1943: Η θανάσιμη μάχη Γερμανών και Βρετανών για την Λέρο

(Πηγή χάρτη: Ημεροδρόμος)

Γράφει ο Χαρίτος Αναστασίου

Με την ιταλική κατάκτηση της Δωδεκανήσου το 1912 η Λέρος, το νησί με το μεγαλύτερο φυσικό λιμάνι μεγάλου βάθους της Μεσογείου στο Λακκί, μετατρέπεται σε νησί- οχυρό, αποκαλούμενο και ως το Corregidor της Μεσογείου. Το νησί ήταν μακράν το πλέον οχυρωμένο της Μεσογείου και η σημαντικότερη ναυτική και αεροπορική βάση της Ιταλικής Αυτοκρατορίας στην περιοχή. Στο λιμάνι του Λακκί οι Ιταλοί δημιουργούν μία πρωτοποριακή πόλη, το Porto Laggo, με εξαιρετικά art deco κτήρια και υποδομές έτοιμες να υποδεχτούν τους Ιταλούς εποίκους στα πλαίσια του σκληρού εξιταλισμού των Δωδεκανήσων, καθώς και ως σύμβολα της ιταλικής τεχνολογικής και βιομηχανικής ισχύος υπό το φασιστικό καθεστώς.

Η μεγάλη όμως δουλειά έγινε στις οχυρώσεις. Το νησί φρούριο φιλοξενούσε 26 πυροβολεία με σχεδόν 105 πυροβόλα πλήθους διαμετρημάτων: 5 επάκτια πυροβολεία των 152mm και 120 mm, 3 αντιαεροπορικά των 76mm και 18 διπλής χρήσεως με πυροβόλα των 102mm, 90mm και 76mm φρουρούσαν άψογα το νησί. Το μεγαλύτερο μέρος του νησιού ήταν αποκλεισμένο ως στρατιωτική ζώνη με τα βαθιά νερά στο Λακκί να προσφέρουν καταφύγιο στα ιταλικά υποβρύχια που δρούσαν στον αιγιακό και μεσογειακό χώρο. 12 μονάδες της Regia Marina είχαν την Λέρο ως βάση των επιχειρήσεων τους στην κομβική ζώνη από τα Δαρδανέλια μέχρι την Κύπρο και τον Λεβάντη.
Όπως γνωρίζουμε την συμμαχική απόβαση στην Σικελία και Ιταλία και την επακόλουθη ιταλική συνθηκολόγηση ακολούθησε η βρετανική επίθεση, με σημαντική ελληνική ναυτική και χερσαία υποστήριξη, στα Δωδεκάνησα. Στις 8 Σεπτεμβρίου στην Ρόδο η ιταλική διοίκηση παραδίνεται στους Βρετανούς, παρόλα αυτά η ταχύτατη γερμανική αντίδραση οδηγεί στην γερμανική κατάκτηση της νήσου. Μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου ισχυρές βρετανικές και ελληνικές δυνάμεις από Μάλτα και Μέση Ανατολή, με κυριότερες τους Commandos της SBS και τους Desert Commandos της LRDG, καταλαμβάνουν Κω, Σάμο, Κάλυμνο, Σύμη, Αστυπάλαια, Λέρο και Καστελόριζο υπό την εναέρια κάλυψη της RAF. Στις 23 Σεπτεμβρίου ξεκινάει η ανελέητη γερμανική αντεπίθεση υπό τον χασάπη του Αμαρίου Αντιστράτηγο Muller, με την Κω να πέφτει σε μία μέρα και την ιταλική της φρουρά να σφαγιάζεται ανηλεώς.

