Είναι στην μοίρα των Ελλήνων να χρειάζονται να υπερασπίζουν την Ιστορία του Γένους τους απέναντι σε κάθε είδος διαβολές, παραποιήσεις, ψεύδη και συκοφαντίες.
Chrysoloras – 14/05/2025
Έναν χρόνο πριν γεννηθεί ο Παπαρρηγόπουλος λοιπόν…ένας Αμπελακιώτης παπάς, που λειτούργησε για πέντε χρόνια στον ελληνορθόδοξο ναό της Ελληνικής Κοινότητας της Τεργέστης, ο Αναστάσιος απο τα Αμπελάκια Θεσσαλίας, αποφασίζει οτι δεν μπορεί να μείνει άπραγος απέναντι στις διαβολές κάποιων συγκεκριμένων Ευρωπαίων συγγραφέων που δυσφημούσαν το Γένος του μέσα απο τα έργα τους. Έτσι το 1814 συγγράφει και αφιερώνει στην Κοινότητα ένα συγκλονιστικό έργο, που μας δείχνει με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο την αυτονόητη και φυσική πεποίθηση της Συνέχειας του Γένους. Το έργο του είναι διαθέσιμο στην Ανέμη και ο τίτλος του είναι “Απολογία Ιστορικοκριτική / Συντεθείσα μεν ελληνιστί υπότινος Φιλογενούς Έλληνος Επεξεργασθείσα δε εις την κοινήν διάλεκτον των Ελλήνων, μετάτινων σημειωμάτων υπό Αναστασίου ιερέως και Οικονόμου των Αμπελακίων, Των επί των Θετταλικών Τεμπών κειμένων παρ’ ου και ιδία δαπάνη εξεδόθη χάριν των ομογενών“.
(ορθογραφία κειμένου)
“Τῇ Ἐντιμοτάτῃ, Χρησιμοτάτῃ καὶ φιλογενεστάτῃ Ἀδελφότητι τῆς ἐν Τριεστίῳ Ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Νικολάου τῶν Ἀνατολικῶν Ὀρθοδόξων Ἑλλήνων…
Τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον ἔχω πρὸς τὴν ἐντιμοτάτην καὶ φιλογενῆ Ἀδελφότητα τοῦ ἡμετέρου γένους, διὰ τὴν ἀγάπην καὶ φιλοφροσύνην ἣν πρὸς ἐμὲ ἔδειξε ἐν τῷ πενταετεῖ χρόνῳ τῆς ἐφημερίας μου, μ᾽ ἐπαρακίνησε νὰ τῇ προσφέρω τοῦτῳ τὸ μικρὸν μου φιλοπόνημα, ὡς σημεῖον τῆς πρὸς αὐτὴν εὐχαριστίας μου, καὶ εὔελπις εἰμί, ὅτι θέλει τὸ δεχθῆ φιλοφρόνως, καὶ προστατεύσῃ τοῦτο γενναίως, ἀποβλέπουσα οὐχὶ εἰς ἄλλο, ἀλλ᾽ εἰς τὴν εὐχάριστον διάθεσιν τοῦ προσφέροντος· διότι εἰς ποῖον ἄλλον ἔπρεπε νὰ κάμω τὴν τούτου ἀφιέρωσιν; Οὐχὶ βεβαίως εἰς ἄλλον, παρά εἰς τὴν ἐντίμον, φιλόκαλον, καὶ εὐεργετικωτάτην ἀδελφότητα τῶν ὁμογενῶν μου, ὡς φιλογενῆ καὶ φιλόμουσον.
Τὸ παρὸν βιβλίον, ὦ ἔντιμος ἀδελφότης, μ᾽ ὅλον ὅπου ἀποβλέπει πρὸς δικαίαν ἀπολογίαν κατὰ τῶν συκοφαντιῶν, τῶν δύο ἀλλογενῶν συκοφαντῶν τοῦ γένους ἡμῶν, Κομπαγνώνη καὶ Βερθόλδυ· ἀλλ᾽ ὁ κύριος σκοπὸς ἀφορᾷ πρὸς ὠφέλειαν μᾶλλον τοῦ γένους, καὶ ἕκαστος ὅστις τὸ ἀναγνώσῃ, θέλει εὑρεῖν καρπὸν ὠφελείας εἰς αὐτό, τόσον διότι μανθάνει τὰ ὀνόματα τῶν παλαιῶν καὶ νέων σοφῶν τοῦ γένους ἡμῶν, καὶ τὰ συγγράμματα αὐτῶν, ἅπερ κατέλιπον, ὅσον καὶ διότι τὸ βιβλίον ἀναπεμπάζει εἰς τὴν μνήμην πάντα τὰ διδασκαλικὰ μαθήματα, καὶ κάμνει τὸν ἀναγνώστην νὰ γίνηται εἰδήμων πολλῶν πραγμάτων.
