Οι τουρκόφωνοι ελληνορθόδοξοι της Ανατολίας -οι επονομαζόμενοι Καραμανλήδες-, η ταυτότητα τους και ο αυτοπροσδιορισμός τους σε σχέση με ιστορικά γεγονότα του Ελληνικού έθνους.
Δέσποινα Βιτούνη – 25/03/2026
Γνωρίζουμε ότι αυτό το κομμάτι του “Ρουμ μιλλέτ” πάντα διαφοροποιούνταν από τους μουσουλμάνους που αποκαλούσαν Τούρκους, είτε ήταν πραγματικοί Τούρκοι είτε εξισλαμισμένοι.
Τώρα έχουμε την ευκαιρία να δούμε την αυτοπροσδιορισμό τους με βάση την αντίδρασή τους στο ιστορικό γεγονός της Επανάστασης του 1821 στην ηπειρωτική Ελλάδα, την τελευταία μιας σειράς αποτυχημένων προσπαθειών η οποία πέτυχε να εγκαθιδρύσει ένα ανεξάρτητο (από τους Οθωμανούς) ελληνικό κράτος. Σύμφωνα με τα αρχεία του Ελληνικού Κράτους της δεδομένης περιόδου (δεκαετία του 1820), υπήρχαν πολλοί μαχητές για την ελληνική υπόθεση που ήταν Έλληνες της Μικράς Ασίας, από όλες τις περιοχές της Ανατολίας και της Θράκης. Οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ανταποκρίθηκαν στην Επανάσταση εντασσόμενοι στις μάχιμες δυνάμεις, παρέχοντας πυρομαχικά και, φυσικά, οικονομικά. Το τίμημα αυτών των υποστηρικτικών προς την ελληνική υπόθεση δράσεων ήταν βαρύ, υπήρξαν αντίποινα παντού, στην Κωνσταντινούπολη, στο Αϊβαλί και στη Σμύρνη, στην Καισάρεια ακόμη και στα Φάρασα. Αυτοί οι Μικρασιάτες Έλληνες μαχητές δεν χρησιμοποίησαν τα επώνυμά τους, βρίσκονται στα κρατικά αρχεία ως “Τραμπζονλού”, “Καϊσεριλή”, “Καραμανλή”, “Αναντολουλού”, “Σίλελη” και ούτω καθεξής. Αυτό, φυσικά, λόγω του φόβου αντιποίνων στις οικογένειές τους, τα οποία αντίποινα δεν στάθηκε δυνατόν να αποφευχθούν πάντα.
Υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση ενός Καισαρέα με το όνομα “ΧατζηΧρήστος Καισαρέας γιος του Σάββα”, πρώην γενίτσαρος του 39ου τάγματος, ο οποίος δεν ξέχασε την ελληνική του καταγωγή. Αυτός ο άνθρωπος όχι μόνο έσωσε πολλούς χριστιανούς κατά τη σφαγή της Σμύρνης αλλά και διέφυγε στην Ελλάδα όπου πολέμησε στον αγώνα της απελευθέρωσης στα Δερβενάκια και σε άλλες μάχες στη δυτική Ελλάδα. Η τουρκοφωνία του αποδείχθηκε όπλο εναντίον των Οθωμανών, καθώς, μεταμφιεσμένος, μπορούσε να διεισδύσει στις οθωμανικές γραμμές, να εκληφθεί ως ένας από αυτούς και έτσι να τους οδηγήσει σε προσχεδιασμένες ενέδρες.
Απόδειξη της υποστήριξης των τουρκόφωνων Καππαδόκων Ελλήνων στην εθνική υπόθεση είναι επίσης μια καταχώρηση στα λογιστικά βιβλία της ελληνορθόδοξης κοινότητας της Καισάρειας, όταν το έτος 1834 οι υπεύθυνοι δημοτικοί σύμβουλοι της κλήθηκαν να ελέγξουν τη διαχείριση των οικονομικών της κοινότητας για την περίοδο 1821-1826. Μεταξύ των εξόδων από το 1821 έως το 1823 καταγράφηκαν έξοδα ύψους 111.500 κουρούς (γρόσια), που ισοδυναμούσε με 1.115 χρυσές λίρες, ένα τεράστιο ποσό για εκείνη την εποχή) «για τους σκοπούς του έθνους» και για την καταβολή λύτρων για την απελευθέρωση Ελλήνων αιχμαλώτων. Γραμμένο στα Καραμανλίδικα, δηλαδή στα Τουρκικά, με ελληνικό αλφάβητο (Γενικά Αρχεία του Κράτους, Κώδικες Ανταλλαγής αρ. 221/332)
Η πρώτη φωτογραφία είναι φωτοτυπία αυτής της καταχώρησης που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Τάκη Α. Σαλκιτζόγλου “Η Μικρά Ασία στην Επανάσταση του 1821 – η συμβολή των Ελλήνων της Μικράς Ασίας στον εθνικό αγώνα”, Αθήνα 2010.
Η δεύτερη φωτογραφία είναι μετάφραση στα Ελληνικά αυτής της καταχώρησης στα λογιστικά βιβλία της ελληνικής κοινότητας της Καισάρειας από τον Εμμανουήλ Τσαλίκογλου που και αυτή βρίσκεται στο εν λόγω βιβλίο
