Διαχρονικά η στρατηγική σκέψη και αντίληψη είναι πάρα πολύ σημαντική στις διάφορες χώρες. Έργα όπως η Τέχνη του Πολέμου του Σουν Τζου, η Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου του Θουκυδίδη και ο Ηγεμόνας του Μακιαβέλι, αναλύουν ξεκάθαρα τον πόλεμο αλλά και τις εκφράσεις του.
Η στρατηγική σκέψη δεν αφορά μόνο μια κατάσταση εν καιρώ πολέμου, αλλά και την διπλωματία, τις ψυχολογικές επιχειρήσεις, την γεωπολιτική αντίληψη και την νοοτροπία που υπάρχει μέσα στον λαό. Οι παράγοντες που διαμορφώνουν μια στρατηγική αντίληψη μέσα στην Ελλάδα διαχρονικά αλλά και σήμερα ακόμα είναι οι εξής:
1) Ο αυτοσχεδιασμός που δείχνει την προσαρμοστικότητα, ένα διαχρονικό χαρακτηριστικό των Ελλήνων (γνωστός ως λαός της πατέντας).
2) Ο πολιτισμός που φαίνεται ξεκάθαρα στην Ελληνική γλώσσα, την Ελληνική τέχνη, την Ελληνική φιλοσοφία μέχρι και την σημαντική επίδραση των Ελληνικών πολιτιστικών στοιχείων στον Χριστιανισμό. Άλλωστε ο πολιτισμός επηρεάζει και καθορίζει όλο τον τρόπο ζωής μιας κοινωνίας.
3) Ο οικονομικός παράγοντας που φαίνεται στο ότι το Ελληνικό στοιχείο ήταν ιδιαίτερα ανταγωνιστικό στο εμπόριο σε κάθε επίπεδο. Δεν είναι τυχαίο ότι μέχρι και σήμερα οι Έλληνες και οι Κύπριοι εφοπλιστές έχουν τα περισσότερα εμπορικά πλοία στον κόσμο.
4) Η Πολεμική κουλτούρα. Αυτό φαίνεται ότι οι το Ελληνικό στοιχείο, ήταν ένας κόσμος πολεμιστών λόγο του στρατηγικού σημείου που βρισκόταν. Και είναι ξεκάθαρο σε τεράστιες στρατιωτικές παραδόσεις όπως η Σπαρτιατική φάλαγγα, το Αθηναϊκό Ναυτικό, η Μακεδονική φάλαγγα, την Βαράγγια Φρουρά που ίδρυσε ο Βασίλειος Β ο Βουλγαροκτόνος μέχρι τους Μανιάτες και τους Εύζωνες.
5) Η τεχνολογία από εφευρέσεις της καθημερινότητας μέχρι και επιστημονικές εφευρέσεις και την στρατιωτική τεχνολογία. Οπότε δεν είναι μόνο σκοπός της τεχνολογίας η διευκόλυνση του ανθρώπου. Αλλά να είναι ένα εργαλείο στην υπηρεσία του ανθρώπου από την παραγωγή του πολιτισμού μέχρι την κοινωνική και στρατιωτική ακόμα ασφάλεια.
Ο Ελλαδικός χώρος διαχρονικά είχε και έχει μέχρι και σήμερα δύο βασικά γεωγραφικά χαρακτηριστικά: νερό και βουνό. Δηλαδή η θάλασσα με τα νησιά και οι ποταμοί από την μια και το 80% περίπου του εδάφους της σημερινής Ελλάδας είναι ορεινό. Ακόμα και περιοχές που είχε διαχρονικά το Ελληνικό στοιχείο, όπως ο Πόντος, η Κύπρος και άλλα μέρη έχουν αρκετό ορεινό έδαφος και είναι κοντά έως και δίπλα στην θάλασσα (εκτός της Κύπρου που είναι νησί, όπως και άλλα νησιά που κάποτε ήταν μέρη της Ελλάδας και Ελληνικών βασιλείων).
Οπότε στην στρατηγική σκέψη του Ελληνικού στοιχείου διαχρονικά, κυριάρχησε η αντίληψη της θαλάσσιας δύναμης (όπως Ναυμαχία της Σαλαμίνας) και φυσικά ο πόλεμος στην ξηρά σε στενά ή ορεινά μέρη (όπως η Μάχη των Θερμοπυλών). Από τους Μινωίτες, τους Μυκηναίους μέχρι και τους μετέπειτα αιώνες στους Κλασικούς Χρόνους, την Ελληνιστική περίοδο έως το Βυζάντιο, το 1821 και τον 20ο αιώνα. Διαχρονικά το Αρχαίο Ελληνικό, το Ελληνορωμαϊκό και το Ελληνικό ναυτικό ήταν πάρα πολύ δυνατό, όχι από άποψη αριθμών, αλλά από στρατηγική και στρατιωτική τεχνολογία. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η Ελληνική τριήρη και τα Βυζαντινά πολεμικά πλοία με το Υγρό Πυρ. Ενώ αργότερα είχαμε τα πυρπολικά των Ελλήνων που προκάλεσαν πολύ σοβαρές απώλειες και προβλήματα σε μεγάλα και ισχυρά Οθωμανικά πλοία μέχρι και το θρυλικό πλοίο Αβέρωφ.
