Μανουήλ Καλέκας: “..ἀρχαία γὰρ Ἑλλήνων πατρὶς καὶ ἡ Κύπρος”

Από τον λογαριασμό Twitter Chrysoloras (Alyunan00)

Στις αρχές του 15ου αιώνα οι εντάσεις μεταξύ Ενωτικών και Ανθενωτικών (στο ζήτημα της Ένωσης των Εκκλησιών) ήταν στο αποκορύφωμά τους. Η παράταξη των Ενωτικών θεωρούσε πως η μόνη λύση απέναντι στην Οθωμανική επέκταση ήταν η συμφιλίωση με τους Λατίνους, ενώ η πλειονότητα των Βυζαντινών Ελλήνων θεωρούσε κάτι τέτοιο ως αδιανόητη πράξη προδοσίας της ελληνορθόδοξης παράδοσής τους.

Ένας από τους σημαντικότερους Ρωμαίους Ενωτικούς της εποχής ήταν ο μοναχός και θεολόγος Μανουήλ Καλέκας (γεννήθηκε το 1360 στην Κωνσταντινούπολη), σε επιστολή του οποίου ανήκει το παρακάτω απόσπασμα. Η επιστολή απευθύνεται στον Κύπριο Μανουήλ Ράλλη, και γράφτηκε στις αρχές του 1400.

Στην επιστολή ο Καλέκας συζητά την πιθανότητα να ταξιδέψει στην Κύπρο, την γλωσσική κατάσταση της Κύπρου, την αξία της πατρογονικής ελληνικής παιδείας, ενώ εμφαίνονται γενικά τα πατριωτικά του αισθήματα.

Έλληνες προσκυνητές στα Ιεροσόλυμα. Εικονογραφημένο χειρόγραφο του 15ου αιώνα.

Πηγή: R.-J. Loenertz, Correspondance de Manuel Calécas [Studi e Testi 152. Città del Vaticano: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1950]. Epist.60th, σελ. 252-254.

ἀλλὰ καὶ τὸ βούλεσθαι περὶ ὧν ἠξίουν ἀπόκρισιν ἔχειν· ἣν ἔχων, καὶ ταύτην ἐπὶ καλλίονι συμβουλεύουσαν παρὰ σὲ τρέχειν, ἐμαυτὸν ἄν σοι νῦν ἀντὶ τῶν  γραμμάτων παρεῖχον. οἶμαι γάρ σε περὶ ἐμοῦ καὶ βουλεύσεσθαι καὶ πάντα  ποιήσειν, τῆς τε ἀρετῆς ἣν ἔχεις καὶ τοῦ κοινοῦ γένους ἕνεκα τῆς τε πατρίδος, καὶ δὴ καὶ τοῦ τῶν ἀνδρῶν τοῖς ἀρίστοις, εἴ τισιν ἐπιβοηθεῖεν, μεῖζον ἢ τοῖς βοηθουμένοις περιγίγνεσθαι κέρδος·

ἄλλος δ’ ἂν εἶπε καὶ χρέους, εἴ γε τοὺς μεγαλοπρεπῶς ἔχοντας δεῖ τῷ δύνασθαι πρὸς τὸ εὖ ποιεῖν καταχρῆσθαι. ἀλλ’ ἡμῖν ὡς ἔοικεν οὐ μόνον εἵμαρτο κοινῇ δυστυχεῖν,  ἀλλὰ καὶ καθ’ ἕνα Ῥωμαίων, ὅπου ποτὲ γῆς εἴη. καὶ διὰ τοῦτο τῶν κοινῶν καὶ εἰς ἐμὲ τοῦ μέρους ἰόντος, ἔτι πρόσεστι καὶ τῶν παρὰ σοῦ γραμμάτων ἀποτυχία.

χωρὶς γὰρ τοῦ παρά τε τῆς τῶν κοινῶν τῶν τε ἰδίων  λύπης οὐ μικρὸν ἀφελεῖν ἂν ἐλθόντα, ὁμοῦ τε τῶν ἐρωμένων ἐπειλῆφθαι  ἂν ἐδόκουν, καὶ περὶ τοῦ πρὸς σὲ δρόμου καθαρώτερον ᾔδειν. λέγω δὲ τοῦτο, οὐχ ὅτι μοι τῶν ἄλλων ἀποκλεισθέντων ἤδη μόνον λέλειπται τὸ πρὸς  τὴν Κύπρον ὁρᾶν—οἵ τε γὰρ πλεῖν συμβουλεύοντες ἐπ’ Ἰταλίαν εἰσίν, καὶ αὐτὸς οὐ πάντη σὺν θεῷ φάναι τῶν ἀχρήστων εἰμί—ἀλλὰ πρῶτον  μέν, λεγέσθω γὰρ τἀληθές, τῆς σῆς ὁμιλίας ἕνεκα καὶ τῆς ἑλληνίδος γλώττης τῶν ἐνοικούντων, προσθήσω δὲ καὶ τοῦ μᾶλλον παρ’ ὑμῖν ἔσεσθαι χρήσιμον, εἰ δή τι καὶ τοὐμόν ἐστιν. ἴσως καὶ ἅμα συνόντες μέγα ἀλλήλοις ἐσόμεθα, πρὸς τὰς τῶν παλαιῶν βίβλους ὡς εἴς τινας συναγωγέας ὁρῶντες.  ἡμῖν τε γὰρ τὴν ἐκείνων φωνὴν αὐξήσομεν ὁπότε σοι τὰ τῶν καιρῶν ἐπιτρέποι, τῆς τε πατρίδος ἀπολαύειν δόξομεν ἐν τῷ μέρει. εἰ δέ τινες ἦσαν  καὶ λόγοις ἀξιοῦντες προσέχειν, οὐκ ἂν ἴσως ἐκώλυσε τὴν ἐμὴν συνουσίαν  ἀφορμὴν γεγονέναι τοῦ μὴ πάντη τὴν τῶν προγόνων οἰχέσθαι παιδείαν.

