Το Μακεδονικό παιχνίδι του στέμματος: Ο Φίλιππος δολοφονείται (Δ’ Μέρος)

Γράφει ο Μανώλης Χατζημανώλης

Κατά την διάρκεια του χειμώνα του 337/336, έχοντας πληροφορηθεί πως η Ολυμπιάδα είχε πείσει τον αδερφό της Αλέξανδρο τον Μολοσσό να κηρύξει πόλεμο στην Μακεδονία, ο Φίλιππος Β’ έγραψε στον Ηπειρώτη βασιλιά για να του προσφέρει το χέρι της Κλεοπάτρας, της κόρης του από την Ολυμπιάδα. Η προσφορά έγινε δεκτή και ο γάμος ορίστηκε για τον Ιούνιο, στην παλιά μακεδονική πρωτεύουσα των Αιγών.

Στο μέσο των προετοιμασιών για τον βασιλικό γάμο, η νεαρή σύζυγος του βασιλιά Κλεοπάτρα γέννησε γιο. Ο Φίλιππος θέλοντας ίσως να τονίσει τη μελλοντική θέση του βρέφους ως διαδόχου του, το ονόμασε Κάρανο, δίνοντάς του το όνομα του μυθικού ιδρυτή της δυναστείας των Αργεαδών.

Από την άλλη ο Αλέξανδρος, πλήρως απομονωμένος εντός της Αυλής, μπορούσε να προσβλέπει μόνο στον στρατηγό Αντίπατρο, που ήταν και ο ίδιος δυσαρεστημένος για την μείωση της δικής του επιρροής έναντι εκείνης του Παρμενίωνα και του Αττάλου, ως πιθανό σύμμαχο.

Όταν έφτασε όμως η μέρα του γάμου, κανείς δεν μπορούσε να εμποδίσει την επιστροφή της Ολυμπιάδας στην Μακεδονία ως καλεσμένης στον γάμο του αδερφού της. Ο Αλέξανδρος, ο Αντίπατρος και η πρώην βασίλισσα πρέπει να είχαν πολλά να συζητήσουν, όταν επιτέλους συναντήθηκαν και πάλι.

Την δεύτερη μέρα των εκδηλώσεων, ο Φίλιππος εισήλθε στο θέατρο, όπου θα γινόταν η τελετή, φορώντας λευκό χιτώνα και περπατώντας ανάμεσα στους δύο Αλέξανδρους, τον γιο του και τον καινούριο γαμπρό του. Η Σωματοφυλακή του ακολουθούσε σε κάποια απόσταση. Τη στιγμή κατά την οποία στάθηκε στην είσοδο, ένας νεαρός, μέλος της Σωματοφυλακής του, έβγαλε ένα μικρό κελτικό εγχειρίδιο και το κάρφωσε στο πλευρό του Φιλίππου σκοτώνοντάς τον επί τόπου.

Ο δολοφόνος του βασιλιά ήταν ένας αριστοκράτης από την Ορεστίδα με το όνομα Παυσανίας και ήταν πρώην ερωμένος του Φιλίππου. Καθώς είχε προσωπικές διαφορές με τον πεθερό του βασιλιά, Άτταλο, στράφηκε στον πρώην εραστή του για ικανοποίηση. Ο Φίλιππος μην θέλοντας να δυσαρεστήσει τον πεθερό του, που είχε διοριστεί άλλωστε και αρχιστράτηγος στην Ασία, απέφευγε τον Παυσανία με διάφορες δικαιολογίες, ελπίζοντας ίσως πως το περιστατικό θα ξεχνιόταν. Δεν θα γινόταν έτσι.

Παρόλο που ο Παυσανίας πιθανότατα όντως σκότωσε τον Φίλιππο λόγω του διακαούς αισθήματος για την αδικία που του έγινε, είναι βέβαιο πως είχε την βοήθεια και την παρότρυνση τρίτων. Αυτό που μάλλον δεν αντιλήφθηκε ο ίδιος ήταν το ότι ήταν αναλώσιμος. Μετά τον φόνο ο φονιάς έτρεξε προς τα προάστεια της πόλης, όπου υπήρχαν άλογα που τον περίμεναν. Μετά την πρώτη έκπληξη, μια ομάδα νεαρών Μακεδόνων ευγενών έσπευσε να τον καταδιώξει. Εκείνος σκόνταψε σε μια κληματαριά και έπεσε. Καθώς προσπαθούσε να σηκωθεί, οι διώκτες τον πρόλαβαν και τον σκότωσαν με τις λόγχες τους.