Υπό τον Πλοίαρχο Mascherpa η ιταλική φρουρά της Λέρου αριθμούσε 7,600 άνδρες, εξ αυτών η μεγάλη μάζα περίπου 6,700 ήταν ναυτικοί και προσωπικό της Regia Marina, τον Regio Esercito εκπροσωπούσαν 1 τάγμα πεζικού και κυρίως 2 πυροβολαρχίες βαρέος πυροβολικού που επάνδρωναν τα 26 πυροβολεία του νησιού, μόλις 20 αεροπόροι της Regia Aeronautica είχαν μείνει στο νησί να χειρίζονται 7 πεπαλαιωμένα υδροπλάνα CANT Z.501. Ακόμη χειρότερα ούτε 1,000 από τους άνδρες ήταν της πρώτης γραμμής, η μεγάλη τους μάζα ήταν τεχνικό και υποστηρικτικό προσωπικό ή υπηρέτες των πυροβόλων. Η κάλυψη των περισσότερων πυροβόλων ήταν ανεπαρκής, ενώ τα αεροπλάνα ήταν τελείως εκτεθειμένα στις βόμβες τις Luftwwaffe, όπως και πολλά πλοία. Με την παράδοση της Ρόδου ο Mascherpa είχε αυτοανακυρηχθεί ναυτικός διοικητής των ιταλικών δυνάμεων του Αιγαίου, ο ίδιος είχε απορρίψει την πολύ καλή γερμανική πρόταση για τιμητική παράδοση και είχε πειθαρχήσει στις διαταγές της ιταλικής βασιλικής κυβέρνησης παραδίδοντας το νησί φρούριο στους Βρετανούς και πετυχαίνοντας την παραμονή του ιταλικού στόλου στο νησί αντί της μεταφοράς του στην Μάλτα όπως προέβλεπε η ανακωχή, τα ιταλικά πυροβόλα άρχισαν να βάλλουν ενάντια σε κάθε γερμανικό αεροσκάφος που έβλεπαν όσο οι Βρετανοί αξιωματικοί έβλεπαν με απογοήτευση τις οχυρώσεις.

Αεροσκάφος Junkers Ju-52m της Luftwaffe το οποίο κατερρίφθη στις 13 Νοεμβρίου 1943 κατά τη διάρκεια της Μάχης της Λέρου