Είχαμε και στην ξηρά τόσο την οπλιτική φάλαγγα της Σπάρτης και άλλων πόλεων κρατών, την Μακεδονική σάρισα, το Θεσσαλικό και Μακεδονικό Ιππικό, οι Κρητικοί τοξότες, οι Βουκελάριοι του Βελισάριου, οι Βυζαντινοί Κατάφρακτοι, οι Σουλιώτες, οι Μανιάτες μέχρι και οι Εύζωνες. Όλα αυτά τα στρατιωτικά σώματα, και άλλα ακόμα που υπήρξαν τόσο στην Αρχαιότητα, όσο στην Βυζαντινή περίοδο και στην Νεότερη Ελληνική ιστορία, δείχνουν την πολεμική κουλτούρα της Ελλάδας. Αυτό έγινε και λόγο ότι ο Ελλαδικός δέχθηκε εισβολές από αρκετούς. Αυτοί που εισέβαλαν στον Ελλαδικό χώρο διαχρονικά ήταν οι εξής: Σκύθες, Πέρσες, Γαλάτες, Ρωμαίοι, Ερούλοι, Γότθοι, Ούννοι, Σλάβοι, Άβαροι, Άραβες, Βούλγαροι, Νορμανδοί, Βενετοί, Σέρβοι, Τούρκοι, Ιταλοί και Γερμανοί.
Όλοι λιγότερα ή περισσότερα χρόνια προκάλεσαν προβλήματα ή και κατέλαβαν εδάφη, ενώ οι Ρωμαίοι και οι Τούρκοι ήταν αυτοί που κυριάρχησαν στον Ελλαδικό χώρο για αιώνες (οι Ρωμαίοι για τουλάχιστον 750 χρόνια από το 146 π.Χ. μέχρι το 565 μ.Χ. όπου μετά ξεκίνησε ο σταδιακός Εξελληνισμός του Βυζαντίου και οι Οθωμανοί Τούρκοι που ήταν για 350 χρόνια κατά μέσο όρο στον Ελλαδικό χώρο, με μια διαφορετική χρονική παρουσία σε διάφορες περιοχές). Οπότε το Ελληνικό στοιχείο πέρα από το έμπειρο ναυτικό, χρειάστηκε να αναπτύξει αυτά τα ισχυρά και σκληρά στρατιωτικά σώματα, αξιοποιώντας το δύσβατο έδαφος και την έπαρση των εχθρών που ήταν περισσότεροι.
Πέρα από το καθαρά στρατιωτικά σκέλος, το Ελληνικό στοιχείο είχε διαχρονικά τεράστιες ικανότητες στις οικονομικές δραστηριότητες. Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα ότι από τα Αρχαία χρόνια, οι Έλληνες ίδρυσαν αποικίες, που συντριπτικά οι περισσότερες είχαν λιμάνι αν όχι λιμάνια και ήταν σε σημαντικό ή τουλάχιστον κοντά σε σημαντικά περάσματα. Αυτό δείχνει ότι οι Έλληνες κυριαρχούσαν και ήταν σημαντικοί παίχτες στο εμπόριο της Μεσογείου ακόμα και επί Ρωμαικής και Οθωμανικής περιόδου. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτεροι ανταγωνιστές των Εβραίων στο εμπόριο ήταν οι Έλληνες. Ένα εξίσου παράδειγμα είναι ότι επί Οθωμανικής αυτοκρατορίας οι Φαναριώτες στην Κωνσταντινούπολη, οι Πόντιοι και οι Σμυρνιώτες, είχαν στα χέρια τους τα περισσότερα γρανάζια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, όπως τις κεντρικές τράπεζες των Οθωμανών. Τέλος η Ελληνική ομογένεια σήμερα έχει τεράστιες οικονομικές δραστηριότητες, από τις ΗΠΑ, την Αυστραλία μέχρι την Ρωσία και άλλες χώρες, σε τομείς όπως η ναυτιλία, η βιομηχανία και η μεταποίηση προϊόντων.
Ο αυτοσχεδιασμός των Ελλήνων διαχρονικά δείχνει το κλειδί στην επιβίωση του δύσκολου κόσμου μας, την προσαρμοστικότητα και την κληρονομικότητα αυτής. Δεν είναι τυχαίο ότι στην Θεωρία της Εξέλιξης, η επιβίωση του ισχυρότερου κρίνεται στα ζώα, στο σκληρό περιβάλλον της φύσης, μέχρι της προσαρμογής και της κληρονομιάς των χαρακτηριστικών που βοηθάνε στην επιβίωση στους απογόνους. Δεν είναι τυχαία η φράση σχεδόν παντού και κάπου υπήρξε και υπάρχει ακόμα, κάποιος Έλληνας. Όπως ο Ξάνθιππος ο Λακεδαιμόνιος που έσωσε τους Καρχηδόνιους από τους Ρωμαίος στον Πρώτο Καρχηδονιακό Πόλεμο, ο Ορέστης που ήταν Έλληνας ή Ελληνορωμαιός εκβαρβαρισμένος, σύμβουλος του Αττίλα, μέχρι και επιστήμονες όπως ο Παπανικολάου, ο Καραθεοδωρής και άλλοι που ήταν εκτός Ελλάδας στο εξωτερικό.
