Ἀποσπάσματα ἀπὸ τὴν ἐπιστολὴ ἀρ. 51 τοῦ Ἀμβρόσιου στὸν Θεοδόσιο Α’ μετὰ τὴ σφαγὴ στὸν ἱππόδρομο τῆς Θεσσαλονίκης τὸ 390:
Ὁ Ἀμβρόσιος στὸν πιὸ σεβαστὸ αὐτοκράτορα Θεοδόσιο
[…] 2. Εἶδα ὅτι μόνο ἐγὼ ἀπὸ ὅλη τὴν αὐλή σου ἔχασα τὸ νόμιμο δικαίωμα νὰ πληροφοροῦμαι τί συμβαίνει, μὲ συνέπεια νὰ στερηθῶ τὴ δυνατότητα νὰ σοῦ μιλῶ. Γιατὶ συχνὰ προσβλήθηκες ἐπειδὴ εἶχα ἀποκτήσει γνώση γιὰ μιὰ σειρὰ ἀποφάσεων οἱ ὁποῖες ἐλήφθησαν στὸ συμβούλιό σου. Σὰν συνέπεια, δὲν ἀπολαμβάνω πλέον αὐτὸ ποὺ εἶναι διαθέσιμο σὲ ὅλους […] ἔτσι ὥστε θὰ ἦταν ἀδύνατον νὰ ἀναφέρω ὅ,τι εἶχα ἀκούσει σὲ περίπτωση ποὺ θὰ ἔθετα σὲ κίνδυνο ἐκείνους ποὺ θὰ ἦταν ὕποπτοι γιὰ παροχὴ πληροφοριῶν σὲ μένα.
3. […] Τί θὰ ἔπρεπε νὰ κάνω; Νὰ μὴν ἀκούω τίποτα; […] Ἤμουν ὑποχρεωμένος νὰ ἀποτρέψω τὸ ἐνδεχόμενο τὰ λόγια μου νὰ ὁδηγήσουν στὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖο φοβόμουν ὅτι θὰ προκαλοῦσαν οἱ ἐντολές σου: τὸ χύσιμο αἵματος. Μήπως νὰ ἔκλεινα τὸ στόμα μου; Ἀλλὰ αὐτὸ θὰ ἦταν τὸ πιὸ ἄθλιο ἀπὸ ὅλα, γιατὶ ἡ συνείδησή μου θὰ ἦταν ἁλυσοδεμένη καὶ ἡ φωνή μου θὰ ἔπρεπε νὰ σιωπήσει. Καὶ τί γίνεται μὲ τὸ κείμενο (τῆς Βίβλου) ποὺ λέει ὅτι ἐὰν ὁ ἱερέας δὲν νουθετήσει ἐκεῖνον ποὺ ἔσφαλε, ὁ ἁμαρτωλὸς θὰ πεθάνει ἐξαιτίας τῆς ἐνοχῆς του ἀλλὰ καὶ ὁ ἱερέας ἐπίσης θὰ τιμωρηθεῖ ἐπειδὴ δὲν προειδοποίησε τὸν ἁμαρτωλό;
4. Ἄκου, σεβαστὲ αὐτοκράτορα. Δὲν μπορῶ νὰ ἀρνηθῶ ὅτι εἶσαι ζηλωτὴς γιὰ τὴν πίστη. Δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι φοβᾶσαι τὸν Θεό. Ἀλλὰ γεννήθηκες μὲ μιὰ παθιασμένη φύση. Ὅταν δίπλα σου ὑπάρχει κάποιος γιὰ νὰ σὲ ἠρεμήσει, σύντομα τὴ διοχετεύεις σὲ συμπόνια, ἀλλὰ ὅταν κάποιος τὴν ὑποδαυλίζει, ἀφήνεις τὸ πάθος σου νὰ μεγαλώσει σὲ τέτοια ἔνταση, ὥστε μετὰ βίας νὰ μπορεῖς νὰ τὸ ἐλέγξεις.
6. Μιὰ πράξη ἔλαβε χώρα στὴ Θεσσαλονίκη, ἡ ὁποία δὲν εἶχε προηγούμενο στὴ μνήμη τῶν ἀνθρώπων, τὴν διάπραξη τῆς ὁποίας δὲν μποροῦσα νὰ ἐμποδίσω, μιὰ πράξη τὴν ὁποία προηγουμένως, μὲ πολλὰ αἰτήματα, εἶχα προειδοποιήσει ὅτι θὰ ἦταν κτηνωδία, μιὰ πράξη τὴν ὁποία ἐσὺ καταδίκασες ὡς θηριώδη ὅταν τὴν ἀνακάλεσες πολὺ ἀργά. Τὴν πράξη αὐτὴ δὲν μπορῶ νὰ δικαιολογήσω. Ὅταν τὰ νέα ἔφτασαν (στὴν Ἰταλία), μιὰ σύνοδος εἶχε συγκληθεῖ λόγω τῆς ἄφιξης τῶν ἐπισκόπων τῆς Γαλατίας. Κανεὶς ἐκεῖ δὲν ὑπῆρξε ποὺ νὰ μὴ θρηνήσει, κανεὶς δὲν τὸ πῆρε στὰ ἐλαφρά. Τὸ ὅτι βρίσκεσαι σὲ κοινωνία μὲ τὸν Ἀμβρόσιο δὲν θεωρήθηκε λόγος γιὰ νὰ ἀπαλλαγεῖς. Ὄχι, ἡ ἀγανάκτηση γιὰ τὴν πράξη σου θὰ φούντωνε ἀκόμη περισσότερο ἐὰν κανεὶς δὲν ἔλεγε ὅτι πρέπει νὰ συμφιλιωθεῖς μὲ τὸν Θεό.
[…]
11. Ἡ ἁμαρτία δὲν μπορεῖ νὰ ἐξαλειφθεῖ παρὰ μόνο μὲ δάκρυα καὶ μετάνοια. Οὔτε ἄγγελος οὔτε ἀρχάγγελος μπορεῖ νὰ κάνει αὐτό. […]
12. […] Ζητῶ νὰ πείσω, αἰτοῦμαι, ἐνθαρρύνω, συμβουλεύω ἐπειδὴ εἶμαι πολὺ θλιμμένος γιατὶ ἐσύ, ποὺ ἔδειξες ἕνα χωρὶς προηγούμενο παράδειγμα εὐσέβειας, ποὺ ἤσουν στὴν κορυφὴ τῆς ἐπιείκειας, καὶ δὲν ἄφηνες τοὺς ἀνθρώπους νὰ κινδυνεύουν ἀκόμη κι ὅταν ἦταν ἔνοχοι, ὲσὺ δὲν θρηνεῖς γιὰ τὸ χαμὸ τόσων ἀθώων ἀνθρώπων. […]
13. Δὲν τολμῶ νὰ προσφέρω τὴν θυσία (στὸ ἱερό) ἐὰν σκοπεύεις νὰ εἶσαι ἐκεῖ (στὴν ἐκκλησία). Ἢ μήπως αὐτὸ ποὺ δὲν ἐπιτρέπεται ὅταν τὸ αἷμα ἑνὸς ἀθώου ἔχει χυθεῖ ἐπιτρέπεται ὅταν ἔχει χυθεῖ τὸ αἷμα τόσων πολλῶν; Δὲν τὸ νομίζω.
14. Τέλος, γράφω μὲ τὸ δικό μου χέρι ὅ,τι μόνο ἐσὺ θὰ διαβάσεις. Καθὼς ἐλπίζω ὅτι ὁ Κύριος θὰ μὲ ἐλευθερώσει ἀπὸ ὅλα τὰ βάσανα, ὄχι ἄνθρωπος, ὄχι ἡ μεσολάβηση ἀνθρώπινη, ἀλλὰ ἡ θεϊκὴ παρέμβαση μοῦ ἔδειξε ὅτι εἶναι ἀπαγορευμένο σὲ μένα (νὰ τελέσω τὴν εὐχαριστία). Γιατί, καθὼς ἀνησυχοῦσα κατὰ τὴ νύχτα ἀκριβῶς πρὶν ἀναχωρήσω (γιὰ νὰ σὲ συναντήσω στὸ Μιλάνο), εἶδα σὲ ὄνειρο ὅτι πράγματι εἶχες ἔρθει στὴν ἐκκλησία, ἀλλὰ μοῦ ἀπαγορεύτηκε νὰ προσφέρω τὴ θυσία. […]
15. Χωρὶς ἀμφιβολία θέλεις ὁ Θεὸς νὰ σὲ ἐπιδοκιμάσει […] Θὰ κάνεις τὴν προσφορά σου (στὸ Θεό) ὅταν ἔχεις λάβει ἄδεια νὰ θυσιάσεις, ὅταν ἡ προσφορά σου θὰ ἔχει γίνει ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὸν Θεό. […] Ἔχει γραφεῖ «θέλω ἔλεος, ὄχι θυσία». Δὲν θὰ θεωρήσουμε ὅτι οἱ πραγματικοὶ Χριστιανοὶ εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ καταδικάζουν τὶς ἁμαρτίες τους παρὰ ἐκεῖνοι ποὺ ἐπιμένουν νὰ τὶς δικαιολογοῦν; […]
17. […] Ἐὰν μὲ πιστεύεις, ἀκολούθησε τὴ συμβουλή μου, ἐὰν μὲ πιστεύεις, ἀναγνώρισε τὴν ἀλήθεια ὅσων λέω. Ἐὰν δὲν μὲ πιστεύεις, συγχώρεσέ μὲ γιὰ ὅ,τι κάνω, δηλαδὴ γιὰ τὸ ὅτι βάζω πρῶτα τὸν Θεό.
Επιμέλεια: Γιάννης Ταχόπουλος