 ἀρχαία γὰρ Ἑλλήνων πατρὶς καὶ ἡ Κύπρος, καὶ τὸ παρὰ τῶν λόγων εὐγενὲς αὐτοῖς οὐκ ἀνάξιον.”

Ποιος ήταν ο Μανουήλ Καλέκας;

Βικιπαίδεια

Ο Μανουήλ Καλέκας πέθανε το 1410 και ήταν μοναχός και θεολόγος της Ρωμανίας. Καταγόταν από την ίδια οικογένεια από την οποία καταγόταν και ο πατριάρχης Ιωάννης Καλέκας (1334-1347). Έγινε μοναχός και εισήλθε στο τάγμα των Δομινικανών της Λατινικής Εκκλησίας. Υπήρξε αντίπαλος του Γρηγορίου Παλαμά και των Ησυχαστών και οπαδός της ένωσης των δύο εκκλησιών. Πέθανε στην Μυτιλήνη.

Καταγόταν από την Οικογένεια, που ανήκε ο Ιωάννης ΙΔ΄ Καλέκας Πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης (1334-47). Έγινε μοναχός και εισήλθε στο τάγμα των Δομινικανών της Λατινικής Εκκλησίας. Υπήρξε αντίπαλος του Γρηγορίου Παλαμά και των Ησυχαστών.

Ήταν μαθητής του Δημητρίου Κυδώνη. Έζησε στην Ιταλία, την Κρήτη και τη Λέσβο, όπου μετέφρασε τα έργα του Βοηθίου και του Ανσέλμου αρχιεπισκόπου του Καντέρμπερι στα Ελληνικά· επίσης αρκετά Λατινικά λειτουργικά κείμενα, όπως η “Missa Ambrosiana” (Λειτουργία του Αμβροσίου) και η “Nativitate Domini” (Γέννηση του Κυρίου).

Ο Καλέκας μετέφρασε το Comma Johanneum (απόσπασμα του Ιωάννη, στην Α΄ επιστολή του) στα Ελληνικά από τη Βουλγάτα (λατινική μετάφραση της Βίβλου του 4ου αι.). Ήταν υπέρ της Ενώσεως των Εκκλησιών, ζητώντας συμφιλίωση της Ανατολικής με τη Δυτική Εκκλησία. Το 1390 έγραψε ένα έργο, που κατηγόρησε τους Ρωμαίους (Byzantino;yw) για τον χωρισμό τους από την Καθολική Εκκλησία.

Συμμετείχε στη συνοδεία των 40 ατόμων του Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου, κατά το ταξίδι του Αυτοκράτορα στην Ουγγαρία-Γερμανία, Δανία, Αγγλία, Γαλλία και Αραγωνία. Όταν επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη το 1403, προς έκπληξή του δεν είχε θερμή υποδοχή από τους παλαιούς του φίλους. Ως αποτέλεσμα αναγκάστηκε να ζητήσει καταφύγιο στους Δομινικανούς της Μυτιλήνης, όπου απεβίωσε το 1410.

Έργα του

Περί ουσίας και ενεργείας
Πραγματεία κατά της πλάνης των Γραικών
Περί Αγίου Πνεύματος
Περί της Αγίας Τριάδος

Άπαντα τα ευρισκόμενα στην Ελληνική Πατρολογία του Migne (τόμος 152)*

*μαζί με: Ιωάννης Κυπαρισσιώτης, Ματθαίος Ασάνης Καντακουζηνός, συνοδικές και πατριαρχικές αποφάσεις και διατάξεις των Πατριαρχών Κωνσταντινουπόλεως (1310-1372): Ιωάννου του Γλυκέος, Ησαΐου, Ιωάννου Καλέκα, Ισιδώρου, Καλλίστου και Φιλοθέου

, , , ,

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *