Το «στραβοπάτημα» της Αγγλίας: Ισπανικό μέτωπο του Εκατονταετούς πολέμου

Γράφει ο Μανώλης Χατζημανώλης

O Ιβηρικός Πόλεμος του Ναπολέοντα (1807-1814) δεν ήταν η πρώτη περίπτωση όπου η Γαλλία και η Αγγλία εξήγαν τον μεταξύ τους ανταγωνισμό στην Ιβηρική. Αν και αποτελεί γεγονός σχετικά άγνωστο στο ευρύ κοινό, η μεγάλη χερσόνησος υπήρξε από το 1366 έως το 1385 πεδίο μάχης -ένα από τα πολλά- του διαβόητου Εκατονταετούς Πολέμου.

Από το 1340 έως το 1360 οι Γάλλοι είχαν υποστεί διαδοχικές ήττες (Σλόις 1340, Κρεσύ 1346, Πουατιέ 1356), ταπείνωση και οικονομική και κοινωνική εξαθλίωση. Οι Άγγλοι υπό τον διάδοχο Εδουάρδο, τον επονομαζόμενο και «Μαύρο Πρίγκιπα», είχαν αποκτήσει τον έλεγχο του μεγαλύτερου μέρους της χώρας (Ακουιτανία, Πουατού, Λιμόζ, Ποντιέ, Σεντόν, Ανγκουμουά, Καλαί), ενώ μισθοφορικές ομάδες δρούσαν ανεξέλεγκτες ερημώνοντας την γαλλική ύπαιθρο. Παρόλα αυτά η συμφωνία λήξης των εχθροπραξιών που είχε υπογραφεί τον Μάιο του 1360 μεταξύ των εμπολέμων στο Μπρετινύ, έδωσε την δυνατότητα στον Γάλλο βασιλιά Κάρολο Ε’ να ασχοληθεί με την ανασυγκρότηση του κράτους του, μέρος της οποίας αποτέλεσε και η καταστολή των εξεγερμένων μισθοφόρων.

Αφού προσέλαβε κάποιους στην υπηρεσία του και εξόντωσε άλλους, ο Κάρολος Ε’ αποφάσισε τελικά να κατευθύνει τους άεργους μισθοφόρους στην Ιβηρική, όπου οι συγκρούσεις μεταξύ των χριστιανικών βασιλείων και των μουσουλμάνων της Ανδαλουσίας καλά κρατούσαν. Όμως η διαμάχη του Καστιλιάνου βασιλιά Πέδρο Α’ του Σκληρού (1350-1369) με τον ετεροθαλή αδελφό του Ερρίκο της Τρασταμάρα για τον θρόνο του ιβηρικού βασιλείου άνοιξε νέες προοπτικές για τον Γάλλο βασιλιά, καθώς η αναζωπύρωση του πολέμου με τους μισητούς Άγγλους ήταν απλά θέμα χρόνου και η Καστίλη με τον ισχυρό της στόλο θα μπορούσε να αποτελέσει πολύτιμο σύμμαχο. Έτσι, με τη βοήθεια στρατού Άγγλων, Γάλλων και Γερμανών μισθοφόρων υπό τον Γάλλο στρατάρχη Ντε Γκεσλέν, ο δον Ερρίκος εκθρόνισε τον βασιλιά Πέδρο Α’, ο οποίος διέφυγε στην Αυλή του πρίγκιπα Εδουάρδου στην Ακουιτανία.

Αντιλαμβανόμενος πως η προσέγγιση του νέου βασιλιά Ερρίκου Β’ της Καστίλης με τους Γάλλους θα μπορούσε να αποβεί αρνητική για τα αγγλικά συμφέροντα, ο πρίγκιπας Εδουάρδος συμφώνησε τελικά τον χειμώνα του 1367 να εκστρατεύσει μαζί τον έκπτωτο Πέδρο Α’ στην Ιβηρική. Ο Ερρίκος, που στο μεταξύ είχε προτιμήσει να «απαλλαγεί» από την δυσβάσταχτη για το βασιλικό του ταμείο παρουσία του κύριου όγκου των μισθοφόρων κρατώντας μόνο έναν μικρό πυρήνα Γάλλων βετεράνων υπό τον Ντε Γκεσλέν, σύντομα, κατά τραγική ειρωνία, θα βρισκόταν αντιμέτωπος με εκατοντάδες από τους πρώην υφισταμένους του, που θα υπηρετούσαν τα λάβαρα με τον αγγλικό λέοντα αυτη την φορά.

