Το ανολοκλήρωτο 1821

Η υπέρβαση της κρίσης δεν είναι εφικτή όσο ο ελληνισμός διαλέγεται αποκλειστικά με τον εαυτό του και την ιστορία του, αρνούμενος να στοχαστεί και να απαντήσει στα κεντρικά ερωτήματα της μετανεωτερικότητας.

  • Γιώργος Στείρης Αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας, ΕΚΠΑ
Illustration of a Greek War of Independence 1821 - 1829, Battle of Alamana, Athanasios Diakos defending...
Illustration of a Greek War of Independence 1821 – 1829, Battle of Alamana, Athanasios Diakos defending Thermophylae, 22.4.1822

Ετοιμαζόμαστε πια επισήμως για το 2021, το οποίο στο συλλογικό φαντασιακό σηματοδοτεί ταυτόχρονα μια επιστροφή και μια νέα αφετηρία, με βασικό ζητούμενο την οριστική υπέρβαση της σύγχρονης κρίσης. Η κυβέρνηση μάλιστα έσπευσε να συνδέσει το 2021 με τοrebranding της Ελλάδας, την προσπάθεια να επανασυστηθούμε στην οικουμένη. Και αυτό γιατί παραμένει δημοφιλής η θεωρία πως η περιοδική επιστροφή στις ρίζες αποτελεί προϋπόθεση της αναβάπτισης των λαών και των θεσμών. Αντίθετα προς την κρατούσα αντίληψη, θεωρώ ότι το 1821 είναι πρωταρχική αιτία της διαρκούς κρίσης του ελληνισμού και του ελλαδικού κράτους, οπότε οι προσδοκίες από το 2021 είναι μαξιμαλιστικές.

Ειδικότερα, ο εμφύλιος σπαραγμός στρατιωτικών και πολιτικών, η διαμάχη αυτοχθόνων και ετεροχθόνων, η λεηλασία των εθνικών γαιών, η ναυμαχία στο Ναβαρίνο, η δολοφονία του Καποδίστρια, η ξενόφερτη μοναρχία συνιστούν αθεράπευτες πληγές και ανοικτά ζητήματα διακόσια χρόνια μετά. Τα γεγονότα εκείνης της περιόδου δεν εκλογικεύτηκαν από τον ελληνισμό, οπότε δεν επιτεύχθηκε η προσδοκώμενη συλλογική μας κάθαρση.

Επιπλέον, το 1821, από όποια πλευρά και αν το δει κανείς, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Παραμένει θεμελιωδώς ημιτελές. Ο ελληνισμός δεν απελευθερώθηκε στο σύνολό του, η πολιτική και θεσμική ολοκλήρωση δεν επιτεύχθηκε, ο κοινωνικός μετασχηματισμός δεν τελεσφόρησε. Ακόμα και η τελική λύση αποτέλεσε κατά βάση παραχώρηση του διεθνούς παράγοντα. Το 1821 συνιστά ματαίωση, αφού δεν έλυσε τα δομικά προβλήματα του ελληνισμού, ο οποίος εξακολουθεί να παραμένει εκκρεμής, στροβιλιζόμενος σε περιοδικές κρίσεις. Δύο αιώνες αργότερα, ο ελληνισμός ακόμα προσπαθεί να ολοκληρώσει τους μεγάλους στόχους του 1821: την πολιτική αυτονόμηση και τη δημιουργία ενός σύγχρονου κράτους. Δεν συνιστά, κατά τη γνώμη μου, ιστορική σύμπτωση το ότι η εκατονταετηρίδα του 1921 συνδυάστηκε με τον παροξυσμό του μεγαλοϊδεατισμού και την τραγωδία του 1922. Και τότε το έθνος προσπάθησε να αναμετρηθεί με το 1821, με τα γνωστά αποτελέσματα. Στην εκ νέου απόπειρα αναμέτρησής μας με το 1821, εν έτει 2021, ελλοχεύει ο κίνδυνος ενός 2022, ανάλογου του τραύματος του 1922.

Ενδεικτικό της αμηχανίας μας είναι πως, παρότι θεωρούμε το 1821 ως το απόλυτο ορόσημο του νέου ελληνισμού, κανένα σύγχρονο σύμβολό μας δεν συνδέεται με αυτό. Το αντίθετο ισχύει για την κλασική αρχαιότητα και το Βυζάντιο, που αποτελούν τους βασικούς πόλους προσδιορισμού του Έλληνα. Η ακτινοβολία της αρχαιότητας και της βυζαντινής αυτοκρατορίας παραμένει υπέρτερη της Ψωροκώσταινας. Ο σύγχρονος Έλληνας ετοιμάζεται να εορτάσει το 1821, ενώ ταυτόχρονα το οικτίρει για το κράτος και την κοινωνία που προέκυψαν ως συνέπειές του. Μάλιστα, την αντίφαση αυτή τη βιώνει τραγικά, επειδή ταυτόχρονα θρηνεί γοερά για κάποια περασμένα μεγαλεία.

