Πριν η Ευρώπη γίνει παγκόσμια υπερδύναμη λόγω Βιομηχανικής Επανάστασης, οι πραγματικές υπερδυνάμεις στέκονταν στα ανατολικά της και δεν ήταν άλλες από τις τρεις μουσουλμανικές Αυτοκρατορίες της Πυρίτιδας: την Οθωμανική Αυτοκρατορία και Χαλιφάτο, την σιιτική Σαφαβιδική Αυτοκρατορία και την Αυτοκρατορία των Μουγκάλ ή Μεγάλων Μογγόλων στην Ινδία.
Χαρίτος Αναστασίου – 07/01/2023 –Ελληνική και Παγκόσμια Στρατ. Ιστορία
Και οι τρεις συνιστούσαν τις ισχυρότερες, σταθερότερες και οικονομικά πιο εύρωστες Δυνάμεις της πρώιμης νεώτερης περιόδου, άλλο τους μεγάλο κοινό πέραν του Ισλάμ ήταν ότι και οι τρεις ήταν εκπερσισμένα κράτη τα οποία είχαν την περσική σαν βασική γλώσσα της κουλτούρας και της διοίκησης, ενώ και στις τρεις την εξουσία είχαν τουρκογενείς δυναστείες.
Όπως και στην Ευρώπη, έτσι και στην Ανατολή, ο ερχομός της πυρίτιδας και των πυροβόλων όπλων τερμάτισε τον ισχυρό ρόλο των ιπποτών και των φεουδαρχών/τιματιούχων πολεμιστών κι έδωσε το έναυσμα για την δημιουργία ισχυρών συγκεντρωτικών μοναρχιών.
Ειδικά δε η μογγολική περίοδος στην Ινδία, κατάφερε να ενοποιήσει την ινδική υποήπειρο για πρώτη φορά από την εποχή των Μαουρύα, συμβάλλοντας στην πληθυσμιακή έκρηξη της υποηπείρου- συνιστούσε δε την ισχυρότερη οικονομία στον προβιομηχανικό πλανήτη, με την εύρωστη Βεγγάλη να φτάνει σε επίπεδα πρωτοβιομηχανικής κοινωνίας. Σχεδόν το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού ζούσε στην αχανή Αυτοκρατορία.
Οι δε Σαφαβίδες πάλι συνιστούσαν επί αιώνες τον κύριο αντίπαλο των Οθωμανών, ισχυρότερο κι από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Εντάχθηκαν κι αυτοί σε συμμαχίες με ευρωπαϊκές δυνάμεις: όπως υπήρξε η ανίερη γαλλο-τουρκική συμμαχία κατά των Αψβούρψων, έτσι κι η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία των Αψβούργων έχτισε ισχυρή συμμαχία με τους Σιίτες Σαφαβίδες κατά των Οθωμανών. Οι δε Σαφαβίδες έφτασαν πολύ κοντά στην διάλυση από τους Οθωμανούς, με τους τελευταίους να φτάνουν ακόμη και στην πρωτεύουσα του Σάχη, την Ταμπρίζ. Ο δε περσικός κόσμος έχασε τότε οριστικά το Κουρδιστάν, την Μεσοποταμία (Ιράκ) και μεγάλο μέρος της Αρμενίας τα οποία προσάρτησε η Τουρκία, όπως αργότερα οι Ιρανοί έχασαν τον Υπερκαύκασο από τους Ρώσους, επί των επίσης τουρκικής καταγωγής Αφσαρίδων.
Τελικά τόσο η αποικιακή επέκταση, όσο κυρίως η βιομηχανική επανάσταση, κατέστησαν την Ευρώπη τον ισχυρότερο παράγοντα. Από τα μέσα του 18ου αιώνα οι ανατολικές αυτοκρατορίες βρίσκονται πλέον σε τροχιά παρακμής και σταδιακής διάλυσης, με τους Ευρωπαίους να γίνονται μετά από ένα σημείο ακόμη και εγγυητές της ύπαρξης τους. Σε μικρότερο τέλος επίπεδο είδαμε αντίστοιχες Αυτοκρατορίες της Πυρίτιδας και στην Άπω Ανατολή, σε Κίνα, Ιαπωνία, Κορέα και Βιετνάμ, που αντίστοιχα παρήκμασαν και τελικά βρέθηκαν υπό την έντονη ευρωπαϊκή και δυτική επιρροή σταδιακά από τα μέσα του 18ου αιώνα κι έπειτα.
