Έχοντας ως σκοπό να καταπνίξουν την δράση του Κορίνθιου στρατηγού Τιμολέοντα που “ξήλωνε” ένα προς ένα τα φιλικά προς αυτούς τυραννικά καθεστώτα, την άνοιξη του 340 π.Χ οι Καρχηδόνιοι εισέβαλαν για ακόμα μία φορά στην Σικελία.
Μανώλης Χατζημανώλης – 02/09/2022 – Ελληνική και Παγκόσμια Στρατ. Ιστορία
Στο Λιλυβαίο, την πόλη-βάση τους στην δυτική πλευρά της μεγάλης μεσογειακής νήσου, συγκεντρώθηκε υπό την ηγεσία των στρατηγών Ασδρούβα και Αμίλκα στόλος 200 πολεμικών και 1.000 φορτηγών πλοίων που μετέφεραν εφόδια, πολεμικές μηχανές, άρματα, 10.000 ίππους και 70.000 στρατιώτες από όλα τα πολεμικά έθνη της δυτικής Μεσογείου, όπως οι Ίβηρες και οι Κελτίβηρες της Ιβηρικής, οι Λίγυρες από τις νότιες ακτές της σημερινής Γαλλίας και οι Λίβυοι και οι Νουμίδες της βόρειας Αφρικής.
Μεταξύ αυτών υπήρχαν και 10.000 Καρχηδόνιοι πολίτες, αριθμός ενδεικτικός της αποφασιστικότητας της πόλης της Διδούς να συντριβεί εν τη γενέση της η κυοφορούμενη συμμαχία των ελληνικών πόλεων υπό την αιγίδα των Συρακουσών που προσπαθούσε να συμπήξει ο Τιμολέων και να εγκατασταθεί στην σικελική μεγαλούπολη φιλικό προς την Καρχηδόνα καθεστώς υπό τον τύραννο των Λεοντίνων Ικέτα.
Έναντι αυτού του καρχηδονιακού εκστρατευτικού σώματος, ο στρατηγός Τιμολέων, που είχε κληθεί το 345 π.Χ από τους Συρακούσιους από την μητρόπολη Κόρινθο για να ανατρέψει τις τυραννίδες και να τερματίσει τις εμφύλιες συγκρούσεις που μάστιζαν την χώρα, διέθετε μόνο 10.000 άνδρες, Ελλαδίτες μισθοφόρους και Σικελιώτες. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονταν μόλις 3.000 Συρακούσιοι, καθώς η άλλοτε λαμπρή και πολυάνθρωπη σικελική πόλη είχε ερημωθεί λόγω των συνεχών εμφύλιων συγκρούσεων που σημάδεψαν την ιστορία της κατά τον 4ο αιώνα σε βαθμό που, όπως αναφέρει ο Διόδωρος Σικελιώτης, η αγορά της είχε μετατραπεί σε βοσκότοπο. Καθώς μάλιστα το ελληνικό στράτευμα προωθείτο κατά μήκος της νότιας σικελικής ακτής για να συναντήσει τους Καρχηδόνιους, μια ομάδα 1.000 μισθοφόρων με αρχηγό τον Θράσιο στασίασαν κοντά στον Ακράγαντα με αφορμή την μη καταβολή των μισθών τους και αποχώρησαν.
Οι Καρχηδόνιοι στο μεταξύ, είχαν προελάσει και στρατοπεδεύσει στην δυτική όχθη του Κρίμησου ποταμού, κοντά στον Σελινούντα. Έχοντας πληροφορηθεί τις κινήσεις των εχθρών του, ο Τιμολέων έσπευσε να τους συναντήσει πριν διαβούν τον ποταμό, ώστε το φυσικό αυτό εμπόδιο να εξουδετερώσει το μεγάλο αριθμητικό τους πλεονέκτημα.
Αφού έφτασε με σύντονες πορείες στον Κρίμησο, η ελληνική δύναμη εγκαταστάθηκε σ’ έναν λόφο για να κατοπτεύει την περιοχή. Η πρωινή ομίχλη, όμως, δεν επέτρεπε την θέαση της αντίπερα όχθης. Τότε εμφανίστηκαν κάποιοι οιωνοί που προκάλεσαν ανησυχία στο στράτευμα: Hμίονοι φορτωμένοι με πετροσέλινο, το οποίο χρησιμοποιούνταν από τους Έλληνες στα ταφικά έθιμα, προκάλεσαν πανικό στους δεισιδαίμονες μισθοφόρους, που ερμήνευσαν το γεγονός αυτό ως προοίμιο της επερχόμενης καταστροφής τους. Όμως ο Τιμολέων τους θύμισε ότι με το φυτό αυτό οι Κορίνθιοι στεφάνωναν τους νικητές των Ισθμίων. Μάλιστα, έφτιαξε ένα στεφάνι από πετροσέλινο που το φόρεσε παροτρύνοντας τους στρατιώτες του να κάνουν το ίδιο. Ακολούθως, δύο αετοί φάνηκαν στον αέρα, ο ένας κρατώντας ένα φίδι στα πόδια του και ο άλλος πετώντας ψηλά και κράζοντας δυνατά. Οι μάντεις ερμήνευσαν ευνοϊκά και αυτόν τον οιωνό με αποτέλεσμα οι Έλληνες να αναθαρρήσουν και να αναμένουν τα εχθρικά στρατεύματα στεφανωμένοι κι εμψυχωμένοι.