Υποστηρίζω ότι η υπέρβαση της κρίσης δεν είναι εφικτή όσο ο ελληνισμός διαλέγεται αποκλειστικά με τον εαυτό του και την ιστορία του, αρνούμενος να στοχαστεί και να απαντήσει στα κεντρικά ερωτήματα της μετανεωτερικότητας. Εξακολουθούμε να αυτοπροσδιοριζόμαστε ως εξαίρεση, ένα ανάδελφο και μοναδικό έθνος. Και η επιμονή των ηγέτιδων τάξεων να αναλύουν την ελλαδική πραγματικότητα με εισαγόμενα από άλλες εμπειρίες πρότυπα επιτείνει τα αδιέξοδα και τη σύγχυση. Ανησυχώ μήπως ο εξαγγελθείς εορτασμός του 2021 μεγεθύνει τα προβλήματα, καθώς φαίνεται από τη μια να ενισχύει την εσωστρέφεια και από την άλλη την επιδερμική ανάγνωση του ελληνικού παραδείγματος με επείσακτα εργαλεία, άσχετα προς την ιστορική μας εμπειρία.

Το 2021, ως εορτασμός των διακοσίων χρόνων από το 1821, φοβάμαι ότι μάλλον δεν θα επιτρέψει την υπέρβαση των ελλειμμάτων μας και την επανατοποθέτησή μας στον σύγχρονο πλουραλιστικό κόσμο. Όσο το 1821 παραμένει ημιτελές στο συλλογικό φαντασιακό, ο ελληνισμός θα εξακολουθήσει να πορεύεται εγκλωβισμένος στα μεγάλα αιτήματα του 19ου αιώνα. Παρότι ψάχνουμε διαρκώς το ποιοι είμαστε, αγνοούμε τη θέση μας στο σύγχρονο κόσμο. Δεν αναζητούμε ούτε το που, ούτε το πότε, ούτε το πώς: τα βασικά δηλαδή ερωτήματα του 21ου αιώνα. Το rebranding της Ελλάδας και η υπέρβαση της κρίσης δεν θα πραγματωθούν προσπαθώντας να απαντήσουμε σε ερωτήματα που τέθηκαν πριν από διακόσια χρόνια.

huffingtonpost.gr

, , , ,

2 thoughts on “Το ανολοκλήρωτο 1821

  1. Αντι να καθονται και να “θαβουν” οι διαφοροι διεθνιστες ακαδημαικοι και “λογιοι” το 1821 (δεν ηταν τυχαιο οτι οι λογιοι ηταν επισης η ταξη η οποια απουσιαζε κατα την Επανασταση του 1821), ας κοιταξουν να θεσουν τα πραγματα στην βαση της λογικης. Χωρις το 1821, το πιο πιθανον ειναι να μην υπαρχαμε σημερα ως Ελληνες, ως οντοτητα. Χωρις την Μεγαλη Ιδεα που υπηρχε μεχρι το 1922, η Ελλαδα το πιο πιθανον θα παραμενε ενα μικρο κρατιδιο αντε το πολυ μεχρι την Θεσσαλια. Σιγουρα το τελικο αποτελεσμα, μπορει να μην ηταν αυτο που επιθυμουσαν οι Αγωνιστες του 1821, ή αυτο που ονειρευτηκαν οι επομενες γενιες των Ελληνων, αλλα αυτο δεν σημαινει οτι πρεπει να μηδενιζουμε τα παντα (διοτι απο οτι φαινεται, αρκετοι εκτος απο την ταση να αποδομουν τα ιστορικα γεγονoτα, πασχουν απο το συνδρομο του 1922). Στην τελικη εμεις ως σημερινη γενια δεν μπορουμε να μιλαμε οταν εμεις ειμαστε αυτοι που ξαναβαλαμε το Ισλαμ στην Ελλαδα, πραγμα που μπορει να ισοδυναμει με εθνικη αυτοχειρια στο αμεσο μελλον. Αντι λοιπον να εξηγουν τα γεγονοτα με ορους “μετανεωτερικοτητας” (Χριστε μου ποσο μυρηκαζουν ο’τιδηποτε ξενοφερτο) ή με αλλες αρες μαρες κουκουναρες προερχομενες απο την Εσπερια, ας μαθουν πρωτα οι διαφοροι ακαδημαικοι μας, να κοιταζουν τα πραγματα μεσα απο την δικη τους ματια, και οχι με τα”ματια” που τους επιβαλλουν να βλεπουν, οι διαφορες ξενοφερτες τασεις, προερχομενες μεσα απο τα δυτικα πανεπιστημια, επιχειρωντας ασυμβατους αναχρονισμους.