Με την παράδοση της Ρόδου και την εκκένωση της γειτονικής νήσου Αλιμιάς η ιταλική δύναμη στην Λέρο έφτασε τους 8,320. Στις 17 Σεπτεμβρίου έφτασε στο νησί και η βρετανική δύναμη 400 ανδρών υπό τον Υποστράτηγο Brittorous, μαθαίνοντας ότι ένα βαθμολογικά ανώτερος του θα φτάσει στο νησί ο Mascherpa έστειλε τηλεγράφημα στην Supermarina στην Ρώμη ζητώντας την ανέλιξη του σε Υποναύαρχο, όπως και συνέβη. Την επομένη άλλοι 600 Βρετανοί έφτασαν στο νησί με πλήθος προμηθειών και πολεμοφοδίων, 2 αντιτορπιλικά, το ΒΠ Βασίλισσα Όλγα και το HMS Interpid, και άλλα σκάφη φέρνοντας περισσότερη αισιοδοξία στην φρουρά του νησιού. Οι εντάσεις ξεκίνησαν με την ανακοίνωση του Brittorous ότι όλοι πλέον οι Ιταλοί αξιωματικοί θα υπάγονταν σε αυτόν, τερματίζοντας τον ρόλο του Mascherpa ως στρατιωτικού και πολιτικού διοικητή της νήσου. Ένας ήπιος ανεφοδιασμός κατώτερος των προσδοκιών ακολούθησε, όσο οι Γερμανοί προετοιμάζονταν πυρετωδώς για την τελική επίθεση.
Είχε φτάσει Οκτώβριος και η βρετανική δύναμη στο νησί ήταν πλέον δύναμης 3,000 με τον Ταξίαρχο Tilney να αναλαμβάνει την συνολική διοίκηση στις 5 Νοεμβρίου. Ο ίδιος έλαβε τότε μία μοιραία απόφαση: αντί να ακολουθήσει την πρόταση του βρετανικού επιτελείου για συγκέντρωση δυνάμεων στο ορεινό εσωτερικό του νησιού επέλεξε να επικεντρωθεί στην επάκτια άμυνα σκορπίζοντας έτσι τις δυνάμεις στην ακτογραμμή και αραιώνοντας τις γραμμές. Η αεροπορική υποστήριξη επίσης ήταν μέτρια με μόλις 2 σμήνη Spitfires να αποτελούν την πραγματική εναέρια άμυνα. 260 αεροσκάφη βρίσκονταν στο νησί, εξ αυτών 144 μαχητικά και 115 βομβαρδιστικά, καθώς και μεταφορικά Dakota και αναγνωριστικά. Μία αμερικανική μοίρα βομβαρδιστικών θα υποστήριζε στα μετέπειτα στάδια.
Οι Γερμανοί δεν έμεναν αδρανείς, ως τις 15 Νοεμβρίου πολεμικό υλικό μεταφέρονταν προσεκτικά από τα ηπειρωτικά σε διάφορα νησιά όπου και καλυπτόντουσαν με παραλλαγή ώστε να μην γίνει αντιληπτό. Μεγάλη ζημιά έπαθαν όταν 7 Οκτωβρίου οι Βρετανοί κατέστρεψαν γερμανικό κονβόι προς Κω σκοτώνοντας εκατοντάδες άνδρες και καταστρέφοντας όλα σχεδόν τα αποβατικά. Παρόλα αυτά η προετοιμασία συνεχίστηκε ακάθεκτη όπως κι οι αερομαχίες. Η επιχείρηση “Λεοπάρδαλη” ξεκίνησε στις 12 Νοεμβρίου ενάντια στο απόρθητο φρούριο της Λέρου κι έπειτα από δύο εβδομάδες σκληρού βομβαρδισμού. Αμφίβιοι, σαν τους άψογους Βρανδεμβουργιανούς, αλεξιπτωτιστές και πεζικάριοι ρίχτηκαν στην μάχη με συνδρομή κάθε μέσου της Wehrmacht, υπό τον μετέπειτα χασάπη του Αμαρίου Muller. Όντας υπό διαρκή βομβαρδισμό ήδη από τέλη Σεπτεμβρίου, η Λέρος δέχτηκε την γερμανική επίθεση από ανατολικά και δυτικά, όσο Γερμανοί αλεξιπτωτιστές προσγειώνονταν στο κέντρο της. μέσα σε λίγες στιγμές αεροδρόμια και πυροβολεία καταστρέφονται από τις βόμβες των Ju 53, πάνω από 115 αεροσκάφη χάνονται σε λίγες ώρες. Με βάσεις την Κω και την Κάλυμνο και ισχυρές εφεδρείες σε Αθήνα και Κρήτη οι Γερμανοί λειτουργούσαν πολύ πιο άνετα, στέλνοντας συνεχώς ενισχύσεις να αντικαθιστούν τις υψηλές τους απώλειες, από ότι οι Βρετανοί που είχαν να περιμένουν για υποστήριξη από Κύπρο, Μάλτα και Αίγυπτο. Το βράδυ της 14ης Σεπτεμβρίου οι Βρετανοί επανακαταλαμβάνουν μετά από σκληρό αγώνα ορισμένες θέσεις, το ίδιο βράδυ οι Γερμανοί καταλαμβάνουν τους οικισμούς του νησιού δεχόμενοι παράλληλα ισχυρά πυρά από τα βρετανικά πλοία. Το βράδυ βρίσκει τις δυνάμεις στις ίδιες θέσεις και ε τεράστιες απώλειες, 15 του μήνα άλλοι 1000 Γερμανοί φτάνουν για ενίσχυση ανεβάζοντας τον αριθμό τους στους 2,800, καταλαμβάνουν δε το ενετικό οχυρό. Με την συνεχή ρίψη αλεξιπτωτιστών στο κέντρο το νησί κόβεται στα δύο και μέχρι τις 16 Νοεμβρίου οι Γερμανοί το καταλαμβάνουν σχεδόν ολοκληρωτικά με βαριές απώλειες, έχοντας καταστρέψει ολοκληρωτικά όσα πυροβολεία έστεκαν ακόμη όρθια. Το σχέδιο του Tilney για μοίρασμα των δυνάμεων στις ακτές κρίνεται καταστροφικό. Ήδη τεράστιες απώλειες είχαν συμβεί και στην θάλασσα με την βύθιση του ελληνικού αντιτορπιλικού “Βασίλισσα Όλγα” πρώτου θύματος της μάχης στις 26 Σεπτεμβρίου και των αντίστοιχων βρετανικών “Intrepid” και “Panther” αρχικά και των “Huworth” και “Eclipse” μετέπειτα. Ο θρυλικός “Αδριάς” έχασε την πλώρη του από τις νάρκες.