Τούτου χάριν, καὶ ἐγὼ ὡς φιλογενής, ἐκίνησα πάντα λίθον κατὰ τὴν παροιμίαν, διὰ νὰ ἐξέλθῃ διὰ τοῦ τύπου εἰς φῶς, πρὸς ὠφέλειαν τῶν ὁμογενῶν. Δέξου τοίνυν, ὦ ἔντιμος ἀδελφότης τῶν ἀνατολικῶν ὀρθοδόξων Ἑλλήνων, τοῦτῳ τὸ μικρὸν μου φιλοπόνημα, τὸ ὁποῖον καθ᾽ ὀφειλήν μου σοι προσφέρω, καὶ μὴ ἀποβλέψῃς εἰς τὸ μικρὸν τοῦ προσφωνήματος, ἀλλ᾽ εἰς τὴν προθυμίαν καὶ ἀγάπην τοῦ προσφέροντος, ὅστις κηρύττει ἑαυτὸν διὰ βίου ὀφειλέτην πρὸς τὴν ὑμετέραν φιλογενῆ καλοκαγαθίαν, καὶ ὑποσημειοῦται ὅλος ὅλως διάπυρος πρὸς Θεὸν εὐχέτης.
Ὁ τῆς ὑμετέρας ἐκκλησίας ἐφημέριος.
Ἀναστάσιος Ἱερεὺς Οἰκονόμος ὁ ἐξ Ἀμπελακίων Θεσσαλίας.”
Στη συνέχεια ο Αμπελακιώτης Αναστάσιος, απευθύνεται στον κύριο στόχο του έναν απο τους ξένους συγγραφείς που λοιδώρησαν μέσω των γραπτών τους τους Έλληνες, τον Ιταλό αββά Κομπανώνη (abbate Giuseppe Compagnoni):
“Ὁμιλία κατὰ τοῦ ἑλληνοκατηγόρου Ἀββᾶ
Κάποιος Ἀββᾶς (ἰταλιστὶ ἀμπάτε) ἐπονομαζόμενος Κομπανώνης, εἰς ἕνα βιβλίον του, συντεθμένον ἀπὸ ὑβριστικὰς λέξεις, ἀτιμάζει ἐχθροπαθῶς τὸ γένος τῶν Ἑλλήνων, ἀγωνιζόμενος νὰ τὸ παραστήσῃ παντῶν τῶν ἐθνῶν, κατώτερον ὁμοῦ καὶ ἀχρεῖον.
Ὁ ἐμβρόντητος οὗτος φθονερὸς Ἀββᾶς ἔφθασε γαυγίζων κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ γένους, ὡς ἄλλος τις Κέρβερος, νὰ λέγῃ ὅτι ὁ λαὸς τῶν Ἑλλήνων, εἶναι τὴν σήμερον ἀπόβλητος, καθάς ὁ Ἑβραϊκὸς, ὃν ὁ Κύριος διεσκόρπισεν εἰς πάντα ἄνεμον. Λέξις αὕτη κατ᾽ ἀλήθειαν, ὁποὺ περιέχει ὅλον τὸ μῖσος ἐναντιοτάτου ἐχθροῦ.
Ἀναγινώσκοντας τοιαύτας ἐχθροπαθολογίας, δὲν μοι ἐφάνη εὔλογον νὰ ἀποκριθῶ κατ᾽ εὐθεῖαν εἰς τὰ ἄρθρα τῶν μωρολογιῶν του, πρὸς ἀναίρεσιν τῶν προτάσεών του. Ὢντας ἀνάξιος, ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος, νὰ συναριθμῆται μετὰ τῶν πεπαιδευμένων ἀνδρῶν, ὁποῦ καὶ τὴν φήμην τοῦ Ἑλληνικοῦ Γένους, καὶ τὴν ἀναγκαίαν αὐτοῦ ὕπαρξιν γινώσκουσι σαφῶς.
Τί μοι εἶναι χρεία λοιπόν, νὰ ἐκθέσω ἀπάντησιν ἐπίπονον εἰς τὰ δύσημα ἐπιχειρήματά του; Χάνωντας καὶ τὸ ἔλαιον, καὶ τὸν κόπον κατὰ τὴν παροιμίαν; Ὅταν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἐκ τῶν Λατίνων, ἄνδρες διαβεβοημένοι εἰς πᾶσαν ἐπιστήμην, ῥαπίζουσι τὰς σιαγόνας του, με τοὺς ἐπαινετοὺς λόγους πρὸς τὸ τῶν Ἑλλήνων γένος; Εἰς τὸ ὁποῖον προσφέρουσι σέβας ἀρκετόν, καὶ ὁμολογοῦσι ἀνυποκρίτως, ὅλην τὴν προκοπὴν τῶν φρονήσεων καὶ τῶν ἐπιστημῶν του, ἃ ἑαυτῶν;
Με ἐξαρκῇ λοιπόν, ἡ ἐκφώνησις τοῦ παρόντος λόγου, πρὸς συνηγορίαν ὑφανθέντος, τοῦ ἀρχαίου καὶ μεταγενεστέρου Ἑλληνικοῦ γένους, διὰ νὰ συντριφθῶσι τὰ πληκτικὰ ἐπιχειρήματα τοῦ Ἀββᾶ, καὶ νὰ καταλάβῃ ἐν ταύτῳ ὁ ἑλληνοκατήγορος εἰς ποῖον χάος τεταραγμένων γνωμῶν, καὶ ἐσφαλμένων ἰδεῶν βοῤβοκυλύεται, ἀφ᾽ οὗ στηριζόμενος εἰς ἀθεμελίωτα στηλιτεύματα, καὶ πάντη ἀνίσχυρα, φανερώνει τὸν ἑαυτὸν τοῦ ἄμουσον καὶ ἀπαίδευτον πρὸς τὰ τῆς Ἱστορίας.”
Η λίστα των συγγραφέων και ιστορικών προσωπικοτήτων του Ελληνικού Γένους είναι συγκλονιστική, για το εύρος και τις πληροφορίες που μοιράζεται με τον αναγνώστη του. Μερικά παραδείγματα:
“Ποίον γένος εὖγαλεν ἕναν Πίνδαρον, ἐκ τοῦ ὁποίου τὰ χείλη ὅσα ποιήματα ἀνέβλυζον τόσα ἄνθη ἔπιπτον ἀπὸ τὴν γλῶσσαν του, διὰ νὰ θηλάζωσιν αἱ μέλισσι τὸ γλυκὺ τῶν ἡρωϊκῶν ἐπῶν τοῦ εὐκλεεστάτου ποιητοῦ, ὅστις καὶ κορυφαῖος τῶν λυρικῶν ὠνομάσθη;
[…]
Τοὺς αὐτοὺς ἐπαίνους πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, θέλοντες νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ τῆς στρατιωτικῆς τακτικῆς καὶ ἀνδρείας τῶν ἀρχιστρατήγων Ἑλλήνων, περὶ τῶν ὁποίων διηγεῖται ἡ τῶν ἀρχαίων Ἱστορία, καὶ τῶν μεταγενεστέρων, ὅτι ἐχρημάτισαν ὑπὸ τῆς Αὐτοκρατορίας τῶν βασιλευσάντων ἐν Βυζαντίῳ, καὶ ὑποκάτων εἰς πολλὰς ἄλλας βασιλεύουσας τοῦ κόσμου, οἱ ὁποῖοι ἔδειξαν τὴν ἀνδρείαν αὐτῶν εἰς πολλὰς μάχας, καὶ ἐδοξάσθησαν ὡς νικηταὶ κατὰ πρόσωπον πολυαρίθμων στρατευμάτων τῶν μεγαλυτέρων βασιλέων τοῦ κόσμου.
Ὁμοῦ με ὅλους οὕςτινες διέλαμψαν εἰς τὰ πολεμικὰ ἔργα καὶ ἀνδρικὰ κατορθώματα, ἐπαριθμοῦνται Θεμιστοκλῆς, Ἐπαμεινώνδας, Παυσανίας, Λεωνίδας, Εὔπομπος, Πελοπίδας, Ἀλκιβιάδης, Ἀγαμέμνων, Φωκίων, Κίμων, Ἀριστείδης καὶ ἄλλοι.