Το ποιός ήταν ο ιθύνων νους πίσω από τη δολοφονία του Φιλίππου Β’ είναι αντικείμενο μυστηρίου ως τις μέρες μας. Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως ο βασιλιάς έπεσε θύμα του μακεδονικού παιχνιδιού του στέμματος που λάμβανε χώρα στην Αυλή του από το 338 π.Χ.

Οι παρατάξεις που θα διασταύρωναν τα ξίφη τους την επαύριο του φόνου ήταν τρεις. Η πρώτη ήταν αυτή της συζύγου του βασιλιά Κλεοπάτρας και των παιδιών της· υποστηρίζονταν από τον θείο της βασίλισσας Άτταλο και τον στρατηγό Παρμενίωνα, που ήταν πεθερός του Αττάλου. Η παράταξη αυτή είχε τους λιγότερους λόγους να επιθυμεί την δολοφονία του Φιλίππου. Είχε επιτύχει την περιθωριοποίηση του ενοχλητικού υιού της Ολυμπιάδας, η Κλεοπάτρα είχε γεννήσει τον πολυπόθητο αντικαταστάτη του, ενώ ο Άτταλος και ο Παρμενίων απουσίαζαν με το εκστρατευτικό σώμα που διεξήγε επιχειρήσεις από την άνοιξη του 336 π.Χ στην Μικρά Ασία. Έτσι την κρίσιμη στιγμή του θανάτου του Φιλίππου Β’ η πηγή της ισχύος της, ο Άτταλος και το στράτευμά του, βρίσκονταν μακριά και αδυνατούσαν στην παρούσα φάση να επηρεάσουν τις εξελίξεις.

Από την άλλη ήταν η παράταξη του Αλέξανδρου, η οποία είχε σίγουρα τους περισσότερους λόγους να επιθυμεί την αλλαγή του δυναστικού status quo. Η παρούσα κατάσταση δεν απειλούσε μόνο τις ηγεμονικές φιλοδοξίες του νεαρού πρίγκιπα, αλλά με δεδομένο τον αιματηρό τρόπο με τον οποίο ξεκαθαρίζονταν τα δυναστικά ζητήματα στην χώρα κινδύνευε και η ίδια η ζωή του. Άλλο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό είναι πως και οι τρεις νεαροί που κατεδίωξαν και σκότωσαν τον Παυσανία- ο Περδίκκας, ο Λεοννάτος και ο Άτταλος του Ανδρομένη- ήταν στενοί και έμπιστοι φίλοι του Αλέξανδρου. Αν ο Αλέξανδρος όντως σχεδίασε πραξικόπημα, με τη βοήθεια και την παρακίνηση της μητέρας του, επέλεξε το καλύτερο χρονικό σημείο για κάτι τέτοιο. Όπως έχει αναφερθεί ήδη, ο Παρμενίωνας και ο Άτταλος με πολλούς υποστηρικτές τους βρίσκονταν στην Ασία. Επιπλέον, πρέσβεις από όλες τις επιφανείς πόλεις-κράτη είχαν μαζευτεί στις Αιγές για τους εορτασμούς του γάμου, δίνοντάς του έτσι την ευκαιρία για άμεση διεθνή αναγνώριση. Ο ρόλος τον οποίο θα έπαιζε ο στρατηγός Αντίπατρος στην οργάνωση της διαδοχής δείχνει ότι και αυτός ήταν επίσης βαθιά μπλεγμένος.

