Το σχέδιο Morgenthau για την Γερμανία μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Γράφει ο Χαρίτος Αναστασίου

Ήταν 4 Φεβρουαρίου 1945 όταν οι 3 Μεγάλοι Αρχηγοί των Συμμάχων, ο Churchill για το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Roosevelt για τις Ηνωμένες Πολιτείες και ο Στάλιν για την Σοβιετική Ένωση, συναντήθηκαν στην Γιάλτα της Κριμαίας με σκοπό να αποφασίσουν το μέλλον της Ευρώπης μετά την λήξη του Πολέμου. Το ευρωπαϊκό θέατρο είχε εκ των πραγμάτων κριθεί: στα Δυτικά οι Βρετανοί, οι Καναδοί και κυρίως οι Αμερικάνοι είχαν απελευθερώσει όλη την Γαλλία, το Βέλγιο και μεγάλο μέρος της Ολλανδίας, δυνάμεις τους είχαν ήδη διασχίσει τον Ρήνο και τα δυτικά σύνορα της Γερμανίας, στα ανατολικά ο Κόκκινος Στρατός είχε εκδιώξει ολοκληρωτικά τους Γερμανούς από Πολωνία, Ρουμανία, Βουλγαρία, καθώς και μεγάλο μέρος της Βαλτικής και βρίσκονταν μόλις 65 χλμ από το Βερολίνο. Η Γερμανία είχε τελειώσει και οι 3 ηγέτες είχαν μία διαφορετική εικόνα για το πως θα έπρεπε να είναι η μελλοντική Ευρώπη. Την ίδια στιγμή ο Πόλεμος στον Ειρηνικό συνεχίζονταν αμείωτος και οι Αμερικανοί ασκούσαν όλο και εντονότερη πίεση στην Μόσχα για είσοδο στον αντι-ιαπωνικό αγώνα.

Μεταξύ των ζητημάτων που τέθηκαν στην Διάσκεψη το κρισιμότερο ήταν ίσως το μέλλον της Γερμανίας. Πρώτα από όλα συμφωνήθηκε ότι πρωταρχικός σκοπός ήταν η άνευ όρων παράδοση της Γερμανίας ταυτόχρονα σε όλους τους Συμμάχους. Για να αποφευχθούν δε οι μύθοι της Βαϊμάρης περί προδοσίας των πολιτικών την παράδοση θα υπέγραφε αποκλειστικά η στρατιωτική ηγεσία, καμία απολύτως αναγνώριση δεν θα δίνονταν στο ναζιστικό καθεστώς. Η Γερμανία θα διαλύονταν εξ ολοκλήρου μετά και θα έχανε κάθε πολιτική, νομική και διπλωματική υπόσταση, οι Σύμμαχοι θα ασκούσαν την διοίκηση στα πάντα έχοντας την διαιρέσει σε 4 κατοχικές ζώνες, με την Γαλλία να αποκτά την 4η κατοχική ζώνη από εδάφη της βρετανικής και της αμερικανικής.

Για το μέλλον της Γερμανίας έπεσε στο τραπέζι η πρόταση του Αμερικανού Υπουργού Οικονομικών Henry Morgenthau, σχέδιο που είχε κατατεθεί ήδη απόν Σεπτέμβριο ’44. Για τον Morgenthau η Γερμανία ως Γερμανία αποτελούσε το πρόβλημα (“Germany is our problem”) και έπρεπε να υποστεί μία ολοκληρωτική διάλυση σε πολιτικό, στρατιωτικό και βιομηχανικό, ακόμη και δημογραφικό επίπεδο ώστε να υπάρχει ειρήνη στο μέλλον. Το σχέδιο προέβλεπε πρώτα από όλα την πλήρη αποστρατιωτικοποίηση της χώρας: όλες οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις και όλοι οι Γερμανοί πολίτες θα αφοπλίζονταν ολοκληρωτικά σε ταχύτατο διάστημα αμέσως μετά την παράδοση, οι ποσότητες του δεσμευμένου στρατιωτικού υλικού είτε θα μοιράζονταν στις συμμαχικές δυνάμεις, είτε κατά προτίμηση θα καταστρέφονταν εξ ολοκλήρου. Βασικό ζήτημα ήταν η ολοκληρωτική καταστροφή κάθε μορφής πολεμικής βιομηχανίας στην χώρα, ευρύτερα δε η αποβιομηχάνιση του άλλοτε βιομηχανικού γίγαντα της Ευρώπης. Κάθε βιομηχανική εγκατάσταση στην Ρηνανία, την καρδιά της γερμανικής βιομηχανικής παραγωγής, θα καταστρέφονταν εκ θεμελίων από τα συμμαχικά στρατεύματα μέσα στους πρώτους 6 μήνες από την παράδοση. Κάθε μηχανολογικός εξοπλισμός θα απομακρύνονταν, τα ορυχεία θα εγκαταλείπονταν και θα σφραγίζονταν. Οι εξοπλισμοί και τα μέρη των εργοστασίων θα μοιράζονταν στα συμμαχικά κράτη ως μέρος των πολεμικών αποζημιώσεων, ότι έμενε θα καταστρέφονταν εξ ολοκλήρου και το σκραπ σιδηρομετάλλευμα θα διανέμονταν στα συμμαχικά κράτη.