Μετά από κάποιες αψιμαχίες στα Πυρηναία, όπου ο αγγλικός στρατός δεινοπάθησε από τον βαρύ χειμώνα της ορεινής Ισπανίας και τις παρενοχλήσεις των ελαφρά οπλισμένων Καστιλιάνων jinetes (ελαφρά θωρακισμένοι ιππακοντιστές), ο «Μαύρος Πρίγκιπας» κατάφερε να αιφνιδιάσει τους Ερρίκο Β’ και Ντε Γκεσλέν, διαβαίνοντας αιφνιδιαστικά τον ποταμό Έβρο και κατευθυνόμενος προς την καστιλιάνικη πρωτεύουσα Μπούργκος. Οι δυο στρατοί (29.000 Άγγλοι, εκ των οποίων οι 12.000 τοξότες, εναντίον 60.000 Γαλλο-Ισπανών) συγκρούστηκαν τελικά στο χωριό Ναχέρα στις 3 Απριλίου του 1367, όπου οι ταγμένοι στις πτέρυγες Ισπανοί jinetes (4.000 ιππείς), συνηθισμένοι ως τότε να αντιμετωπίζουν το ελαφρύ μαυριτανικό ιππικό, συνετρίβησαν από τους εξοπλισμένους με μακρά τόξα Άγγλους τοξότες, αφήνοντας εκτεθειμένους τους 6.000 Γάλλους και ταγματικούς* gendarmes που μάχονταν πεζοί στο κέντρο εναντίον των Άγγλων ομολόγων τους. Μπροστά στον ορατό κίνδυνο περικύκλωσης και εξόντωσής τους, οι Γάλλοι ιππότες υπό τον Ντε Γκεσλέν παραδόθηκαν στους Άγγλους. Αν και οι απώλειες του Ερρίκου Β’ δεν ήταν μεγάλες (400 Γάλλοι της εμπροσθοφυλακής και 6.000-8.000 άτακτοι Ισπανοί πεζοί), ο γενναίος Ντε Γκεσλέν εστάλη αιχμάλωτος στο Λονδίνο, από όπου θα απελευθερωνόταν το 1368 με απόδοση λύτρων 100.000 φράγκων από τον Γάλλο βασιλιά, ενώ ο Καστιλιάνος ηγεμόνας αναγκάστηκε να διαφύγει κυνηγημένος στην Αραγωνία.

Επρόκειτο για μεγάλη νίκη των αγγλικών όπλων, όμως η στυγνή συμπεριφορά του Πέδρο Α’ προς τους αιχμάλωτους Ισπανούς ευγενείς και κυρίως η άρνησή του να καταβάλλει στον πρίγκιπα Εδουάρδο την προσυμφωνημένη αποζημίωση (2.500.000 χρυσά νομίσματα) αποξένωσαν τους δύο άνδρες. Ο «Μαυρος Πρίγκιπας», άρρωστος από επίμονη δυσεντερία και στα όρια της χρεοκοπίας, αναγκάστηκε να διαλύσει τον στρατό του και να επιστρέψει στην Ακουιτανία. Εκεί, η υψηλή φορολογία που επέβαλλε για να ανταπεξέλθει στα πολεμικά χρέη του, αλλά και στα έξοδα της πολυδάπανης Αυλής του στο Μπορντώ, έστρεψε εναντίον του τους αστούς και τους Γασκώνους ευγενείς, οι οποίοι στράφηκαν για βοήθεια προς το γαλλικό στέμμα. Το 1369, έχοντας ανανήψει πια μετά από εννέα χρόνια σχετικής ηρεμίας οικονομικά και στρατιωτικά, ο Κάρολος Ε’ κήρυξε εκ νέου τον πόλεμο εναντίον του γηραιού πλέον Εδουάρδου Γ’, ενώ πριν το τέλος του έτους ολόκληρη η Ακουιτανία βρισκόταν σε πλήρη εξέγερση κατά των Άγγλων.

