Όσκοι και Μαμερτίνοι: Πολεμικοί λαοί της αρχαίας Ιταλίας

Γράφει ο Μανώλης Χατζημανώλης

Οι Όσκοι κάτοικοι των νοτίων Απεννίνων υπήρξαν ανέκαθεν μια φυλή παράτολμων τυχοδιωκτών και σκληροτράχηλων πολεμιστών. Κατά το δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ, πιεζόμενοι όπως και οι Κέλτες βορειότερα από τον υπερπληθυσμό ή θέλοντας απλά να ικανοποιήσουν τις φιλοδοξίες τους για πλούτη και πολεμική δόξα, σχημάτιζαν πολεμικές ομάδες, απαρτιζόμενες κυρίως από άγαμους πολεμιστές, και εγκατέλειπαν τις ορεινές κοιλάδες τους σε αναζήτηση εύφορων χωρών για εγκατάσταση ή κάποιου πλειοδότη για να του παράσχουν τις στρατιωτικές τους υπηρεσίες ως μισθοφόροι. Μέχρι το τέλος του 5ου αιώνα π.Χ είχαν κατακλύσει την νότια Ιταλία θέτοντας τις ελληνικές πόλεις της περιοχής ουσιαστικά υπό καθεστώς πολιορκίας, ενώ πολλοί από αυτούς έφτασαν ως μισθοφόροι μέχρι την Σικελία, όπου υπηρέτησαν στους στρατούς τόσο των Σικελών τυράννων, όσο και των Καρχηδονίων.

Μια τέτοια ομάδα προερχόμενη από την Καμπανία, όπου οι Όσκοι είχαν καταλάβει τις ετρουσκικές και ελληνικές πόλεις πλην της κυμαϊκής αποικίας Νεάπολης, υπηρετούσε τον βασιλιά των Συρακουσών Αγαθοκλή. Μετά τον θάνατο του τελευταίου το 289 π.Χ, οι Καμπανοί μισθοφόροι πήραν τον δρόμο της επιστροφής για την πατρίδα τους, με κάποιους από αυτούς να φτάνουν το 288 π.Χ στην ελληνική πόλη Μεσσήνη. Η τελευταία, χτισμένη από Ευβοείς αποίκους τον 8ο αιώνα και έχοντας δεχθεί πλήθος Μεσσηνίων προσφύγων κατά τον 5ο από τους οποίους και πήρε το όνομά της, έλεγχε το ομώνυμο στενό στο βορειοανατολικό άκρο της Σικελίας, με αποτέλεσμα να αποκτήσει σημαντικά κέρδη από το εμπόριο. Θαμπωμένοι από τα πλούτη της πόλης και εκμεταλλευόμενοι την αφέλεια των κατοίκων που δέχτηκαν να τους φιλοξενήσουν στα σπίτια τους μέχρι να περάσουν στην απέναντι ιταλική ακτή, οι Καμπανοί επιτέθηκαν μία νύχτα στους ανύποπτους οικοδεσπότες τους και τους έσφαξαν μέσα στα σπίτια τους. Οι λίγοι Μεσσήνιοι που γλίτωσαν την σφαγή εκδιώχθηκαν από την πόλη τους, ενώ οι νικητές μισθοφόροι οικειοποιήθηκαν τις γυναίκες και τις περιουσίες των φονευθέντων πολιτών. Οι νέοι κάτοικοι μετέτρεψαν το άλλοτε ακμάζον εμπορικό κέντρο σε άντρο κουρσάρων, ενώ θέλοντας να τιμήσουν τον θεό του πολέμου τους, τον Μάμερς, για το ανέλπιστο λάφυρο που τους χάρισε, έλαβαν το όνομα με το οποίο θα έμεναν στην Ιστορία: Μαμερτίνοι.

