφοριών μεσα από το διαδίκτυο, απομακρύνει τον μαθητή από την ικανότητα να αξιολογεί την αξιοπιστία της πληροφορίας που του παρέχεται, με αποτέλεσμα να αμβλύνεται το κριτήριο του, και να γίνεται έρμαιο των οποιασδήποτε ποιότητος πληροφοριών. Ιδιαίτερα όσοι ασχολούνται με το διαδίκτυο θα έχουν καταλάβει τον κίνδυνο αυτόν. Σκοπός του διαγωνισμού ήταν να αξιολογηθεί, κατά πόσο ένας μαθητής μπορεί να αξιολογήσει μία πληροφορία, να ασκήσει μόνος του κριτική, και να φτάσει σε μία θεμελιώδη βάση κριτηρίων. Δυστυχώς, τα αποτελέσματα της έρευνας, έδειξαν ότι σε σύνολο εξεταζομένων, λιγότερο από το 10% ήταν σε θέση μέσω των γνώσεων και εμπειριών τους να ξεχωρίσουν γεγονότα από απόψεις!!! Με λίγα λόγια θα έλεγε κανείς ότι το Display νίκησε το βιβλίο.

Τα αποτελέσματα για την Ελλάδα

Από το 2000 που ξεκίνησε ο διαγωνισμός, η Ελλαδα χάνει σταθερά έδαφος. Μιλώντας με την γλώσσα των αριθμών, η Ελλάδα στην κατηγορία κατανόησης κειμένου έπεσε από τις 474 μονάδες το 2000 με μέσο όρο διαγωνιζόμενων τις 501, στις 457 μονάδες το 2018, με μέσο όρο διαγωνιζομένων τις 487 μονάδες. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα όσον αφορά την ταξινόμηση ανά περιφέρειες, όπου στον προηγούμενο διαγωνισμό του 2015 οι επιδόσεις των μαθητών στην επαρχία υπολείποταν αρκετά από αυτές των ημιαστικών περιοχων, και αυτές με την σειρά τους υπολείποταν των αστικών περιοχών. Έτσι λοιπόν έχουμε στην κατανόηση κειμένου 429 μονάδες στην επαρχία, έναντι 459 σε ημιαστικές περιοχές, και 474 σε αστικές περιοχές. Στα μαθηματικά η διαφορά κυμάνθηκε αντίστοιχα σε 423 στην επαρχία, 451 στις ημιαστικές περιοχές, και 458 στις αστικές. Η διαφορα ειναι συντριπτικη, γίνεται όμως ακόμη πιο ζοφερή, εάν λάβουμε υπόψιν μας τις γενικές βαθμολογίες των σχολείων της επαρχίας, όπου επικρατεί ένας επιεικώς να το πουμε, βαθμολογικός πληθωρισμός.

Αίτια της κατάστασης και γενική εικονα

Κάθε εκπαιδευτικό σύστημα είναι ο καθρέπτης του κράτους και της κοινωνίας που το έχει συστήσει. Το ελληνικό φυσικά δεν αποτελεί καμία εξαίρεση σε αυτό. Οι τυχόν ελλείψεις μιας κοινωνίας διαμορφώνουν την εκπαίδευση της, όπως βέβαια και τα προτερήματα της. Εν τη γενέσει του κάθε εκπαιδευτικό σύστημα δημιουργήθηκε για να καλύψει τις ανάγκες της κοινωνίας που το δημιούργησε, το ζήτημα όμως είναι εάν αυτό το σύστημα είναι ικανό να ακολουθήσει τα μονοπάτια των εξελίξεων, ή μένει δέσμιο των αρχικών αναγκών που το δημιούργησαν, έτσι ώστε με τον καιρο να γίνεται περισσότερο φρένο στην πορεία εξέλιξης μιας κοινωνίας παρά στήριγμα εξέλιξης και προόδου. Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, είναι αποτέλεσμα των πολιτικών ζυμώσεων που έλαβαν χώρα στην Ελλάδα τα τελευταία 40 χρόνια. Πολιτικές ζυμώσεις που εφεραν μεγάλες αλλαγές σε παραλληλία με την είσοδο της χώρας στην ΕΕ, και κατ ανάγκη βεβιασμένη προσπάθεια να ευθυγραμμιστεί με συστήματα και σταθερές των άλλων ευρωπαικών χωρών, οι οποίες είχαν ηδη διανύσει αυτή την πορεία αλλαγών πολύ πιο πριν, και κυρίως, πιο ανώδυνα.