Ορμώμενοι από τα παραπάνω δεδομένα, αλλά και ιστορίες που πιθανότατα διακινήθηκαν από τον υιό του Αντίπατρου Κάσσανδρο όταν αυτός ήρθε σε σύγκρουση με την Ολυμπιάδα για το ζήτημα της διαδοχής του ίδιου του Αλέξανδρου αυτή την φορά, οι συγγραφείς της ρωμαϊκής περιόδου κυριολεκτικά οργίασαν. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο και τον Ιουστίνο η Ολυμπιάδα είχε προσθέσει τις παραινέσεις της στον θυμό του Παυσανία, παρακινώντας τον στην πράξη του, ενώ εκείνη είχε φροντίσει να υπάρχουν έτοιμα άλογα για τον δολοφόνο. Σύμφωνα με τους ίδιους, η πανούργα βασιλομήτωρ όχι μόνο σχεδίασε το θάνατο του πρώην συζύγου της, αλλά και το καυχήθηκε ανοιχτά. Το πτώμα του δολοφόνου κρεμάστηκε σε κοινή θέα και η Ολυμπιάδα την ίδια νύχτα τοποθέτησε χρυσό στέμμα στο κεφάλι του. Λίγες μέρες αργότερα, έβαλε να κατεβάσουν το πτώμα, το έκαψε πάνω από τον τύμβο του Φιλίππου και το έθαψε σε έναν κοντινό τάφο. Κάθε χρόνο πραγματοποιούσε εκεί χοές την ημέρα της επετείου του φόνου. Απέκτησε το μαχαίρι που χρησιμοποίησε ο Παυσανίας και το αφιέρωσε στον Απόλλωνα με το πατρικό της όνομα, δηλαδή Μυρτάλη. Για τον Αλέξανδρο δε αναφέρεται πως, αφού απέτυχε να πάρει ικανοποίηση από τον Φίλιππο, ο Παυσανίας μετέφερε σε εκείνον την ιστορία της προσβολής του από τον Άτταλο. Ο Αλέξανδρος λέγεται πως αφού τον άκουσε προσεκτικά, ανέφερε έναν στίχο του Ευριπίδη: «τον παραδίδοντα τη νύφη, το γαμπρό και τη νύφη». Στίχο που θα μπορούσε να ερμηνευθεί και ως παρότρυνση για τον φόνο του Άτταλου, του Φιλίππου και της Κλεοπάτρας. Βέβαια τα περισσότερα από τα παραπάνω πιθανότατα να μην είναι παρά μυθοπλασίες που σκοπό είχαν να πλήξουν ηθικά την Ολυμπιάδα και τον Αλέξανδρο. Το κίνητρο του διαδόχου όμως ήταν συντριπτικό και η χρονική ευκαιρία, με τους πιο επίφοβους αντιπάλους να απουσιάζουν, ιδανική.

Η τρίτη παράταξη, η οποία φαινόταν να επωφελείται επίσης από τον φόνο, ήταν αυτή του ανιψιού του Φιλίππου Β’ Αμύντα, υιού του Περδίκκα Γ’. Όπως έχει αναφερθεί ήδη, ο Φίλιππος ανήλθε στον θρόνο σφετεριζόμενος ουσιαστικά τη θέση του ανήλικου τότε Αμύντα. Λίγο πριν τον θάνατό του, και καθώς είχε έρθει εκ νέου σε ρήξη με τον διάδοχό του Αλέξανδρο με αφορμή το επεισόδιο του Πιξώδαρου, ο Φίλιππος τον πάντρεψε με την Κυνάνη, την κόρη που είχε αποκτήσει από την Αυδάτα, ενώνοντας εκ νέου τους δύο Οίκους. Ο Αμύντας δεν ήταν μόνο Αργεάδας με καλά διαπιστευτήρια για τον θρόνο , αλλά πιθανότατα και ενεργός δολοπλόκος. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο «ολόκληρη η Μακεδονία έβραζε κάτω από την επιφάνεια, προσβλέποντας στον Αμύντα και τους γιους του Αερόπου». Οι προαναφερόμενοι «γιοι του Αερόπου»- o Ηρομένης, ο Αρραβαίος και ο Αλέξανδρος- ήταν ευγενείς του Οίκου της Λυγκηστίδος και στενοί συνεργάτες του Αμύντα. Παράλληλα, κρίνοντας από την εν συνεχεία εξέλιξη των πραγμάτων, φαίνεται πως το μπλοκ αυτό είχε στενές σχέσεις μέσω πρακτόρων με την περσική Αυλή. Έτσι η ένταξή του σε ένα ευρύτερο σχέδιο των αχαιμενιδικών ανακτόρων που προέβλεπε την ακύρωση εν τη γενέσει της της μακεδονικής εισβολής στην Ασία μέσω της εξουδετέρωσης με δόλια μέσα του Μακεδόνα βασιλιά, αν και όχι πλήρως τεκμηριωμένη, δεν είναι και απίθανη. Ακόμα κι αν ο Αμύντας δεν συμμετείχε με τον οποιοδήποτε τρόπο στην δολοφονία του Φιλίππου Β’, το γεγονός του γάμου του με την Κυνάνη (καθώς αν μπορούσε ο Φίλιππος να τον θεωρεί ως αναπληρωτή διάδοχο του θρόνου, τότε μπορούσαν να το κάνουν και άλλοι) και η συνεργασία του με έναν Οίκο που είχε μακρά ιστορία εμπλοκής στη διαδοχή του μακεδονικού θρόνου τον καθιστούσαν σίγουρα επικίνδυνο στα μάτια του Αλέξανδρου.

