Γιατί το Ιράν δεν είναι μια απλή υπόθεση;

Πόλεμος στην Μέση Ανατολή, πόσο συνηθισμένο πλέον να το ακούει κανείς δυστυχώς. Πιο πολύ και από ότι στον πόλεμο στην Ουκρανία, παρόλο που είναι μια βδομάδα και όχι τέσσερα χρόνια. Ας ξεκινήσουμε από τα προφανή, όλοι το είχαμε στο μυαλό μας, μετά τον περσινό πόλεμο των 12 ημερών και τις μικρότερες συγκρούσεις. Έγινε πόλεμος Ιράν εναντίον Ισραήλ & ΗΠΑ. Πάμε να δούμε πέρα από ιδεολογίες και συμπάθειες τι έγινε, τι μπορεί να γίνει και γιατί είναι δύσκολα τα πράγματα για όλους.

του Αντώνη Ζάρκου Τσιαγγάλη,

Το κλίμα πριν τον πόλεμο

Από το 1983 υπήρξε ένταση και εχθρότητα μεγάλη ανάμεσα σε Ισραήλ και Ιράν. Γνωρίζουμε ότι μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 κατά του Σάχη, το Ιράν δεν αναγνωρίζει το Ισραήλ και είναι ορισμένος εχθρός του αλλά και των ΗΠΑ. Ο αείμνηστος πλέον ηγέτης του Ιράν Αλί Χοσεινί Χομενεϊ είχε δηλώσει πριν από 40 περίπου χρόνια όταν τον ρώτησε Δυτικός δημοσιογράφος, ποιος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός σας και εκείνος απάντησε μια λέξη ΄΄Αμερική΄΄. Ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι ο πρωθυπουργός του Ισραήλ σε ερώτηση δημοσιογράφου πριν κάποια χρόνια, που έλεγε δώστε μου τρείς απειλές για το Ισραήλ, ο Νετανιάχου απάντησε ‘’Ιράν, Ιράν, Ιράν’’. Οπότε και οι δυο πλευρές είναι σε κόντρα και τροχιά σύγκρουσης χρόνια, και υπάρχει και σχέση με τα υπόλοιπα κράτη. Δηλαδή δεν είναι τυχαίο ότι η Λιβύη, το Ιράκ και η Συρία, διαλύθηκαν ως κράτη, από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ σε μεγάλο βαθμό. Αυτό άφησε ένα κενό ισχύος στην Μέση Ανατολή, καθώς το Ιράκ και η Συρία έπεσε Ιρανική επιρροή.

Το Ιράν δεν αντιδρούσε χρόνια λόγο των κυρώσεων και ότι δεν είχε δυνατότητες να πλήξη το Ισραήλ. Αυτό φάνηκε στους πολέμους του Ισραήλ με τον Λίβανο και την Παλαιστίνη από το 2006 και έπειτα. Όλα έδειχναν να αλλάζουν όταν ξεκίνησαν νέες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν από το 2015. Μάλλον θα έφτανε η κατάσταση σε μια συμφωνία, αλλά το Ισραήλ το έβλεπε και το βλέπει ως υπαρξιακή απειλή. Από την άλλη το Ιράν αποκτούσε σταδιακά μεγάλη γνώση και είχε ένα πυρηνικό πρόγραμμα, το οποίο όμως δεν μπορούσε να ξεκινήσει να είναι ούτε στα πυρηνικά του Ισραήλ. Να σημειώσουμε ότι το Ισραήλ μέχρι σήμερα έχει αρνηθεί ότι διαθέτει πυρηνικά όπλα, ενώ είναι γνωστό από τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ.

Το περιστατικό που έδειχνε ότι το Ισραήλ αλλά και οι ΗΠΑ, το πήγαιναν για αλλαγή καθεστώτος, ήταν η δολοφονία του Ιρανού Στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί. Ο συγκεκριμένος ήταν το δεξί χέρι του Χομεϊνί, ενώ ήταν υπεύθυνος για την εξωτερική πολιτική του Ιράν, οργάνωσε όλους τους proxes του Ιράν. Ενώ ήταν καθοριστικός σε μάχες σε Συρία και Ιράκ, κατά του ISIS. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ τότε Ντόναλτ Τράμπ, διέταξε την δολοφονία του Σουλεϊμανί, καθώς οι Αμερικανοί τον είχαν αναφέρει ως υπεύθυνο για τον θάνατο 603 Αμερικανών στρατιωτών στο Ιράκ και χιλιάδων άλλων. Έτσι δημιουργήθηκε ο λεγόμενος Άξονας της Αντίστασης. Τον είχαν αποκαλέσει ως ιδιοφυΐα του ασύμμετρου πολέμου, ενώ η Μοσάντ είχε παραδεχθεί ότι ήταν ο Σουλεϊμανί ο εγκέφαλος που περικύκλωσε το Ισράλη, με την Χαμάς στην Παλαιστίνη, την Χεζμπολάχ στον Λίβανο, τους Χούθι στην Υεμένη, αλλά και δυνάμεις στην Συρία και στο Ιράκ.

