Η σημασία της ιστορίας περιγράφεται από τον Ηπειρώτη λόγιο και τυπογράφο Απόστολο Τζιγαρά, αδελφό του Ζώτου Τζιγαρά από τα Ιωάννινα, εν έτει 1631, στον πρόλογο της ανθολογίας “Βιβλίον Ιστορικόν..Συλλεχθέν μεν εκ διαφόρων ακριβών ιστοριών και εις την κοινήν γλώσσαν μεταγλωτισθέν παρα του Ιερωτάτου Μητροπολίτου Μονεμβασίας κυρίου Δωροθέου”. (ΑΝΕΜΗ)
Πηγή: Chrysoloras (AlYunan00 – X) 31/03/2024
“Η ωφέλεια της Ιστορίας είναι πολλή και μεγάλη κατ’αλήθειαν, επειδή με τας Ιστορίας μανθάνομεν πως τα ήθη μας να στολίζωμεν, πως τα σπήτια μας να οικονομώμεν, Κάστρα, και Κόσμον πως να κυβερνώμεν, αν θέλωμεν να αρέσωμεν τω Θεώ, οπού τα αγαπά και τα ζητεί αυτά οπού λέγω.
[…]
Δια τούτο πολλοί και μεγάλοι Διδάσκαλοι εβάλθησαν να γράψωσιν Ιστορίας ωφελιμώτατας και χρησιμώτατας εις όλους. Αλλά επειδή αι Ιστορίαι εκείναι ευρίσκονται γραμμέναι εις την παλαιάν την Ελλήνων γλώσσαν, την οποιαν δεν καταλαμβάνουσιν όλοι οι σημερινοί Έλληνες, ηθέλησεν ο μακαρίτης εκείνος ο Ιερώτατος Μητροπολίτης Μονεμβασίας, ο Κύριος Δωρόθεος, να συνάξη απο τους παλαιούς Διδασκάλους τας χρησιμωτέρας Ιστορίας και παλαιάς και νεωτέρας, οπού ηκουλούθησαν εις τον καιρόν τον εδικόν μας και των Πατέρων μας, και να τας φέρη εις την απλήν γλώσσαν, δια να ωφελούνται, όχι μόνον οι σπουδαίοι, αλλά και οι αμαθείς.
[…]
Ηθέλησα λοιπόν να το τυπώσω με έξοδον εδικόν μου, και να το εκβάλω έξω εις το φως, δια να απολαύσουσι μικροί και μεγάλοι, όσοι αγαπούσι το συμφέρον τους. Τούτο το Ιστορικόν Βιβλίον περιέχει πολλάς Ιστορίας, καθώς το προείπα παραπάνω, και παλαιάς και μεταγενεστέρας. Άρχεται απο κτίσεως Κόσμου (αγκαλά και με πολλήν σύνοψιν και ολιγολογίαν) και καταντά μέχρι της Βασιλείας του μακαρίτου Κωνσταντίνου του Παλαιολόγου του εσχάτου Βασιλέως των Ρωμαίων. Ομοίως και Ιστορίας των Αγιωτάτων Πατριαρχών, και Μακαριωτάτων, οπού επατριάρχευσαν εις τον Αποστολικόν Θρόνον της Κωνσταντινουπόλεως. Ακόμα περιέχει Ιστορίας πολλών Καισάρων και Πάπιδων της παλαιάς Ρώμης. Έτι περί της λαμπράς και περιφήμου Βενετίας, πότε αυτή εκτίσθη, και ποιοί Δούκες ώρισαν. Διηγείται την Ιστορίαν της Συνόδου, οπού έγινεν εις την Φλωρεντίαν, πως ο Βασιλεύς των Ρωμαίων εκαταδέχθη να υπάγη εκεί με τον Πατριάρχην και με άλλους Αρχιερείς, και πως δεν εκατώρθωσαν τίποτες, αλλά εστράφησαν οπίσω με μεγάλην ζημίαν. Διηγείται την αιχμαλωσίαν της Κωνσταντινουπόλεως απο τους Αγαρηνούς, αναφέρει κατ’όνομα τους Βασιλείς των Αγαρηνών και τί πολέμους έκαμαν, και ποία Κάστρα επήραν. Ακόμη περιέχει και τίνας Χρησμούς, οι οποίοι Χρησμοί λέγουσι τίνες, πως ευρέθησαν εις το μνήμα του Αγίου και Μεγάλου Κωνσταντίνου, του πρώτου εν Χριστιανοίς Βασιλέως, και τους εξήγησεν ο Σοφώτατος εκείνος Κύριος Γεώργιος ο Σχολάριος, οπού εχρημάτισε πρώτος Πατριάρχης μετά την αιχμαλωσίαν της Κωνσταντινουπόλεως, και ωνομάσθη Γεννάδιος.
Ταύτα και άλλα πολλά αξιόλογα πράγματα περιέχει η παρούσα Βίβλος, τιμιωτάτοι και Θεοχαρίτωτοι Χριστιανοί, τα οποία όσοι τα αναγινώσκουσι, και όσοι τα ακούουσι, λαμβάνουσι μεγάλιν χαράν και ωφέλειαν. Συμβουλέυω λοιπόν πάντας τους Έλληνας και ορθοδόξους Χριστιανούς, Έλληνας δια το γένος, και ορθοδόξους Χριστιανούς δια την Πίστιν, να μην λυπηθούν ολίγον έξοδον ν’αγοράσουν τούτο το Βιβλίον…”
