Στις 3 Δεκεμβρίου 1944, ο Θεοτοκάς αναφέρεται στην “υπερβολική αδιαλλαξία των Άγγλων που εκδηλώθηκε και με πράξεις και με λόγια”, στην στάση τους όπου “θαρρείς υπάρχει κάτι το γερμανικό”58.
Σπύρος Κουτρούλης – 03/12/2020
Το σκηνικό της νεοελληνικής τραγωδίας έχει πλέον υψωθεί. Στις 4 Δεκεμβρίου ’44, σημειώνει: “Στρατιωτικός νόμος. Οι χτεσινοί νεκροί υπολογίζονται σε 15, οι λαβωμένοι κοντά 40. Έγινε η κηδεία των θυμάτων στη Μητρόπολη μες σε σκηνές επαναστατικής μυστικοπάθειας”.
Ενώ στις 5 Δεκεμβρίου ’44, περισσότερο αναλυτικά, σημειώνει: “Η μερίδα που βρίσκεται υπό την επίδραση του ΚΚΕ είναι φανατισμένη όπως δεν ήτανε ποτέ, σε κατάσταση θρησκευτικής μυστικοπάθειας, έτοιμη για κάθε τι που θα της ζητήσουν οι αρχηγοί της, για κάθε τρέλα, κάθε ηρωισμό, κάθε θυσία. Βλέπει κανείς στους δρόμους της Αθήνας μυστικιστικά συμπτώματα που καταπλήσσουν ακόμα κι εκείνους που ήτανε προειδοποιημένοι από πολύχρονη μελέτη και παρατήρηση των συγχρόνων κοινωνικών φαινομένων. Κυρίως γύρω στα φέρετρα των θυμάτων. Το πένθιμο επαναστατικό εμβατήριο (ως φαίνεται ρώσικη μουσική), το γονάτισμα του πλήθους, η συμβολική χειρονομία της σφιγμένης γροθιάς, τα χουνιά, οι ρυθμικές κραυγές (το αντίστοιχο του αρχαίου χορού) – όλη αυτή η σοφά οργανωμένη σκηνοθεσία έχει πάρει έναν αέρα ιεροτελεστικό”.
Στις 21 Δεκεμβρίου ’44, ο Θεοτοκάς επισημαίνει: “Μία από τις πλευρές του ζητήματος είναι και τούτη, πως ολοένα περισσότερο έχει κανείς την εντύπωση ότι η επανάσταση αυτή είναι, στην Αθήνα τουλάχιστο, επανάσταση των προσφύγων εναντίον των γηγενών. Είναι αναμφισβήτητο ότι στους προσφυγικούς συνοικισμούς, που αποτελούν σήμερα την ‘κόκκινη ζώνη’ της περιοχής της Αθήνας και του Πειραιά, η μέγιστη πλειοψηφία του πληθυσμού βρίσκεται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, κάτω από την επίδραση και τον έλεγχο του ΚΚΕ, ενώ αντίστροφα, στις παλαιοαθηναϊκές συνοικίες, όχι μόνο στις αστικές μα και τις λαϊκές και εργατικές, και στα γηγενή κέντρα του Πειραιά, εξίσου μεγάλη πλειοψηφία δυσπιστεί προς τον κομμουνισμό ή βρίσκεται σε φανερή αντίθεση μαζί του, θέμα που πρέπει ν’ απασχολήσει αναλυτικά τον κοινωνιολόγο ιστορικό”.
Ενώ στο αθηναϊκό λεκανοπέδιο το σχήμα της αντίθεσης ανάμεσα σε γηγενείς-πρόσφυγες φαίνεται να αντιστοιχεί στην σύγκρουση αστικού κόσμου-αριστεράς, στην υπόλοιπη Ελλάδα η κατάσταση είναι διαφορετική. Στην Θεσσαλία, ο πληθυσμός, ανεξάρτητα από κοινωνική προέλευση, προσχωρεί στο ΕΑΜ, ενώ στην Μακεδονία και στην Θράκη, Πόντιοι και Καραμανλήδες πρόσφυγες συγκροτούν εθνικιστικές οργανώσεις με σαφώς αντικομμουνιστικό προσανατολισμό.
