Σιμόν Βέιλ: Η Αναζήτηση της Αλήθειας και η Αμφισβήτηση των Δικαιωμάτων

του Πέτρου Πλακογιάννη,

Tι να πρωτοπεί κανείς για την Σιμόν Βέιλ. Άριστη φοιτήτρια και γνώστης των Αρχαίων Ελληνικών από την ηλικία των 12 ετών
Στην École Normale Supérieure σπούδασε Φιλοσοφία. Έλαβε το δίπλωμα ανωτάτων σπουδών DES το 1931 και έλαβε το διδακτορικό της την ίδια χρονιά με την διατριβή “Η επιστήμη και η τελειότητα στον Καρτέσιο” (Γαλλικά: Science et perfection dans Descartes).

Στα είκοσι της χρόνια δίδαξε φιλοσοφία σε ένα γυμνάσιο θηλέων. Το 1934 εγκατέλειψε την καθηγητική της έδρα για να εργαστεί ως απλή εργάτρια στο εργοστάσιο της Renault ώστε να κατανοήσει καλύτερα την εργατική τάξη. Μετά από δύο χρόνια, τον Αύγουστο του 1936, συμμετείχε στον Ισπανικό εμφύλιο και εντάχθηκε στο τάγμα επικεφαλής του οποίου ήταν ο μυθικός αναρχικός ηγέτης Μπουεναβεντούρα Ντουρούτι.

Αναρχοσυνδικαλίστρια οπου πέθανε μολις στα 33 της το 1943 έπειτα απο απεργία πείνας που έκανε σε ένδειξη συμπαράστασης στους Γάλλους που λιμοκτονούσαν λόγω του Πολέμου. Παίρνοντας έναν δρόμο που ήταν ασυνήθιστος στον κόσμο των διανοούμενων του εικοστού αιώνα, έγινε περισσότερο θρησκευόμενη και έτεινε προς τον μυστικισμό καθώς η ζωή της συνεχιζόταν.

Η σκέψη της συνεχίζει να αποτελεί αντικείμενο εκτεταμένης μελέτης σε ευρύ φάσμα τομέων. Μια μελέτη απέδειξε ότι μεταξύ του 1995 και του 2012 είχαν δημοσιευτεί πάνω από 2.500 επιστημονικά έργα για αυτήν. Ο Αλμπέρ Καμύ την χαρακτήρισε ως «το μοναδικό μεγάλο πνεύμα της εποχής μας».

Simone Weil (1921)

Η Βέιλ στρέφεται μαχητικά εναντίον της ιδέας των ανθρώπινων δικαιωμάτων, επειδή τα δικαιώματα έχουν πραγματική υπόσταση μόνο όταν κάποιος τα αναγνωρίζει, αποτελούν δηλαδή υπόθεση διαπραγμάτευσης, δοσοληψίας, παζαρέματος. Τα διαπνέει άρα μια εμπορική και ποσοτική λογική. Κάτι περισσότερο: Τα δικαιώματα είναι τελικά υπόθεση δύναμης, όπως λέει “Το δικαίωμα είναι πολεμικό, δεν έχει καμία σχέση με την Αγάπη” (Simone Weill, Το πρόσωπο και Ιερό, σελ. 25,26)

Αναφέρει χαρακτηριστικά “Οι Έλληνες δεν είχαν την έννοια του δικαιώματος. Δεν είχαν λέξεις για να την εκφράσουν. Τους αρκούσε η λέξη δικαιοσύνη… Όσο ξένη είναι η έννοια του δικαιώματος στο Ελληνικό πνεύμα, αλλά τόσο είναι και στη Χριστιανική έμπνευση… Δεν φαντάζεται κανείς τον άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης να μιλάει για δικαιώματα” (Simone Weill, Το πρόσωπο και Ιερό, σελ. 25)

Το βιβλίο του Ζακ Μαριταίν “Les droits de l’homme et la loi naturelle” (τα δικαιώματα του ανθρώπου και ο φυσικός νόμος) που εκδόθηκε το 1942 στην Νέα Υόρκη, θα αποτελέσει πολεμικό στόχο της. Τα ανθρώπινα δικαιώματα κατά των Μαριταίν δεν είναι κληρονομιά που μας άφησε ο Διαφωτισμός αλλά είναι η κληρονομιά της κλασσικής σκέψης και του Ευαγγελίου. Ο Μαριταίν στέκεται στην Αντιγόνη, που όπως την χαρακτηρίζει είναι “αιώνια ηρωίδα του φυσικού δικαίου, το οποίο οι αρχαίοι αποκαλούσαν άγραφο νόμο..” (Oeuvres complètes de Jacques et Raïssa Maritain, σελ. 647)

Στον αντίποδα η Βέιλ η οποία αναφέρει “Αποτελεί σύγχυση που δεν έχει όμοίο της να ταυτίζουμε τον άγραφο νόμο της Αντιγόνης με φυσικό δίκαιο. Όταν η μικρή χαζή λέει στον λογικό Κρέοντα “δεν γεννήθηκα για να μισώ αλλά για να αγαπώ” εκείνος της απαντάει να πάει τότε να ζήσει στον άλλον κόσμο, μαζί με αυτούς που αγαπάει… Εκεί πράγματι ήταν η αληθινή της θέση. Διότι ο άγραφος νόμος στον οποίο υπάκουε αυτό το κορίτσι, και ο οποίος δεν είχε απολύτως τίποτε κοινό με κανένα δικαίωμα και με οτιδήποτε φυσικό, δεν διέφερε διόλου από την άκρα, παράλογη αγάπη που οδήγησε τον Χριστό στον Σταυρό” (Simone Weill, Το πρόσωπο και Ιερό, σελ. 24,25,26)

Η Βέιλ, με το παράδειγμα της Αντιγόνης και του Χριστού, θέλει να πει ότι το δικαίωμα δεν έχει καμία σχέση με την Αγάπη.
Προσπαθεί να μας πει για την υπερφυσική αγάπη που θα μας οδηγήσει να αναγνωρίσουμε την δυστυχία και να αγαπήσουμε τους δυστυχισμένους. Ονειρεύεται έναν κόσμο που επικρατεί η αγάπη και η κοινωνική αλληλεγγύη, που δεν έχουν καμία σχέση με νομικά πλαίσια και διαπραγματεύσεις.

Η ίδια έτσι και αλλιώς έφτασε στην υπέρτατη θυσία και έδωσε την ίδια της την ζωή. Την χρονιά του θανάτου της έγραφε:
Οποιος θέλει να διατηρήσει την ζωή του, θα την χάσει..” “Yatil unde doctrine marxiste?”, Oppression et Liberte, Galimard/Espoirtr, Paris 1955, σελ. 226

Δύσκολα κάποιος μπορεί να ακολουθήσει τις απαιτήσεις της φιλοσοφίας της Βέιλ και φυσικά δεν πρέπει να πάψουμε να μιλάμε για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αλλά η Βέιλ έρχεται να μας ταρακουνήσει στο σήμερα, στον 21ο αιώνα πια.. Να μιλάς στον άνθρωπο που ψάχνει στα σκουπίδια για να φάει για το ιερό δικαίωμα της εργασίας, σημαίνει ότι σου λείπει η αιδώς.

Ποια ήταν τα δικαιώματα των απλών πολιτών όταν είναι σε εμπόλεμη ζώνη και τους βομβαρδίζουν; Ή όταν στην Αφρική δεν μπορούν να καλυφθούν οι βασικές ανάγκες τροφής και νερού; Tι νόημα έχει το δικαίωμα στην ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας για τα εκατομμύρια ανθρώπων που πάσχουν από Αλτσχάιμερ; Ποια δικαιώματα; Ποια δημοκρατία;

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις και σε πλήθος άλλες, χρειάζεται εκείνη η προσοχή που μιλάει η Βέιλ, που δεν είναι κάτι διαφορετικό από την αγάπη, για να μπορέσεις να ακούσεις έναν μικρό απόηχο από τη βουβή κραυγή τους.

Η φωνή της Βέιλ μας ανακαλεί στην ανθρωπιά μας. Αλληλεγγύη, Έλεος, και Συμπόνια. Το τελευταίο της γράμμα πριν πεθάνει έλεγε “το πικρό πεπρωμένο των τρελών είναι πως λένε την αλήθεια αλλά κανένας δεν τους ακούει“.

, , , ,

1 thought on “Σιμόν Βέιλ: Η Αναζήτηση της Αλήθειας και η Αμφισβήτηση των Δικαιωμάτων

  1. Ήταν χριστιανή και δεν το ήξερε! Αλλά γνώρισε τον “χριστιανισμό” των παπικών και προτεσταντών, αντί για τον ανόθευτο χριστιανισμό της Ορθοδοξίας. Κρίμα.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *