Γιάννης Ταχόπουλος – 13/07/2026
«…ἐκείνη τὴ μέρα κάηκαν ὅλες οἱ βιβλιοθῆκες στὸ Παλάτιο. Δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ βρεῖ κανεὶς ἀπὸ ἀλλοῦ οὔτε ὅσα βιβλία εἶναι σπάνια, καὶ δὲν ὑπάρχουν πουθενά, οὔτε βιβλία ποὺ δὲν εἶναι σπάνια, τὰ ὁποῖα ὅμως ἦταν ἐξαιρετικῆς ποιότητας λόγω τῆς ἀκρίβειας τῆς γραφῆς τους -π.χ. τὰ ἀντιγραφα τοῦ Καλλίνου καὶ τοῦ Ἀττικοῦ καὶ τοῦ Πεδουκαίου, καὶ βέβαια τὰ ἀριστάρχεια, δηλαδὴ δύο ὁμηρικὰ κείμενα, καὶ ὁ Πλάτων τοῦ Παναίτιου, καὶ πολλὰ ἄλλα ἀνάλογης ἀξίας … Διότι ὑπῆρχαν πολλὰ αὐτόγραφα κείμενα πολλῶν παλιῶν γραμματικῶν καὶ ρητόρων καὶ γιατρῶν καὶ φιλοσόφων. Ἐκτὸς ἀπὸ αὐτά, ἔχασα τὴ ἴδια μέρα καὶ ὅσα βιβλία εἶχαν καθαρογραφεῖ μετὰ τὴ διόρθωση […] Τέτοιου εἴδους βιβλία ἦταν τὰ βιβλία τοῦ Θεόφραστου καὶ τοῦ Ἀριστοτέλη καὶ τοῦ Εὔδημου καὶ τοῦ Κλειτόμαχου καὶ τοῦ Φαινία, καθὼς καὶ τὰ περισσότερα βιβλία τοῦ Χρύσιππου καὶ ὅλων τῶν παλιῶν γιατρῶν. […] ἀντίθετα, τὴν πραγματεία ποὺ παραδίδεται μαζὶ μὲ τὴν ἀνάλογη τοῦ Ἀριστοτέλη, τὴ βρῆκα ἀκριβῶς καὶ τὴ μετέγραψα, ἡ ὁποία τώρα ἔχει χαθεῖ. […] Τώρα εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστα, γιατὶ δὲν εἶναι δυνατὸ οὔτε νὰ τὰ ξετυλίξει κανείς, ἐπειδὴ ἔχουν κολλήσει τὰ φύλλα ἀπὸ τὴν ὑγρασία […] καὶ (ἡ) μελέτη μου γιὰ τὸ ἀττικὸ λεξιλόγιο καὶ τὸ λεξιλόγιο τῆς καθομιλουμένης, ἡ ὁποία, ὅπως ξέρεις, ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο μέρη: τὸ ἕνα ἀντλεῖ ἀπὸ τὴν ἀρχαία κωμωδία, ἐνῶ τὸ ἄλλο ἀπὸ τοὺς πεζογράφους […] πάμπολλες σύντομες περιλήψεις πάρα πολλῶν ἰατρικῶν καὶ φιλοσοφικῶν βιβλίων […] Ἤμουν πεπεισμένος ὅτι διέθετα ἐκπληκτικὲς συνταγὲς φαρμάκων, τέτοιες ποὺ δὲν εἶχε κανένας ἄλλος σὲ ὅλη τὴ ρωμαϊκὴ αὐτοκρατορία. […] Δὲν χάθηκε λοιπὸν στὴν πυρκαγιὰ μόνο ὅλόκληρο τὸ συγκεκριμένο ὑλικό, ἀλλὰ καὶ μιὰ πραγματεία ποὺ συνέγραψα ἐγὼ μὲ μεγάλη ἀκρίβεια, ἡ πραγματεία Περὶ συνθέσεως φαρμάκων […]» (Μετ.: Παρασκευὴ Κοτζιᾶ, Θεσσαλονίκη, 2016).
Τὸ σύντομο αὐτὸ κείμενο τοῦ Γαληνοῦ, τὸ Περὶ ἀλυπίας, ποὺ ἀσχολεῖται μὲ τὴ διαχείριση τῆς θλίψης του ἐξαιτίας τῆς ἀπώλειας πλήθους συγγραμμάτων ἐξαιτίας τῆς πυρκαγιᾶς τὸ 193 μ.Χ. στὴ Ρώμη (μία ἀπὸ τὶς πολλὲς ποὺ κατέστρεφαν τὶς πόλεις τῆς Ἀρχαιότητας), ἀνακαλύφθηκε τὸ 2005 στὴν βιβλιοθήκη τῆς Μονῆς Βλατάδων, τοῦ προπυργίου τῶν Ἡσυχαστῶν – Παλαμικῶν τῆς βυζαντινῆς Θεσσαλονίκης, ὅπου καὶ διασώθηκε. Ὁ χριστιανὸς ἀντιγραφέας προσθέτει στὸ τέλος:
«Σὲ εὐχαριστοῦμε, Γαληνέ, γιὰ τὶς συμβουλές σου, μὲ τὶς ὁποῖες διδάσκεις τοὺς θνητοὺς νὰ ὑπομένουν χωρὶς καμία ἀπολύτως θλίψη τὶς ἀβεβαιότητες τῆς ζωῆς, καὶ νὰ μὴν ταράζονται ἀπὸ τὶς ἀπώλειες. Ἀκόμα κι ἂν μιὰ τέτοια στιγμὴ ἐπέλθει δὲν ὑπάρχει κανένα (φιλοσοφικὸ) δόγμα (νὰ βοηθήσει), ἀλλὰ στὴν ἀτυχία τοῦ ἄλλου εἶσαι ἕνα σαφὲς πρότυπο στὴ ζωή. Δίδαξες πολὺ καλὰ πῶς νὰ μὴν παρασύρεται κανεὶς ἀπὸ τυχαῖα γεγονότα, ἀκόμη κι ἂν τοὺς δίδασκες μέσα ἀπὸ τὸ προσωπικό σου βίωμα».
Δὲν μπορεῖ νὰ μὴν χαμογελάσει κάποιος, φέρνοντας κατὰ νοῦ τὰ ἀπὸ καθέδρας κηρύγματα περὶ τοῦ μονοθεϊστικοῦ φανατισμοῦ καὶ τῶν αἰτιῶν ποὺ ὁδήγησαν στὴν ἀπώλεια τῶν ἀρχαίων συγγραμμάτων.