Η τεχνολογία, δεν είναι τυχαίο ότι πάρα πολλές εφευρέσεις έγιναν στην Ελλάδα, από τον αστρολάβο, την πρώτη ιπτάμενη μηχανή, ο μηχανισμός των Αντικυθήρων και πάρα πολλές άλλες εφευρέσεις στην επιστήμη, στον πόλεμο και γενικότερα σε άλλους τομείς. Όπως οι εφευρέσεις του Αρχιμήδη και το Υγρό Πυρ στο Βυζάντιο. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ένα μεγάλο μέρος των επιστημών και των εφευρέσεων ξεκίνησε για πρώτη φορά στην Αρχαία Ελλάδα.
Τέλος ο πολιτισμός, η Ελλάδα είναι η μήτρα του Δυτικού πολιτισμού ενώ επηρέασε και επηρεάστηκε και εκείνη από τον πολιτισμό της Μέσης Ανατολής και ήρθε σε επαφή μέχρι και τον Ινδικό και τον Κινεζικό πολιτισμό. Από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου μέχρι το Βυζάντιο ακόμα τον 19ο αιώνα, το Ελληνικό στοιχείο πολιτιστικά είχε επιρροή και επίδραση τόσο στην Δύση όσο και στην Ανατολή. Τόσο η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία όσο και ο Χριστιανισμός είχαν σημαντικές Ελληνικές και Ελληνιστικές επιδράσεις. Αυτό φαίνεται τόσο στην τέχνη, στην φιλοσοφία και στην γλώσσα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι Ρωμαίοι διαχώρισαν τους Έλληνες από τους λεγόμενους Βάρβαρους. Ούτε ότι η Καινή Διαθήκη γράφτηκε στα Ελληνικά, και οι περισσότεροι σημαντικοί εκπρόσωποι των πρώτων αιώνων στον Χριστιανισμό ήταν είτε Έλληνες είτε είχαν γνώση της Ελληνικής παιδείας, γλώσσας και φιλοσοφίας. Για αυτό άλλωστε η Βυζαντινή ταυτότητα είχε τρία βασικά χαρακτηριστικά, τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό, την Ελληνική γλώσσα και παιδεία αλλά και τον Ρωμαικό τρόπο διοίκησης.
Συμπερασματικά οι πέντε παράγοντες για την Ελληνική σκέψη ισχύουν και σήμερα. Μπορούμε μέσα από τον αυτοσχεδιασμό, τον πολιτισμό, την οικονομική επίδραση ανθρώπων με δυνατότητες και ικανότητες, να έχουμε μια υψηλή στρατηγική. Αυτά όμως για να ξεκινήσουν να γίνουν χρειάζεται όραμα και όχι παροχημένες ιδέες ή αντιγραφή άλλων τυποποιημένων μοντέλων. Αυτό γίνεται όταν οι σημαντικοί θεσμοί της χώρας μας, κάνουν μεταρρυθμίσεις από διαχρονικές παθογένειες, όπως είναι ο Κρατικός Μηχανισμός, η Εκκλησία, ο Στρατός, οι δομές υγείας, οι μεταφορές και το μοντέλο παραγωγής. Η γνώση υπάρχει και η πληροφορία, αλλά λόγο ατομισμού, διαφθοράς και λάθος ανάγνωσης των γειτονικών χωρών, πως βλέπουν τα κράτη τους, την Ελλάδα, δεν δείχνει να υπάρχει υψηλή στρατηγική. Αλλά στρατηγική υποχώρηση εις βάρος της Τουρκίας που είναι ο βασικός αντίπαλος έως και εχθρός, και διαχρονικά και σήμερα με το Δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας. Αν δεν υπάρξει μια νέα κουλτούρα ασφαλείας και αξιοποίηση της μοναδικής γεωγραφίας και πολιτισμού που έχουμε ως τόπος, δεν θα πάμε μπροστά και μείνουμε σε αντιγράφεις Ευρωπαϊκών σχεδίων. Όπως η γνωστή φράση ‘’Αν θέλεις ειρήνη προετοιμάσου για πόλεμο’’.
Πηγές
1) Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, Θουκυδίδης, Βιβλιοπωλείο της Εστίας, (2012)
2) Τουρκία, Ελλάδα και Ευρώπη, Α. Τριανταφυλλίδης, Εκδόσεις Επίκεντρο (2023)
3) Αιχμάλωτοι της Γεωγραφίας, Tim Marshall, Εκδόσεις Διόπτρα, (2019)
4) 1204 – 1922 η διαμόρφωση του νεώτερου Ελληνισμού, 1821: Η δυναμική της Παλιγγενεσίας (2015)