Στο μεταξύ ο Ερρίκος αντλώντας πόρους και στρατιώτες από τη Αραγωνία και τους Γάλλους συγκέντρωσε νέο στράτευμα, ενώ μετά και την απελευθέρωση του Ντε Γκεσλέν οι δύο άνδρες ξεκίνησαν σειρά συστηματικών επιθέσεων εναντίον των μεγαλύτερων πόλεων της Καστίλης, κυριεύοντας την Λεόν και πολιορκώντας το Τολέδο στον νότο. Ο Πέδρο, επικεφαλής ετερόκλητου στρατεύματος Καστιλιάνων, μουσουλμάνων της Ανδαλουσίας και της Αφρικής, Πορτογάλλων και Εβραίων (περίπου 40.000 άνδρες στο σύνολο) έσπευσε να κατευθυνθεί προς την πολιορκημένη πόλη για να αποτρέψει την κατάληψή της από τον γαλλο-ισπανικό στρατό. Τα ξημερώματα της 14 Μαρτίου του 1369 όμως, ο Ερρίκος επικεφαλής 6.000 έφιππων ανδρών του και Γάλλων gendarmes επιτέθηκε αιφνιδιαστικά στο ογκώδες στράτευμα του Πέδρο, διασκορπίζοντας τους ζαλισμένους ακόμα από τον βραδινό ύπνο άνδρες του και συλλαμβάνοντας τον ίδιο. Ο διαβόητος για την σκληρότητά του ηγεμόνας σύρθηκε αιχμάλωτος μπροστά από τον θριαμβευτή αδελφό του. Ανίκανος ακόμα και αυτήν την ύστατη ώρα για αυτοσυγκράτηση, ο δον Πέδρο επιτέθηκε απερίσκεπτα με φονικές προθέσεις στον Ερρίκο Β’, για να βρει τελικά τον θάνατο από το χέρι του στρατάρχη Ντε Γκεσλέν που έσπευσε να υποστηρίξει τον Ισπανό άρχοντά του…

Η λήξη των εχθροπραξιών στην Καστίλη το 1369 δεν σήμανε και το πέρας του ανταγωνισμού μεταξύ Άγγλων και Γάλλων στην Ιβηρική, αφού οι δύο δυνάμεις ενεπλάκησαν ενεργά και στο ζήτημα της πορτογαλλικής διαδοχής (1379-1385) με τους Γάλλους να υποστηρίζουν την ανάληψη του πορτογαλλικού θρόνου από τον διάδοχο του Ερρίκου Β’ Χουάν Α’ και τους Άγγλους να ενισχύουν τον Πορτογάλλο ευγενή Ζοάο της Αβίζ. Αν και το 1385, μετά από δεινή ήττα των γαλλο-καστιλιάνων στην μάχη της Αλχουμπαρότα, βασιλιάς της χώρας στέφθηκε τελικά ο αγγλόφιλος Ζοάο, η ανέκκλητη ανάληψη του θρόνου της Καστίλης από τον Ερρίκο Β’ (1369-1379) δικαίωσε τις επιλογές του Καρόλου Ε’. Το 1372 καστιλιάνικος στόλος καταναυμάχησε αγγλική μοίρα 35-40 πλοίων έξω από τη Λα Ροσέλ, προκαλώντας ανάμεσα στα άλλα και την απώλεια 12.000 φράγκων που προορίζονταν για τη μισθοδοσία των αγγλικών φρουρών που υπηρετούσαν απλήρωτες στην Γασκωνία. Η κατάσταση θα επιδεινωνόταν ακόμα περισσότερο για τους Άγγλους μετά από τον θάνατο του «Μαύρου Πρίγκιπα», που απεβίωσε από την αρρώστια του το 1376 σε ηλικία μόλις 46 ετών. Θα ακολουθούσε ένα χρόνο αργότερα και ο συντετριμμένος βασιλιάς πατέρας του, αφήνοντας την Αγγλία ουσιαστικά ακέφαλη στρατιωτικά, αφού τον θρόνο θα αναλάμβανε ο μόλις δέκα ετών υιός του πρίγκιπα Εδουάρδου, Ριχάρδος του Μπορντώ. Έως το 1380 από τις τεράστιες γαλλικές κτήσεις που είχε αποδώσει στους Άγγλους η συνθήκη του Μπρετινύ δεν θα έμεναν παρά μόνον το Καλαί και λίγες παράκτιες γαλλικές πόλεις…

*Πρόκειται για τα σταυροφορικά τάγματα του Σαντιάγκο και της Καλατράβα.

Πηγές:

1.Μονογραφία Εκατονταετής Πόλεμος 1337-1453 του Ευάγγελου-Έκτορα Χαρατση, Εκδόσεις Περισκόπιο.
2.Βικιπέδια.

, , , , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.