Τα κύρια αίτια της απόστασης του εκπαιδευτικού μας συστήματος από τα άλλα του διαγωνισμού, αλλα και της γενικότερης καθυστέρησης του, έχουν ως εξής:

Πολιτικοποίηση της εκπαίδευσης

Όπως όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα κυρίως της ευρωπαικής ηπείρου, έτσι και το ελληνικό, έως και την δεκαετία τοθ 1990 περίπου, σκοπό του είχε πρωτίστως την εμπέδωση στους μαθητές μίας εθνικής συνείδησης, και την κατ επέκτασιν διαμόρφωση υπάκουων πολιτών. Με την μεταπολίτευση, και ιδιαίτερα με την ανοδο στην εξουσία ενός κόμματος που πρέσβευε την πολιτική και κοινωνική αλλαγή από μια διαφορετική τοποθέτηση από αυτην που έως τότε επικρατούσε, ο βασικός στόχος του συστήματος άλλαξε, με αποτέλεσμα αρκετοί απο τα πρόσωπα που κάλυπταν αυτό το σύστημα να μην μπορούν να ακολουθήσουν τις νέες εξελίξεις, αφήνοντας έτσι δυσαναπλήρωτα κενά στην συνοχή του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Ο στόχος του συστήματος έγινε τώρα να διαμορφωθούν πολίτες οι οποίοι θα είναι περισσότερο πολιτικά συνειδητοποιημένοι, πολίτες που θα λαμβάνουν ενεργότερο μέρος στην πολιτική ζωή της χώρας, πολίτες που θα άφηναν πίσω τους τα παλαιά πατριαρχικά πρότυπα μιας επαρχίας, η οποία απλά μεταφέρθηκε στην Αθήνα. Τα θετικά του εγχειρήματος ηταν ότι οι επόμενες γενιές άρχισαν να αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως πολιτικά ενεργά μέλη της χώρας τους, και όχι μονο ως πειθήνια όργανα ενός απρόσωπου κράτους. Στα αρνητικά συγκαταλέγονται η συστηματική απόρριψη ενός κράτους-πατρίδας, η υπαγωγή του ατόμου σε ένα έθνος, όπως και η συστηματική απόρριψη των συμβόλων του. Δημιουργήθηκε ένας ψευδεπίγραφος πολιτικός ατομικισμός, ο οποίος με την σειρά του δικαιολόγησε κάθε μορφή πολιτικού οππορτουνισμού. Το αίσθημα του ανήκειν αλλοιώθηκε επικίνδυνα.

Νοοτροπία δημοσίου υπαλλήλου των εκπαιδευτικών

Αυτό είναι μια πονεμένη ιστορία, για την οποία θα μπορούσαν να γραφούν τόμοι ολόκληροι. Ίσως να φανεί παρήγορο σε κάποιους αναγνώστες, ότι αυτή η νοοτροπία υπάρχει και σε αρκετές άλλες χώρες της Ευρώπης, δημιουργώντας και σε αυτές ανάλογα προβλήματα. Στην Ευρώπη γενικά η αλλαγή του εργασιακού καθεστώτος σε δημόσιο υπάλληλο, ισοδυναμεί με απαλλαγή ελέγχου στα εργασιακά του καθήκοντα. Και η απαλλαγή ελέγχου εύκολα οδηγεί στην παραμέληση καθηκόντων.