Όπως και να έχει, μετά την απομάκρυνση του σώματος του Φιλίππου από το θέατρο οι εξελίξεις υπήρξαν ραγδαίες· όταν αποκαταστάθηκε ως ένα βαθμό η τάξη, ο Αντίπατρος έσπευσε να παρουσιάσει τον Αλέξανδρο ενώπιον του μακεδονικού στρατού, που τον ανακήρυξε αμέσως βασιλιά. Μαζί ακολούθησε και ο Αλέξανδρος από τη Λυγκηστίδα, ο οποίος χωρίς να χάσει ούτε στιγμή «φόρεσε τον θώρακά του και συνόδευσε τον Αλέξανδρο στο ανάκτορο». O Λυγκηστής αριστοκράτης, που τύχαινε να είναι και γαμπρός του Αντίπατρου, ήταν ο μόνος από τους υιούς του Αερόπου που γλίτωσε. Καθώς ο φόνος του ίδιου του Αμύντα πριν καλά καλά κρυώσει το σώμα του Φιλίππου θα προκαλούσε αλγεινή εντύπωση στους Μακεδόνες και στους πρέσβεις των πόλεων, ο νέος βασιλιάς φρόντισε τουλάχιστον να «ξεδοντιάσει» την παράταξη του ξαδέρφου του εξοντώνοντας τον Ηρομένη και τον Αρραβαίο. Τα δύο αδέρφια κατηγορήθηκαν για συνομωσία κατά του θρόνου και για συνεργασία με τον Πέρση βασιλιά και εκτελέστηκαν στον τάφο του Φιλίππου Β’.

Η επόμενη κίνηση του Αλέξανδρου ήταν να απευθυνθεί στον μακεδονικό λαό. Υποσχέθηκε πως το κράτος θα λειτουργούσε με βάση τις ίδιες αρχές με αυτές που λειτουργούσε επί της διακυβέρνησης του πατέρα του και ανακοίνωσε την κατάργηση όλων των δημόσιων υποχρεώσεων των πολιτών πλην της στρατιωτικής θητείας.

Ακολούθησε ακρόαση όλων των ξένων πρεσβειών, όπου επιδοκιμάστηκε ως νέος ηγεμόνας του Συνεδρίου της Κορίνθου. Τέλος ανακάλεσε όλους τους στενούς του φίλους από την εξορία (βλέπε ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ) και τους διόρισε σε θέσεις κλειδιά στην διοίκηση. Ο Άρπαλος θα λάμβανε την θέση του βασιλικού θησαυροφύλακα, ενώ οι υπόλοιποι έλαβαν στρατιωτικές διοικήσεις.

Έτσι κινούμενος ταχύτατα και αδίστακτα, μια στάση που θα τον χαρακτήριζε σε όλο του τον βίο, ο Αλέξανδρος είχε καταφέρει σε πρώτη φάση να εδραιωθεί στον μακεδονικό θρόνο. Θα επρόκειτο για μια κυριολεκτικά «καυτή» θέση· το βασίλειό του, με την περσική εκστρατεία σε εξέλιξη και τους δυναστικούς αντιπάλους του βασιλιά να ετοιμάζουν τις δικές τους κινήσεις στην πολιτική σκακιέρα, ήταν εκτεθειμένο σε έντονα μίση και μεγάλους κινδύνους από κάθε πλευρά…

, , , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.