Οι Μαμερτίνοι σύντομα μετατράπηκαν σε μάστιγα της περιοχής, ασκώντας πειρατεία στα διερχόμενα εμπορικά πλοία και φτάνοντας με τις επιδρομές τους μέχρι τη νότια σικελική ακτή, από όπου αποσπούσαν φόρο από τις πόλεις. Το 278 π.Χ τους πολέμησε ο Πύρρος, ο οποίος αν και τους συνέτριψε στις μάχες, δεν τους εκδίωξε από την Μεσσήνη, καθώς η προσοχή του είχε στραφεί στην πολύ σοβαρότερη απειλή που συνιστούσαν τα ορμητήρια των Καρχηδονίων στην δυτική Σικελία. Μετά την αποχώρησή του τρία χρόνια μετά και καθώς οι Μαμερτίνοι, είχαν αποθρασυνθεί έτι περαιτέρω λόγω και της συμμαχίας τους με τους Καρχηδόνιους, το έργο της εκδίωξής τους από τη Σικελία ανέλαβε ο τύραννος των Συρακουσών Ιέρων Β’. Αυτός, αφού νίκησε τους επιδρομείς σε μάχη κοντά στον ποταμό Λογγανό στην βόρεια σικελική ακτή, το 264 π.Χ έθεσε την Μεσσήνη υπό στενή πολιορκία.

Έχοντας πιεστεί αφόρητα από τον Ιέρωνα, οι Μαμερτίνοι ζήτησαν την βοήθεια των συμμάχων τους Καρχηδονίων. Αυτοί έστειλαν έναν στόλο υπό τον στρατηγό τους Αννίβα, οποίος εισήλθε στο λιμάνι και κατέλαβε την πόλη. Αδυνατώντας να αντιμετωπίσει την υπερδύναμη της δυτικής Μεσογείου, ο Ιέρων αποσύρθηκε τελικά άπραγος στις Συρακούσες. Ο έλεγχος όμως των σικελικών στενών από τους Καρχηδονίους, ανησύχησε μια άλλη ανερχόμενη δύναμη που δεν θα δίσταζε να εμπλακεί σε πόλεμο με τον οποιονδήποτε αντίπαλο προκειμένου να προστατεύσει τα συμφέροντά της: Tην Ρώμη!

Έχοντας μόλις υποτάξει με πολύ κόπο τη νότια Ιταλία, οι Ρωμαίοι συγκλητικοί θεώρησαν την καρχηδονιακή παρουσία τόσο κοντά στην επικράτεια τους ως πηγή πιθανής αστάθειας. Έτσι, όταν έφτασαν ενώπιόν τους αντιπρόσωποι μιας πολιτικής φράξιας των Μαμερτίνων που δυσανασχετούσαν από την παρουσία της καρχηδονιακής φρουράς στην πόλη τους, αποφάσισαν την αποστολή στο νησί δύο λεγεώνων υπό τον ύπατο Άππιο Κλαύδιο Καύδηξ. Ο ύπατος κατέλαβε αιφνιδιαστικά την Μεσσήνη και εξεδίωξε την καρχηδονιακή φρουρά.

Η επέμβαση αυτή, σε μια περιοχή που οι Καρχηδόνιοι θεωρούσαν επικράτειά τους, προκάλεσε οργή στην Καρχηδόνα και η αντίδρασή της στην ρωμαϊκή πρόκληση θα άλλαζε για πάντα τον πολιτικό χάρτη της Μεσογείου. Οι Ρωμαίοι σύντομα αντιλήφθηκαν πως αυτό που αρχικά υπολόγιζαν ως μια στρατιωτική αντιπαράθεση μικρής έκτασης και διάρκειας, ξέφευγε από τον έλεγχό τους, αφού οι Καρχηδόνιοι κυριαρχούσαν στις θάλασσες. Σταδιακά, και καθώς οι Μαμερτίνοι εξέλιπαν από την ιστορία ως αυτοτελής εθνική ομάδα, οι δύο αντίπαλες δυνάμεις επιδόθηκαν σε μια πρωτοφανή για την εποχή κινητοποίηση άψυχου και έμψυχου δυναμικού που κλιμακώθηκε σε μια από τις φονικότερες στρατιωτικές συγκρούσεις της αρχαιότητας: Tον Α’ Καρχηδονιακό Πόλεμο.

, , , ,

1 thought on “Όσκοι και Μαμερτίνοι: Πολεμικοί λαοί της αρχαίας Ιταλίας

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.