Το κυριότερο ήταν ότι όλη η γη του Ρήνου με όλα τα εδάφη μέχρι την Δανία, όλο αυτό το “καμίνι” της γερμανικής πολεμικής μηχανής όχι μόνο θα έπαυε να έχει βιομηχανική παραγωγή αλλά θα σταματούσε να ανήκει στην Γερμανία. Όλη αυτή η έκταση θα μετατρέπονταν σε διεθνή ζώνη υπό την άμεση διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών. Όσοι πάλι κάτοικοι της περιοχής είχαν γνώση και εμπειρία στην βιομηχανική παραγωγή θα καλούνταν να την εγκαταλείψουν, ο πληθυσμός που θα έμενε εκεί όφειλε να αποδεχτεί ότι η γη του Ρήνου θα έπαυε δια παντός να έχει βιομηχανική παραγωγή. Η Γαλλία, οι Κάτω Χώρες και η Δανία θα έπαυαν να συνορεύουν άμεσα με τον αιώνιο εισβολέα που επί αιώνες απειλούσε την εδαφική τους ακεραιότητα και εθνική ασφάλεια.

Όσο για την υπόλοιπη Γερμανία, η Πολωνία θα λάμβανε την νότια Σιλεσία, την πλούσια σε κοιτάσματα γαιάνθρακα, σιδήρου και άλλων μεταλλευμάτων καρδιά της γερμανικής βιομηχανίας στα ανατολικά, ενώ θα μοιράζονταν την Ανατολική Πρωσία με τους Σοβιετικούς. Η Γαλλία θα προσαρτούσε το πλούσιο σε μεταλλεία και επίσης έντονα εκβιομηχανισμένο Σάαρ, μαζί με αυτό και όλα του τα γειτονικά εδάφη μέχρι τον Ρήνο και τον Μοζέλλα. Τα απομεινάρια της Γερμανίας θα μετατρέπονταν σερ δύο ξεχωριστά κράτη, οι ρωμαιοκαθολικές παραδοσιακά περιοχές της Βάδης, της Βυρτεμβέργης και της Βαυαρίας θα καθιστούσαν το νότιο Γερμανικό κράτος, οι προτεσταντικές της Σαξονίας, της Θουριγγίας και όσων είχαν απομείνει από την άλλοτε Πρωσία το βόρειο. Η Αυστρία θα ανακτούσε πλήρως την ανεξαρτησία και τα προ του 1938 σύνορα, θα έμπαινε δε σε τελωνειακή ένωση με την πολιτισμικά συγγενή της νότια Γερμανία. Με τον τρόπο αυτό οι Σύμμαχοι ήλπιζαν να στρέψουν τις παραδοσιακά πιο ειρηνικές ρωμαιοκαθολικές νότιες γερμανικές επαρχίες προς την αδελφική τους Αυστρία, απομακρύνοντας τις έτσι από τις παραδοσιακά μιλιταριστικές προτεσταντικές πρωσικές επαρχίες του Βορρά. Τα δύο γερμανικά κράτη θα ήταν παντελώς αποστρατιωτικοποιημένα και με χαμηλής έντασης βιομηχανική παραγωγή, ικανή ίσα ίσα να καλύπτει τις ανάγκες των κατοίκων τους τον οποίον το βιοτικό επίπεδο δεν έπρεπε να ξεπεράσει αυτό των άλλων Ευρωπαίων.

Ο βιομηχανικός και εξαγωγικός κολοσσός θα μετατρέπονταν ταχύτατα σε μία αγροτική οικονομία χαμηλής έντασης. Όχι χωρίς απώλειες: ο Hoover υπολόγιζε ότι η ταχύτατη αποβιομηχανοποίηση και μεγάλης έκτασης καταστροφή των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και ορυχείων θα οδηγούσε σε πάνω από 25 εκατομμύρια νεκρούς Γερμανούς από την πείνα. Αρκετοί εντός των Συμμάχων έβλεπαν την φρικαλέα αυτή αποτίμηση ως θετική, αρκετοί πίστευαν ότι μεγάλο ποσοστό των Γερμανών έπρεπε να εξαφανιστεί ώστε να επικρατήσει η ειρήνη στην Ευρώπη.