Εν μέρει αυτή η νοοτροπία στην χώρα μας συνδέεται και με την προηγούμενη αιτία, διότι η περίοδος κατά την οποία η χώρα προσπάθησε να γεφυρώσει τις διαφορές με την λοιπή Ευρώπη κυριαρχούταν από βιασυνη, ενθουσιασμό, και προχειρότητα. Έτσι οι τότε μαθητές και νυν δάσκαλοι και δημόσιοι υπάλληλοι έμαθαν πολλά για δικαιώματα, και ελάχιστα για υποχρεώσεις. Στην ενήλικη ζωή τους αυτοί οι πρώην μαθητές, αδυνατώντας εν πολλοίς να καλύψουν στην πράξη αυτή την διαφορά, προσπαθούσαν την ανάληψη ευθυνών. Στην πράξη, οι εκπαιδευτικοί δύσκολα αναλαμβάνουν την πρωτοβουλία να ξεφύγει λίγο το μάθημα τους από τo διδακτικό πρόγραμμα του υπουργείου, και ακόμη πιο δύσκολα την περαιτέρω χρονική παραμονή της διδασκαλίας πάνω σε ένα θέμα το οποίο οι μαθητές κατανόησαν ελλιπώς. Η διδασκαλία γίνεται με κριτήρια γραφειοκρατίας, τα οποία οδηγούν στην ακαμψία της μάθησης, και στην έλλειψη κατανόησης της, έτσι ώστε αυτή να μπορεί να αποτελέσει μοχλό εκκίνησης για την εξερεύνηση νέων πεδίων στους μαθητές.

Σύντομη και περισσή ποικίλη ύλη διδασκαλίας

Σε αυτό το σημείο θα μπορούσε να ισχύσει η αρχαία Ελληνική ρήση: ουκ εν τω πολλώ το ευ. Η υπερφόρτωση του διδακτικού προγράμματος με πολλά και ποικίλα πράγματα, οδηγεί τον μαθητή στην απαξίωση του αντικειμένου ως σύντομου επεισοδείου, άρα και ασήμαντου, δυσκολεύει στην εμπέδωση του, το οποίο οδηγεί στην υποσυνείδητη απώθηση του στον κάλαθο τον αχρήστων, και στην αναγκαστική προσαρμογή του μαθητή σε μία μελέτη με σκοπό την αποστήθιση της διδακτέας ύλης, και όχι στην κατανόηση της.

Αστοχία στον τελικό στόχο

Σε αυτό το σημείο θα έπρεπε να τονίσουμε ότι δεν φταίει μόνο το σύστημα από μόνο του, αλλά και η βάση του ίδιου του συστήματος, η ίδια η κοινωνία δηλαδή και οι προσδοκίες της από αυτο το σύστημα. Έχοντας το σύστημα των πανελληνίων εξετάσεων ως κομβικό σημείο του επαγγελματικού προσανατολισμού του μαθητή, σχεδόν ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα απαξιώνεται ως και στην τελευταία τάξη του Λυκείου, οπότε και ο μαθητής συγκεντρώνει όλες του τις δυνάμεις στις συγκεκριμένες εξετάσεις που θα του εξασφαλίσουν ουσιαστικά και το επαγγελματικό του μέλλον. Ολόκληρη η πορεία του μαθητή, είναι μια προετοιμασία για τις πανελλήνιες. Το ίδιο το σχολείο απαξιώνεται χάριν του φροντιστηρίου που προετοιμάζει τις τεχνικές λεπτομέρειες των πανελληνίων. Οι δύο τελευταίες τάξεις αφιερώνονται στα ειδικά μαθήματα των πανελληνίων. Κάθε λεπτομέρεια πρέπει να μαθαίνεται σαν ποίημα. Η οικογένεια αδιαφορεί για την εξέλιξη του γόνου της πέρα από όσον αφορά τα ειδικά μαθήματα των πανελληνίων. Όλα τα αλλα μπαίνουν σε δευτερη μοίρα. Διότι κακά τα ψέμματα, στην ελληνική κοινωνία η επιτυχία ενός ανθρώπου μετριέται με την επαγγελματική του πορεία. Η ελληνική κοινωνία είναι βαθιά παραδόπιστη. Τα γράμματα έχουν συνυφανθεί με την επαγγελματική επιτυχία, και αυτή με την σειρά της με την κοινωνική επιτυχία, αλλα και την προσωπική ευτυχία. Ενας κύκλος του διαβόλου, από τον οποίο οι πιθανότητες να βγει το άτομο προσωπικά και ψυχολογικά αλώβητο, είναι λίγες. Η αποστήθιση γνώσεων εν κατακλείδι, δεν βοηθάει το άτομο στην Ελλάδα να μπορεί βάσει όσων αποκόμισε στο σχολείο, να αντιληφθεί τις εξελίξεις στον περίγυρο του, να αυτοπροσδιοριστεί μέσα σε αυτο τον περίγυρο, και να επεξεργάζεται τα προσωπικα του αλλα και κοινωνικα του προβλήματα και διλήμματα με οξυμένο κριτήριο και αυτοπεποίθηση. Με την κατάρρευση των αξιών της πατριαρχικής κοινωνίας, το άτομο μέσα από αυτό το συστημα οδηγείται στην αυτοαπομόνωση, την απαξίωση, και τελικά την κατάρρευση. Ουσιαστικά γίναμε μία κοινωνία καταρρέοντων μονάδων.