Καὶ εἰς τοὺς ἀκολούθους καιροὺς ἠκούσθησαν παντοῦ οἱ θρίαμβοι τοῦ ἀνδρικωτάτου Βελισαρίου, πορθευτοῦ (ἤτοι ἀφανιστοῦ) τῶν τυράννων τῆς Δύσεως, Ἡρακλείου τῶν Περσῶν, Μαυρικίου τῶν Βουλγάρων Σλάβων, Ἀροΐτου τῶν Βισγόθων, καὶ ἄλλων πολλῶν ἡρώων, οἵτινες ἐστόλισαν τὸν ἑαυτὸν τους με θριαμβευτικοὺς στεφάνους, διὰ τὴν τύχην τοῦ πολέμου καὶ διὰ τὴν ἀνδρείαν, ἣν ἔδειξαν εἰς σκληρότατα συναπαντήματα, καὶ διὰ τὰς ἐπιτηδειοτάτας ἐφευρέσεις τῶν στρατηγημάτων, θέλουσιν εἶσθαι πάντοτε ἀξιομνημόνευτοι εἰς τοὺς φιλομαθεῖς, καὶ εἰς παράδειγμα ἐκείνων, οἵτινες θέλουσι μεταχειρίζεσθαι τὰ ἔργα τοῦ πολέμου.
Καὶ τίς θέλει εἶναι ἐκεῖνος ὁ ἔξοχος ῥήτωρ, ὅστις ἐμπιστεύεται εἰς τὴν ἰδίαν σοφίαν καὶ εὐγλωττίαν του, ὅτι δύναται νὰ μεγαλύνῃ με ἱκανὰς λέξεις τοὺς μεγαλοπρεπεῖς θριάμβους τοῦ μόνου Μακεδόνος Ἀλεξάνδρου, ὡσαύτως καὶ τὴν ἀνδρείαν τῶν στρατηγῶν του, καὶ ὅλης ἐκείνης τῆς κεραυνούσης στρατιᾶς τῶν ἀργυρασπίδων;
Τῇ ἀληθείᾳ, ὅταν ὁ Ἀλέξανδρος ἔσυρνε τὸ σπαθίον ἀπὸ τὴν θήκην, οὐχὶ σίδηρον θανάτου, οὐδὲ μάχαιραν ἐξολοθρεύσεως, ἀλλὰ τοὺς κεραυνοὺς πρὸς ἀφανισμὸν τῶν ἐχθρῶν τῆς βασιλείας του καὶ τῶν ἀντιμαχομένων αὐτῷ, οἵτινες ἀπενεκροῦντο εἰς τὴν λάμψιν τῶν ὅπλων αὐτοῦ· αἱ δὲ πατριαὶ τῶν ἐθνῶν, καὶ αὐτὴ ἡ ὑψηλοφρονοῦσα Ἑλλὰς, ἥτις κατετρόπωσεν πολλάκις τοὺς ἐναντιουμένους εἰς τὴν ἐλευθέραν αὐτῆς διοίκησιν με λαμπρὰ τρόπαια, ἐδόξαζον τὸν Μακεδόνα ὡς υἱὸν τοῦ Διός.