Ο Roosevelt υποστήριξε αρχικά το παράλογο αυτό πλάνο, για τον ίδιο μία καλή λύση θα ήταν οι Γερμανοί να υποσιτιστούν για ένα διάστημα (“fed three times a day with soup from Army soup kitchens”), ώστε η δραματική αυτή εμπειρία να τους καταστήσει ήρεμους για το υπόλοιπο της ζωής τους. Ο Πρόεδρος Roosevelt δεν αποδέχονταν τις απόψεις αρκετών στελεχών του και απαιτούσε σκληρή μεταχείριση των Γερμανών μεταπολεμικά. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο προσωπικός σύμβουλος του Churchill Lord Cherwell ο οποίος είχε παθολογικό μίσος προς τους Γερμανούς, γαλουχημένος με τα βρετανικά αυτοκρατορικά πρότυπα απαιτούσε μία σκληρή κι εκδικητική τιμωρία συλλογικά προς τους Γερμανούς μεταπολεμικά. Ενώ ο Churchill έβλεπε αρνητικά την ιδέα αρχικά, άρχισε να πείθεται μέσα από τον Cherwell ο οποίος και επικοινωνούσε άμεσα με τους Αμερικάνους. Ο ίδιος ο Churchill είχε προτείνει να μην υπάρχει δυνατότητα παραγωγής ούτε απλών σιδηροκατασκευών στην μελλοντική Γερμανία.

Αρνητικοί απέναντι στο σχέδιο ήταν τόσο οι Αμερικανοί ΥπΕξ και ΥπΕθΑ Hull και Stimson αντίστοιχα, όσο κι ο Βρετανός ΥπΕξ και δεξί χέρι του Churchill Eden. Και οι 3 θεωρούσαν ότι η αποβιομηχανοποίηση της Γερμανίας θα έφερνε μία μεγάλη οικονομική και ανθρωπιστική καταστροφή όχι μόνο στην ίδια την Γερμανία αλλά σε όλη την Ευρώπη. Ο Hull δήλωνε ότι πρακτικά η Γερμανία θα έμενε μόνο με την αγροτική της γη, ανίκανη να θρέψει έτσι τον κολοσσιαίο της πληθυσμό, τον δεύτερο μεγαλύτερο στην Ευρώπη μετά την Ρωσία, υπολόγιζε δε ότι περίπου το 60% των κατοίκων της θα πέθαιναν. Η Washington Post σε άρθρο της δήλωνε ότι τέτοια σχέδια και συζητήσεις μόνο καλό θα έκαναν στους ναζί, δηλώνοντας ότι την Γερμανία θα περίμενε μεταπολεμικά ο όλεθρος απλά βοηθάτε τον Dr. Goebbels να εμψυχώνει τους Γερμανούς στρατιώτες υπογράμμιζε. Με το που έμαθαν στην Γερμανία για το σχέδιο η επίσημη ναζιστική φυλλάδα “Λαϊκός Παρατηρητής” παρουσίαζε το κοινό “εβραϊκό” σχέδιο “δολοφονίας” του γερμανικού λαού από τους Churchill-Roosevelt.

Ο Στρατηγός Marshall παρατήρησε ότι με το άκουσμα τέτοιων προτάσεων η γερμανική αντίσταση δυνάμωνε δυσκολεύοντας την λήξη του Πολέμου, για τον ίδιο ισοδυναμούσε με 30 γερμανικές μεραρχίες όπως είδε έπειτα από την σκληρή μάχη του Άαχεν. Υπήρξε έντονη σύγκρουση του Roosevelt με τους υπουργούς του για το σχέδιο, ο ίδιος δεν το εγκατέλειψε ποτέ πλήρως μέχρι και τον θάνατο του.

Ο ερχομός του Truman στην Προεδρία των ΗΠΑ τερμάτισε κάθε τέτοια προοπτική. Στις 10 Μαΐου ’45 τα επιτελεία διέταξαν τις σε προέλαση αμερικανικές δυνάμεις να μην προβούν σε καμία μαζική καταστροφή των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και υποδομών, οι Δυτικοί Σύμμαχοι εξάλλου ήταν αυτοί που προέλαυναν στην Ρηνανία, την βιομηχανική καρδιά του Ράιχ.

Η κοινή συμμαχική κατοχή της Γερμανίας έθεσε τις βάσεις για μία διαιρεμένη μεν Γερμανία, αποτελούμενη όμως από δύο παραγωγικές και σταθερές Γερμανίες που σύντομα απέκτησαν ηγετική θέση στα δύο στρατόπεδα. Το σχέδιο Marshall που ακολούθησε προσέφερε σημαντική στήριξη στην διαλυμένη χώρα, οι 2 Γερμανίες μετατράπηκαν σε εξαιρετικά ισχυρές οικονομικά και βιομηχανικά χώρες, με πολύ ισχυρές ένοπλες δυνάμεις και ισχύ για τα επίπεδα πάντα των συνασπισμών που ανήκαν. Οι αποφάσεις του 1947 δεν θύμιζαν καθόλου αυτές του Πότσνταμ το ΄45, πόσο μάλλον τη Γιάλτας μερικούς μήνες πριν, ουδείς δε το ΄45 διανοούνταν το απίστευτο επίπεδο ισχύος στο οποίο και έφτασε η Γερμανία 6 δεκαετίες μετά.

, , , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.