Επικράτηση του Διαδικτύου και περιορισμός του βιβλίου ως μέσο παροχής πληροφοριών

Αυτή η συνισταμένη ήταν ουσιαστικά και το κύριο πρόβλημα των διοργανωτών του διαγωνισμού, μία συνισταμένη η οποία αγγίζει ανησυχητικά όλες τις διαγωνιζόμενες χώρες.

Το διαδίκτυο εμφανίζεται ως ‘ενας φθηνός και εύχρηστος πάροχος πληροφοριών παντός ύλης και θέματος. Επιπλέον είναι ανώδυνος, ο χρήστης δεν χρειάζεται να κουραστεί ούτε να χάσει χρόνο στο ψάξιμο, και σε λίγο χρόνο μπορεί να αντλήσει τις πληροφορίες που χρειάζεται. Είναι τόσο ανώδυνος αυτός ο τρόπος, ώστε δεν χρειάζεται καν να αξιολοήσει μόνος του αυτές τις πληροφορίες, να ψάξει τις πηγές τους, να τις συγκρίνει με άλλες πληροφορίες επί του θέματος, το κυριότερο όμως, δεν μπορεί να έχει μία γενική εικόνα γύρω από το θέμα, δεν έχει δυνατότητα να διεισδύσει στο υπόβαθρο του θέματος, διότι απλά δεν θέλει ούτε να χάσει χρόνο, ούτε και μπορεί να αναπτύξει το δικό του κριτήριο, το οποίο έχει αμβλυνθεί ίσως ανεπανόρθωτα. Δυστυχώς, και όπως ηδη αναφέρθηκε στην εισαγωγή αυτού του κειμένου, το ποσοστό των μαθητών που μπόρεσαν να ανταποκριθούν στα κριτήρια του διαγωνισμού για την ικανότητα αξιολόγησης και ανάπτυξης κριτικής ικανότητας, όπως επίσης της ικανότητας διαφοροποίησης μεταξύ γεγονότος και άποψης, ήταν κατά μέσο όρο σε όλες τις διαγωνιζόμενες χώρες κάτω του 10%, πράγμα που δημιουργεί έντονες ανησυχίες για την ποιότητα των αυριανών ψηφοφόρων, αλλά ακόμη και για το μέλλον αυτού του ίδιου του δημοκρατικού πολιτεύματος. Είναι αμφίβολο πλέον κατά πόσο θα μπορεί ο σημερινός 15χρονος ως αυριανός πολίτης να αντισταθεί σε λαικιστικές και δημαγωγικές σειρήνες διαφόρων καιροσκόπων.

Υπερβολικά μεγάλες τάξεις

Οι σχολικές τάξεις είναι πολύ μεγάλες σε αριθμό παιδιών, για να μπορεί ο εκπαιδευτικός να σχηματίσει μια λεπτομερή εικονα των μαθητών του, να τους αξιολογήσει δίκαια, αλλά και να αντιληφθεί τις δυνατότητες και αδυναμίες τους ανά μονάδα. Παράλληλα, δυσκολευεται να εμπεδώσει το μάθημά του σε όλη την τάξη, και να το κάνει πιο προσιτό. Επίσης η μαθητική ώρα των 45 λεπτών, ελλάχιστα περιθώρια λεπτομερούς ανάλυσης και συμμετοχής επιτρέπει στους μαθητές.