Αντιτορπιλικό Βασίλισσα Όλγα (D-15) - Βικιπαίδεια
Το αντιτορπιλικό Βασίλισσα Όλγα
Αντιτορπιλικό Αδρίας: ένας θρύλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου – Cognosco Team
Το αντιτορπιλικό Αδριάς με κομμένη την πλώρη του

Απόγευμα της 16ης Νοεμβρίου ο Tilney αντιλαμβάνεται ότι κάθε περαιτέρω αντίσταση είναι μάταιη, στις 5 και μισή το απόγευμα οι Βρετανοί παραδίνονται με τους Γερμανούς να έχουν φτάσει πρακτικά έξω από το Αρχηγείο. Στις 10 το βράδυ παραδίνεται και ο Mascherpa, ορισμένες ιταλικές δυνάμεις συνέχισαν την μάχη μέχρι το επόμενο πρωί. Από τους Βρετανούς 201 αξιωματικοί και 3,000 οπλίτες, από τους Ιταλούς 351 αξιωματικοί και 5,000 οπλίτες παραδίνονται στους νέους κύριους του νησιού. Λίγοι άνδρες καταφέρνουν να διαφύγουν με ορισμένα πλοία στην Τουρκία, μεταξύ αυτών και ο ηρωικός Αδριάς” που με διαλυμένη την πλώρη πέτυχε να φτάσει σε τούρκικο λιμάνι για πρώτες επισκευές κι από εκεί στην Αλεξάνδρεια. Σχεδόν 6,000 αιχμάλωτοι πολέμου στέλνονται στις φυλακές του Πειραιά και αρκετοί Ιταλοί αξιωματικοί εκτελούνται ως προδότες. Ο Mascherpa παραδίδεται από τους Γερμανούς στην Ιταλική Κοινωνική Δημοκρατία του Mussolini, οι φασίστες τον καταδικάζουν σε θάνατο για εσχάτη προδοσία και εκτελείται με τυφεκισμό. Στην Βρετανία η μεγάλη ήττα στα Δωδεκάνησα κάνει πολλούς να μιλάνε για δεύτερη Καλλίπολη, η εμμονή του Churchill για εκστρατεία στα Δωδεκάνησα κόντρα στον σκεπτικισμό των επιτελείων και των Αμερικανών οδήγησε σε ένα ακόμη φιάσκο.
Οι απώλειες τέλος τεράστιες. Μέσα σε περίπου 10 μέρες μάχης χάθηκαν 600 Βρετανοί, 520 Γερμανοί, 254 Ιταλοί, 68 Έλληνες, καθώς και 20 πολίτες. Τα στρατιωτικά κοιμητήρια της Λέρου, καθώς και τα απομεινάρια των οχυρώσεων στέκουν στην μνήμη της τρομερής αυτής μάχης, μαζί με την ταινία “Τα Κανόνια του Ναβαρόνε” που εμπνεύστηκαν από την μεγάλη αυτή καταστροφή. Τις ημέρες εκείνες η Λέρος είδε στο έδαφος της να πατάνε σχεδόν 25,500 άνθρωποι, πληθυσμό που δεν είδε ποτέ στην ιστορία της.

Με την βύθιση του “Όλγα” χάθηκαν οι:

Κυβερνήτης Πλωτάρχης Γεώργιος Μπλέσσας,
Υποπλοίαρχος Μιχαήλ Γρηγορόπουλος,
Υποπλοίαρχος Δημήτριος Μπάτσης,
Υποπλοίαρχος Αλέξανδρος Σακίπης,
Σημαιοφόρος Νικόλαος Σιμιτζόπουλος,
Επ. Σημαιοφόρος Παναγιώτης Κονταράτος,
10 υπαξιωματικοί,
54 ναύτες και δίοποι και
3 Βρετανοί ναύτες.
141 διασώθηκαν από την βύθιση.

4 Έλληνες ναύτες χάθηκαν με την βύθιση του φορτηγού πλοίου Taganrog.

Η Λέρος παρέμεινε υπό γερμανική κατοχή μέχρι και την οριστική συνθηκολόγηση της Γερμανίας στους Συμμάχους τον Μάιο του 1945.

Από την ομάδα FB Ελληνική και Παγκόσμια Στρατιωτική Ιστορία

, , , , , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.