Εκείνη την ώρα η ομίχλη άρχισε να διαλύεται και φάνηκαν τα άρματα του εχθρού που προσπαθούσαν να διαβούν το ποτάμι. Ακολουθούσαν οι 2.500 οπλίτες του Ιερού Λόχου, της εκλεκτότερης μονάδας της Καρχηδόνας, ύστερα οι 10.000 Καρχηδόνιοι οπλίτες και τελευταίοι οι βάρβαροι μισθοφόροι. Ο Τιμολέων έστειλε αρχικά το ιππικό του (1.000 άνδρες) υπό τον Δημάρετο για να παρεμποδίσει την ανασύνταξη της αντίπαλης εμπροσθοφυλακής που είχε διεκπεραιωθεί. Τα πολεμικά άρματα όμως εμπόδισαν την αποτελεσματική δράση του ιππικού και οι Καρχηδόνιοι συνέχιζαν να διασχίζουν τον ποταμό. Ετσι ο Κορίνθιος στρατηγός επιτέθηκε και με το πεζικό του, καταλαμβάνοντας το κέντρο της παράταξης με τους καλύτερους μισθοφόρους και τους Συρακούσιους. Πολλοί Καρχηδόνιοι ήταν ακόμα μέσα στο ποτάμι.
Αρχικά οι Καρχηδόνιοι προέβαλαν σθεναρή αντίσταση χάρη στον βαρύτερο οπλισμό τους και απέκρουσαν την επίθεση. Τότε ξέσπασε καταιγίδα με καταρρακτώδη βροχή και χαλάζι, η οποία χτυπούσε τους Καρχηδόνιους κατά πρόσωπο. Η μάχη πλέον είχε εξελιχθεί σε λασπομαχία και είχε εκφυλιστεί σε πολλές ατομικές μονομαχίες, όπου οι Έλληνες έχοντας σύρει πλέον τα ξίφη τους υπερτερούσαν λόγω μεγαλύτερης εμπειρίας και επιδεξιότητας. Ο Κρίμησος ποταμός είχε φουσκώσει και οι υπέρτερες αριθμητικά δυνάμεις δεν χρησίμευαν σε τίποτα πια. Οι βαριές πανοπλίες των Καρχηδονίων, τραβούσαν στον πάτο τους οπλίτες. Τελικά οι Καρχηδόνιοι υπό το βάρος των απωλειών και πτοημένοι από την καταιγίδα υποχώρησαν αφήνοντας πίσω τους πλήθος νεκρών, τραυματιών και άλλων που πνίγηκαν παρασυρμένοι από το ποτάμι.
Ο Τιμολέων αμέσως πέρασε την απέναντι όχθη όπου βρισκόταν το στρατόπεδο των Καρχηδονίων και το κατέλαβε αποκομίζοντας πλούσια λάφυρα. Στο πεδίο της μάχης βρίσκονταν 10.000 νεκροί βάρβαροι από τους οποίους οι 3.000 ήταν Καρχηδόνιοι, 15.000 αιχμάλωτοι και 200 άρματα. Η ελληνική νίκη ήταν συντριπτική.
Με τον φόρο αίματος που κατέβαλαν οι πολίτες της φοινικικής πόλης να είναι δυσβάστακτος και τα οικονομικά βάρη του πολέμου βαριά και χωρίς κάποιο ορατό αντίκρυσμα, δύο χρόνια μετά την μεγάλη μάχη στον Κρίμησο (το 338 π.Χ) οι Καρχηδόνιοι σύναψαν ευνοϊκή για τους Έλληνες συνθήκη: τα όρια της καρχηδονιακής επικράτειας περιορίστηκαν στην δυτική Σικελία, οι Έλληνες που διαβιούσαν στην καρχηδονιακή πλευρά ήταν ελεύθεροι να μετοικήσουν σε ελληνικές πόλεις αν το επιθυμούσαν και οι Καρχηδόνιοι ανέλαβαν την υποχρέωση να μην ξαναυποστηρίξουν τυραννικά καθεστώτα.
Ο ίδιος ο Τιμολέοντας, αφού ολοκλήρωσε το έργο της πολιτικής αναμόρφωσης των πόλεων και της επανελλήνισης της Σικελίας με την επιτυχή προσέλκυση 60.000(!) νέων αποίκων από την Ελλάδα, αποσύρθηκε το 332 π.Χ σε ένα αγρόκτημα έξω από τις Συρακούσες μαζί με την οικογένειά του. Εκεί έζησε ήρεμα τα τελευταία του χρόνια, έχοντας κερδίσει αθάνατη δόξα και την εκτίμηση των Σικελιωτών Ελλήνων και των ιθαγενών Σικελών που συνεχίστηκε για πολλά χρόνια μετά τον θάνατό του…