Έλλειψη επιλογής και αξιολόγησης των μαθητών στα γυμνάσια

Στην χώρα μας παρατηρειται εντονώτερα από άλλες χώρες, η απαξίωση των ΕΠΑΛ. Μαθητές επισκέπτονται γυμνάσια, ακόμη και εάν δεν πληρούν τις προυποθέσεις. Η επιλογή των μαθητών γίνεται με το τέλος της Γ. Λυκείου, μία ηλικία όπου λίγο πολύ οι ικανότητες και τα ενδιαφέροντα του μαθητή έχουν ήδη διαφανεί. Με την νοοτροπία που επιβάλλει την απόκτηση πτυχίου ως απαραίτητου επαγγελματικού εφοδίου στον άνθρωπο, τα περισσότερα παιδιά πηγαίνουν Λύκειο, αφήνοντας την επιλογή των ΕΠΑΛ, ουσιαστικά μόνον στους πραγματικα αδιάφορους μαθητές. Έτσι αποδομούνται από την μία πλευρά τα ΕΠΑΛ όσον αφορά τον σκοπό τους που είναι η διαμόρφωση επαγγελματικής υποδομής για τον παραγωγικό τομέα τησ χώρας, ενώ από την άλλη πλευρά υπερφορτώνονται τα γυμνάσια και λύκεια με αμφίβολης αξίας και ικανοτήτων μαθητές, οι οποίοι με τον αριθμητικό τους όγκο υποβαθμίσουν την ποιότητα του μαθήματος, εμποδίσει την εξέλιξή του, και επιτρέπει ελάχιστο χρόνο στους πραγματικά καλούς μαθητές να αναπτύξουν τις ικανότητές τους, και να διευρύνουν τις γνώσεις τους επί του θέματος που τους ενδιαφέρει.

Προτάσεις για έναν επαναπροσδιορισμό του εκπαιδευτικού μας συστήματος.

Μικρότερος χρόνος διδασκαλίας και στόχευση θεμάτων:

Δεν είναι ίσως περίεργο που χώρες όπως η Εσθονία ή η Φινλανδία που ανήκουν στις πρώτες χώρες του διαγωνισμού της PISA μονίμως, έχουν από τις μικρότερες σε χρόνο διδασκαλίες. Οι μαθητές έχουν τον απαραίτητο χρόνο να εμπεδώσουν το μάθημα, αλλά και οι διδάσκοντες έχουν τον απαραίτητο χρόνο να αναλύσουν το μάθημα και να το κάνουν όσο δυνατόν πιο κατανοητό. Σε αντίθεση οι μαθητές της Σιγκαπούρης η της Ιαπωνίας που βρίσκονται επίσης στις πρώτες θέσεις έχοντας όμως εξαιρετικά μεγάλο χρόνο διδασκαλίας, έχουν να αντιμετωπίσουν σωρεία ψυχολογικών προβλημάτων,τα οποία σε ύστερο χρόνο αποβαίνουν μοιραία στην προσωπική τους ζωή.

Η διδακτέα ύλη πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο συνοπτική και στοχευμένη. Λίγο βοηθάει τον μαθητή πότε γεννήθηκε κάποιος Ρωμαίος αυτοκράτορας, και πότε ανέβηκε στον θρόνο του, περισσότερο ενδιαφέρει η γενική απαξίωση των Ρωμαίων βετεράνων μετά τις μεγάλες κατακτήσεις, η αντικατάσταση των ελεύθερων αγροτών από σκλάβους, και η μετατροπή τους σε προλετάριους. Επίσης λίγο βοηθάει τον μαθητή η απομνημόνευση όλων των τύπων στην Φυσικη, όταν δεν είχε καν την δυνατότητα να ασχοληθεί εμπειρικά με αυτους τους τύπους μέσω πειραμάτων είτε κατά την ώρα του μαθήματος είτε ως αποτέλεσμα ομαδικής εργασίας που θα παρουσιαστεί στην ταξη. Λιγότερη ύλη, αλλά πιο εντατική ενασχόληση με το θέμα.