    1. Σε ενα πραγμα εχουν δικιο ομως. Το 21 εμεινε ανολοκληρωτο, δεν εκπληρωσε τον σκοπο του. Ουτε το κρατος που φτιαχτηκε ειναι πληρως ανεξαρτητο ουτε και μπορεσε ο εθνικος κορμος να στεγαστει και να μεγαλουργησει κατω απο αυτο. Ο λογος βεβαια δεν ειναι ουτε ο “μεγαλοιδεατικος παροξυσμος” ουτε το οτι δεν στεκομαστε στις μελανες πλευρες του 21. Αλλη ειναι η αιτια, και κατ’ εμε ειναι η ακολουθη. Εχουμε χασει ως ελληνισμος την ψυχη μας, υπο την εννοια οτι εχουμε χασει τον σκοπο για τον οποιο υπαρχουμε ως κοινωνια. Τι θελουμε να πετυχουμε ως ελληνες, γιατι υπαρχουμε ως ιστορικο μεγεθος; Ποια ειναι η θεση μας στην ιστορια, σε σχεση με τα αλλα εθνη; Ο Αμερικανος ειναι χτιστης, σκοπος της Αμερικανικης κοινωνιας ειναι να αποτυπωνει το ειναι της σε μνημειωδη κτισματα, ειτε ειναι το μνημειο του Ουασινγκτον ειτε ειναι το νεο iphone, αλλα θελει να ειναι αυτη που θα δινει υλικη μορφη στις αξιες της. Ο Γερμανος ειναι στρατιωτης, σκοπος της Γερμανικης κοινωνιας ειναι να διατρανωνει το ειναι της ως η προσωποποιηση της πειθαρχιας, θελει να ειναι η κοινωνια που αλληλεπιδρα και υπακουει αριστα στο συστημα, ειτε ειναι ενα στρατιωτικο σχημα οπως η γερμανικη αυτοκρατορια ή το τριτο ραιχ ειτε ειναι ενα οικονομικο-νομικο συστημα οπως η ΕΕ. Ο Ελληνας τι ειναι; Η Ελληνικη κοινωνια ως τι τοποθετειται στην κοινωνια των εθνων; Οι αγωνιστες του 21 ηθελαν να αναβιωσει η Ρωμανια, δηλαδη ο Χριστιανικος Ελληνορωμαικος κοσμος ο οποιος εκλαμβανε εαυτον ως την αντανακλασι της Βασιλειας του Θεου Επι Γης, δηλαδη ως η ιδανικη πολιτεια, η οποια ως οντοτητα πραγματωνει την αρετη και δι αυτης αρχει (στην πραγματικοτητα βασιλευει, δηλαδη επιστατει) της οικουμενης ως ο ενοποιητικος παραγων που δινει τον παλμο στις επιμερους κοινωνιες για να λειτουργουν ολοι μαζι ως ενα ενιαιο πανανθρωπινο σωμα. Δεν ξερω κατα ποσον οι αγωνιστες συνειδητοποιουσαν το βαθυτερο νοημα του τι σημαινε να αναβιωσει η Ρωμανια, αλλα σιγουρα υπηρχαν αρκετοι το γνωριζαν, και αναμεσα σε αυτους ηταν και ο Καποδιστριας, και γι’ αυτο επρεπε να πεθανει, γιατι ηθελε να δωσει σκοπο, που θα εκανε τον ελληνισμο να υπαρχει αυτοφωτος, χωρις εξωθεν ορισμους και ιδεολογηματα. Αν ομως η Επανασταση του 21 ειναι οι ενοπλοι απελευθερωτικοι αγωνες των Ελληνων για να ανακτηθει η Ρωμανια, ο,τι και αν σημαινει αυτο, τοτε το τελος της μαλλον πρεπει να παει οχι στο 1829 με την μαχη της Πετρας, αλλα το 22, γιατι τοτε, και μονο τοτε, σταματα ο Ελληνισμος να μαχεται για να ανακτησει τα εδαφη της παλαι ποτε αυτοκρατοριας. Εδω νομιζω βρισκεται το προβλημα. Οτι ο Ελληνισμος ηθελε να αναστησει την παλαια του δοξα, αλλα δεν ηταν σιγουρος ως κοινωνια τι ηθελε να πετυχει με αυτο. Απο το 21 μεχρι το 22 ο σκοπος ηταν να απελευθερωθει