Συγχρόνως δὲ με ταῦτα τὰ μεγάλα ὑποκείμενα, τὰ ὁποῖα ἐξῆλθον ἐκ τῆς Ἑλλάδος, διέλαμψε σχεδὸν εἰς κάθε ἐποχήν ὁ μέγας ἀριθμὸς ἱστορικῶν καὶ συγγραφέων παλαιῶν ἀρχαιοτήτων· οἱ δὲ τούτων ἐπισημότεροι ἐχρημάτισαν, Θουκυδίδης, Ξενοφῶν, Πλοῦταρχος, Ἡρόδοτος, Ξεναγόρας, Εὐριπίδης, Αἰλιανός, Ἀσκληπιάδης, Ἀρίστων, Σχολιαστής, Σκοπᾶς, Διονύσιος Σικελιώτης, Ἀλικαρνασσεὺς, Ἀπολλόδωρος, καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἱστοριογράφοι λίαν γνωστοὶ εἰς τὸ βασίλειον τῆς παιδείας…”
Αργότερα θα αναφερθεί και στο κύμα των Ελλήνων λογίων προς την Ιταλία, στις αρχές της Αναγέννησης:
Αὐτοὶ οἱ ἴδιοι Ἕλληνες εἰσὶν ἐκεῖνοι τέλος πάντων, οἵτινες ἐπλούτισαν τὴν Ἰταλίαν, ἀπὸ πολυτελεῖς βιβλιοθήκας, ἔξω ἀπὸ τὴν βιβλιοθήκην τοῦ προρρηθέντος Βησαρίωνος, τὴν πλήρη ἀπὸ ἐννεακόσια σώματα, καὶ περίπου, ἑλληνικὰ καὶ λατινικὰ συντεθμένα, ἣν ὁ περίφημος Κονδιλάκ, ἐφιλοδώρησεν εἰς τὴν τότε Ἀριστοκρατίαν τῶν Ἐνετῶν, ἥτις ἐξετιμήθη τριάκοντα χιλιάδας φλωρία, διὰ νὰ εὑρῶσιν οἱ Ἕλληνες, ἀφ’ οὗ φθάσωσιν εἰς Βενετίαν, μίαν ἄλλην Κωνσταντινούπολιν…”
Και ένα δείγμα απο την λίστα με τους εκατοντάδες συγγραφείς και άλλες προσωπικότητες του Γένους διαχρονικά:
Αρχαία εποχή:
Ξενοφών, Σαπφώ, Θεόκριτος, Δημοσθένης, Δημήτριος ο Φαληρεύς, Αγάθων, Αρκεσίλαος, Αντίοχος ο Συρακούσιος, Αντίφων, Κράτης, Αντισθένης, Πύρρων, Αρίσταρχος, Αγήσανδρος κ.α….
Δεύτερη περίοδος:
“Περὶ Ελλήνων σοφίᾳ παιδεία τε και ἀρετῇ λαμψάντων ἐπὶ τοῖς χρόνοις τῶν Αὐτοκρατόρων Εθνικών ῥωμαίων”
Λουκιανός, Δίδυμος, Βίων, Στράβων, Πλούταρχος, Διοφάντης, Δημόναξ, Ειρηνάιος άγιος και μάρτυς της Εκκλησίας, Κλήμς ο Αλεξανδρεύς, Γρηγόριος Νεοκαισαρίας, Ωριγένης, Ευσέβιος Καισαρείας κ.α….
Τρίτη περίοδος:
“Περὶ χριστιανῶν Ελλήνων , τῶν και ῥωμαίων ὀνομαζόμενων (α) ἐκ τῆς νέας ῥώμης Κωνσταντινουπόλεως , σοφία παιδεία τε και ἀρετῇ διαλαμψάντων ἐπὶ τοῖς χρόνοις τῶν Σεβαστών Αυτοκρατόρων Βασιλευσάντων ἐν Βυζαντίω.”
Αθανάσιος ο Μέγας, Ευμένιος, Ευτρόπιος, Θεόδωρος Μοψουεστίας, Κύριλλος Αλεξανδρείας, Επιφάνιος Πατρ.Κωνσταντινουπόλεως, Ησύχιος ο γραμματικός, Ιωάννης ο Δαμασκηνός, Αγαθίας Σχολαστικός, Φώτιος, Γεώργιος Κεδρινός, Νικήτας Χωνιάτης, Νικηφόρος Γρηγοράς, Γεώργιος Γεμιστός, Γεώργιος Τραπεζούντιος, Βησσαρίων, Μάρκος Ευγενικός κ.α….
Τέταρτη περίοδος:
“Περί των τωρινών Ελλήνων ευδοκιμασάντων εν πάση παιδεία και επιστήμη, επι του αιώνος της νυν δεσποτείας των Οθωμανών”…
Εμμανούήλ Χρυσολωράς, Δούκας Κωνσταντινουπολίτης, Αργυρόπουλος, Θεόδωρος Γαζής, Μάξιμος Μαργούνιος, Ιωάννης Λάσκαρις, Κωνσταντίνος Λάσκαρις, Λέων Αλλάτιος, Αργέντης ο Χίος, Μπαλάνος εξ Ιωαννίνων, Παναγιώτης ο Χίος, Αντώνιος Κατήφορος, Ευγένιος Βούλγαρις, Αγάπιος Ιερομόναχος, Βενιαμίν ο Λέσβιος κ.α…