Πολυδιάστατη διδασκαλία θεμάτων

Κανείς δεν αγαπάει όλα τα μαθήματα και όλα τα θέματα. Κανείς δεν είναι σε όλα τα μαθήματα ο καλύτερος πλην ελλαχίστων εξαιρέσεων. Ένα μάθημα μπορεί να γίνει ανιαρό και αδιάφορο, όσο αρεστό μπορεί να είναι σε κάποιους άλλους. Η μονομερής μετάδοση πληροφοριών και γνώσεων κρύβει πάντοτε αυτή την ιδιαιτερότητα. Ένα θέμα όμως θα μπορούσε να κρύβει και πολλές ενδιαφέρουσες πτυχές οι οποίες σε πρώτη όψη έμεναν κρυμμένες. Πολύπλευρα θέματα θα μπορούσαν να διδαχθούν ως ενότητες, οι οποίες θα δικτύωναν διάφορα μαθήματα μαζι. Η βιομηχανική επανάσταση για παράδειγμα, θα μπορούσε να διδαχθεί σε συνεργασία με έναν ιστορικό, έναν καθηγητή της Φυσικής όσον αφορά τις προόδους στην τεχνολογία της εποχής μέσω των νέων ανακαλύψεων, έναν Θεολόγο ο οποίος θα ανέλυε την επίδραση του Προτεσταντισμού στην πρώιμη καπιταλιστική κοινωνία, έναν οικονομολογο, και έναν κοινωνιολόγο. Ένα μάθημα Γεωγραφίας θα μπορούσε να γίνει σε συνεργασια Βιολογων, Ιστορικων, Οικονομολόγων, Φυσικων, καθηγητών Πολιτικών επιστημών, κλπ. Μία τέτοια διδασκαλία θα έβγαζε το μάθημα απο την μονόπλευρη όψη του, και θα του έδινε μία νέα, πολύπλευρη διάσταση, ενώ παράλληλα θα έδειχνε στους μαθητές τον δρόμο να σκέφτονται πιο σφαιρικά.

Ομαδικότητα και προώθηση πρωτοβουλίας στους μαθητές

Η αποστήθιση ενός μαθήματος δεν βοηθάει τον μαθητή στην αξιοποίηση της απομνημόνευσης που έκανε. Κατά πάσα πιθανότητα θα παραμείνει για λίγα χρόνια στην μνήμη του ως ένα επεισόδιο. Όπως ακριβώς και τα περισσότερα που θα έχει αποκομίσει από τα σχολικά του χρόνια. Γνώσεις εγκυκλοπαιδικής μορφής, που ελάχιστη πρακτική αξία μπορούν να έχουν στην μετέπειτα ζωή του. Η αποστήθιση δεν βοηθάει στην ανάπτυξη και όξυνση του κριτηρίου. Διότι ο μαθητής δεν αναγκάζεται να σκεφτεί πάνω σε πολυμορφικά επίπεδα και να αναλάβει πρωτοβουλίες.
Κάθε ενότητα που διδάσκεται, θα έπρεπε να έχει σκοπό την προετοιμασία και παρουσίαση μίας ή και περισσοτέρων ομαδικών εργασιών, οι οποίες ανάλογα με τον όγκο τους, θα μπορούσαν να γίνουν είτε στο σπίτι, είτε στην ίδια την τάξη. Ο εκπαιδευτικός έχει σκοπό να κάνει μία ευρεία εισαγωγή στο θέμα, να δώσει κατευθύνσεις και να προκαλέσει ερεθίσματα. Το θέμα μοιράζεται σε ενότητες, οι οποίες με την σειρά τους κατανέμονται στους μαθητές. Αυτοί από δική τους πρωτοβουλία θα συνεργαστουν μεταξυ τους, και θα αναλάβουν την προετοιμασία και παρουσίαση. Κατ αυτό τον τρόπο οι μαθητές αρχίζουν να αναλαμβάνουν πρωτοβουλιες, αλλα και ευθύνες. Ουσιαστικά το μάθημα το οργανώνουν οι μαθητές, και ο διδάσκων κρατάει για τον εαυτό του τον ρόλο του συντονιστή.

Διασχολικη δικτυωση

Η παρουσια των Η/Υ στα σχολεία, δίνει την δυνατότητα στους μαθητές να έρθουν σε επαφή και με άλλα σχολεία, να ανταλλάξουν εμπειρίες, να προετοιμάσουν ενα κοινό πρόγραμμα, μία έκδοση μίας κοινής εργασίας, ή να ανταλλάξουν απόψεις και εμπειρίες πάνω σε μία ενότητα ή ένα θέμα. Το ίδιο θα μπορούσαν να κάνουν και με ένα σχολείο του εξωτερικού. Η ανταλλαγή εμπειριών θα επεκτείνει τους ορίζοντες των μαθητών, και θα τους δείξει νέους δρόμους επεξεργασίας πληροφοριών. Παράλληλα θα αντιληφθούν και την διαφορετικότητα που επιδράει στην σκέψη και κριτική άλλων ανθρώπων με εντελώς διαφορετικές εμπειρίες και προσέγγιση θεματικής.