ο εθνικος κορμος εδαφικα, χωρις ομως να υπαρχει μια γενικη συμφωνια ως προς το τι θα κανει ο ελληνισμος οταν ολοκληρωθει αυτο το πραγμα. Δεν υπηρχε ενα κεντρικο οραμα που να διαπερνα την κοινωνια που να λεει τι ειναι ο ελληνισμος. Και γι αυτο βλεπεις την ελιτ να συνταυτιζεται για πολλους λογους με την Δυση και να λεει οτι ο ελληνισμος υπαρχει και πραγματωνεται ως εξαρτημα της Δυσεως (και αν αυτη βεβαια παει στο διαολο θα παμε και εμεις μαζι της). Στον αντιποδα τωρα εχεις τα λαικα στρωμματα που θελουν την αναβιωση της Ρωμανιας, χωρις ομως να εχουν μια συγκεκριμμενη ιδεα για το τι ζητανε. Ξερανε υποσυνειδητα οτι εκει ηταν οι ενδοξες στιγμες, εκει πρεπει να πανε για να βρουν τον χαμενο τους εαυτο, αλλα δεν ηξεραν τι ακριβως ειναι αυτο που εψαχναν και γι αυτο κολλουσαν κυριως στον εξωτερικο τυπο. Να παρουμε τα παλια μας εδαφη και τσουπ θα βγει η Ρωμανια. Μονο που τα πραγματα δεν ηταν τοσο απλα και φανηκε μετα το 22. Οταν καταστραφηκε σχεδον ολοσχερως ο μειζων ελληνισμος η αναβιωση της Ρωμανιας δεν μπορουσε πια να ειναι η ανακτηση των εδαφων γιατι ο εκει ελληνισμος σχεδον αφανιστηκε, αλλα και η Ελλαδα που υπηρχε λιγο εμοιαζε την παλια αυτοκρατορια. Οποτε ο κυριος στοχος πια ηταν να οικοδομηθει ενα κρατος ευρωστο για να μπορει να αναβιωσει η Ρωμανια, δηλαδη να κανουμε κρατος μεγαλο οχι εδαφικα, αλλα με οικονομικους ορους και ορους υποδομων. Αυτο το πραγμα ξεκινα απο το 23-24 και παει μεχρι το 9 σχεδον. (Το τι παραγοντες επεδρασαν, εσωτερικοι και εξωτερικοι απο το 21 εως τωρα ειναι αλλη κουβεντα). Καπου εκει χασαμε και τον μπουσουλα διοτι ακομα και αυτη η ελλειπης σκεψη μερι του Βυζαντιου εξοβελιστηκε πια στο συλλογικο υποσυνειδητο, ειδικα απο το 74 και μετα. Και εχουμε φτασει στο σημερα οπου ολες οι αυταπατες εχουν πεσει, γιατι το προβλημα ουτε εδαφικα λυνεται, ουτε με οικονομικες και οικοδομικες λυσεις, που τα καναμε αυτοσκοπο. Ο,τι βρακι ειχαμε εχει πεσει και πρεπει να δουμε τι θα κανουμε. Θα φορεσουμε ενα ρουχο και θα παλεψουμε, ή θα στρεψουμε τα οπισθια προς βιασμο; Τι στην ευχη θελει να ειναι ο Ελληνας; Θα ειναι ο διδασκαλος της οικουμενης, οπως ηθελαν οι αρχαιοι; Θα ειναι ο βασιλεας φιλοσοφος οπως το ηθελαν οι βυζαντινοι; Θα ειναι κατι τριτο; Θελει να μην ειναι τιποτα και να εξαφανιστει; Οι ελιτ το δειχνουν θελουν να εξαφανιστουμε, διοτι η ταυτιση τους με το εξω εχει παει στο απροχωρητο. Ο λαος ομως; Αυτο δεν προλαβε να μας δωσει τοτε το 21 και αυτο πρεπει να ολοκληρωσουμε εαν θελουμε να συνεχισουμε ως εθνος. Να τοποθετηθουμε ξεκαθαρα λεγοντας τι ειμαστε και τι θελουμε, και αφου το κανουμε, τοτε να καταστρωσουμε τα σχεδια μας για το πως θα επιτυχουμε τον σκοπο μας.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.