Ειδικά προγράμματα στήριξης για ευφυιείς μαθητές

Θα πρέπει κάποτε να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους. Είμαστε όλοι ισοι, αλλά όχι ίδιοι. Κάποιοι είναι ευφυέστεροι από την πλειοψηφία. Και κάποιοι-η ελάχιστη μειοψηφία-είναι διάνοιες. Η Ελλάδα είναι μία χώρα με πολύ λίγους πόρους. Ένα από τα κεφάλαιά της θα έπρεπε να είναι οι ίδιοι της οι άνθρωποι. Και ειδικά αυτοί που εξέχουν με τις ικανότητές τους. Παγιδευμένα μέσα στο σκεπτικό ότι όλοι οι άνθρωποι πρέπει να έχουν την ίδια αντιμετώπιση, τα ευρωπαϊκά κράτη σχεδόν στο σύνολό τους, αδυνατούν να αντιληφθούν ότι άτομα με εξαιρετικά ανεπτυγμένες ικανότητες χρήζουν ενός διαφορετικού τρόπου αντιμετώπισης τους. Η παρουσία τους μέσα σε μία τάξη που συνεχώς μένει πίσω για να μπορούν να ακολουθήσουν και οι άλλοι μαθητές, συχνά εκλαμβάνεται από αυτά τα παιδιά ως μία άνιση μεταχείρισή τους, και τα οδηγεί στην απομόνωση. Τραγική συνέπεια αυτού του φαινομένου, είναι πολλά από αυτά τα παιδιά να σταματήσουν να εξελίσσονται, απλά και μόνο για να αφομοιωθούν στην πλειοψηφία. Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όπου οι τάξεις είναι γεμάτες από μαθητές πολύ διαφορετικων ικανοτήτων και με μεγάλη ανομοιογένεια επιπέδου, οι διδάσκοντες δεν έχουν ούτε και την δυνατότητα συχνα να αντιληφθουν την παρουσία ενός τέτοιου μαθητή στην τάξη τους. Είναι επιτακτική αναγκαιότητα για την Ελλάδα η δημιουργία ειδικών σχολείων για παιδιά αυτής της κατηγορίας, που θα τα προωθήσουν και θα τους δώσουν περισσότερα κίνητρα να εξελιχθούν, διότι η χώρα μας δεν έχει πολλά περιθωρια πλέον. Οι συνέπειες του Brainage, της φυγής τόσων ακαδημαικών και επιστημόνων εξαιτίας της κρίσης, σε λίγα χρόνια θα αρχίσουν να γίνονται περισσότερο από ορατές.

Επίλογος

Η εκπαίδευση είναι το βασικότερο κεφάλαιο ενός κράτους. Τυχόν παραμέληση του υποσκάπτει το μέλλον του. Διότι ένα κράτος χωρίς δικούς του ανθρώπους να το στηρίξουνε, θα βρίσκεται πάντοτε στην αβεβαιότητα της έξωθεν βοήθειας. Ίσως να φανούν σκληρά κάποια από αυτά που έγραψα, πρέπει όμως να αντιληφθούμε ότι βρισκόμαστε στο παρά πέντε, και δεν έχουμε άλλα περιθώρια για χάιδεμα στα αυτιά. Ζούμε μονίμως με το ψέμα ότι παράγουμε κεφάλια. Πόσα από αυτά τα κεφάλια πήραν Νόμπελ, ή έγιναν γνωστοί για κάποια τους ανακάλυψη; Πόσοι διακρίθηκαν και που; Κάποιοι λίγοι στο εξωτερικό. Σε περιβάλλον που τους έμαθε να εργάζονται οργανωμένα, ομαδικά, πειθαρχημένα, και αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες. Δηλαδή όλα όσα δεν έμαθαν στο σχολείο τους. Τα αποτελέσματα της PISA θα μπορούσαν να δώσουν το έναυσμα για ένα νέο ξεκίνημα, θα μπορούσαν να μας ταρακουνήσουν.

, , , , , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.