Ισραήλ και Ιράν, μια σύγκριση

Το Ιράν έχει από στρατηγικούς εταίρους, την Ρωσία, την Κίνα, την Βόρεια Κορέα, το Πακιστάν, και το Ιράκ. Είναι μέλος των BRICS+, ενώ έχει στενή συμμαχία με την Ρωσία και είναι μέλος του εμπορικού οργανισμού της Σαγκάης. Από την άλλη το Ισραήλ έχει συμμάχους, τις ΗΠΑ, την Βρετανία, την Γαλλία, την Ιταλία και άλλες χώρες του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Έχει υπογράψει και συμφωνία συνεργασίας σε πολλούς τομείς, με την Ελλάδα και την Κύπρο. Το Ισράηλ έχει άμεση υποστήριξη, ενώ το Ιράν έχει μια έμμεση υποστήριξη από την Κίνα, και ίσως την Βόρεια Κορέα, ενώ άλλες χώρες δεν βοηθάνε άμεσα τουλάχιστον. Καθώς η Ρωσία είναι τέσσερα χρόνια σε σύγκρουση με την Ουκρανία και όσες χώρες την υποστηρίζουν στρατιωτικά και οικονομικά, με όπλα και κυρώσεις. Ενώ το Πακιστάν είναι σε πόλεμο με το Αφγανιστάν και ένταση με την Ινδία.

Το Ισραήλ βασίζεται στρατηγικά στο προληπτικό πλήγμα, τις μυστικές επιχειρήσεις και την πολεμική αεροπορία. Ενώ σε κατάσταση που φτάσει στο χείλος του γκρεμού έχουν το Πυρηνικό Δόγμα τους, που είναι γνωστός ως Δόγμα του Σαμψών. Από την άλλη το Ιράν έχει την αντίληψη του, είναι ο λεγόμενος Πόλεμος του Ψηφιδωτού. Δηλαδή διανέμουν τις δυνάμεις τους ως μέρη ενός συνολικού Ψηφιδωτού, που δημιουργεί πρόβλημα στον εχθρό του. Το Ισραήλ έχει από τις καλύτερες αεράμυνες στον κόσμο, με 4 ουσιαστικά επίπεδα αεράμυνας ενώ έχουν από τις πιο εξελιγμένες και έμπειρες πολεμικές αεροπορίες στον κόσμο. Έχουν σύγχρονα άρματα μάχης και πυροβόλα ενώ έχουν εμπειρία στον τεχνολογικό πόλεμο και στις μυστικές επιχειρήσεις δολιοφθοράς με την Μοσάντ. Όπου η Μοσάντ είναι από τις πιο κορυφαίες μυστικές υπηρεσίες όλων των εποχών. Από την άλλη το Ιράν έχει το μεγαλύτερο και κορυφαίο βαλλιστικό πρόγραμμα σε όλη την Μέση Ανατολή, ενώ διαθέτει πυραύλους κρουζ, ρουκέτες και πολλά drones.

Τέλος το Ισραήλ έχει τεράστια υποστήριξη από την διασπορά του και το λεγόμενο Αμερικανοισραηλινό λόμπι και είναι η ισχυρότερη οικονομία της Μέσης Ανατολής. Ενώ το Ιράν έχει οικονομικές κυρώσεις από το 1979 και η Κίνα είναι αυτή που το υποστηρίζει ιδιαίτερα οικονομικά, λόγο και του νέου εμπορικού δρόμου του Μεταξιού.

Με τον θάνατο της πλειοψηφίας της ηγεσίας θα πέσει το καθεστώς;

Το Ισλαμιστικό καθεστώς του Ιράν, είναι πολυεπίπεδο, έχει υπόγειες «πόλεις» με όπλα, εκτοξευτές και άλλα. Ενώ η αφρόκρεμα είναι οι λεγόμενοι Φρουροί της Επανάστασης, και δεν είναι προσωποκεντρικό καθεστώς. Και λόγο του Σιιτικού Ισλάμ και ότι είναι κυρίως Πέρσες, έχουν την βαθιά αντίληψη της πολιορκίας από πολλούς. Έτσι το Ιράν διαθέτει χιλιάδες drones και τουλάχιστον 3.500 βαλλιστικούς πυραύλους. Είναι τα μόνα μέσα που χτυπάει το Ισραήλ, το Ιράν, καθώς δεν έχει χερσαία και θαλάσσια σύνορα με το Ισραήλ. Ενώ ακόμα και να ισχύει ότι οι μισοί εκτοξευτές διαλύθηκαν, δεν γνωρίζουμε τι γίνεται βαθιά μέσα στα βουνά και στην έρημο του Ιράν. Ο μόνος τρόπος να διαλυθεί το καθεστώς είναι εσωτερικά όχι εξωτερικά.

Το καθεστώς έχει φθορά και αντιπολίτευση από το 2017 ακόμα, και κάτι το οποίο ήταν αναμενόμενο. Η Ιρανική κοινωνία δεν είναι μόνο φανατικοί ή Μουσουλμάνοι, είναι αρκετά μορφωμένοι έχουν επιστήμονες και φιλοσόφους. Άλλωστε δεν θα μπορούσαν να έχουν πυρηνικό πρόγραμμα και διαχείριση της ενεργητικής πολιτικής του. Είναι σημαντικό να πούμε ότι το Ιράν είναι μια ενεργειακή υπερδύναμη καθώς έχει το 10% του πετρελαίου και το 17% του Φυσικού Αερίου Παγκοσμίως. Αυτό κάνει το Ιράν να είναι 2^ο στα αποθέματα φυσικού αερίου και 4^ο σε αποθέματα πετρελαίου. Αυτό έχει να κάνει και με τα Στενά του Ορμούζ που περνάει το 26% του Παγκοσμίου Πετρελαίου και το 33% του υγροποιημένου φυσικού αερίου. Που δεν είναι μόνο του Ιράν η ενέργεια που περνάει από εκεί, ενώ το 77% όλου αυτού του τεράστιου πλούτου, διοχετεύεται προς την Ασία.

Ποιος φταίει για τον πόλεμο; ΗΠΑ ή Κίνα;

Όλοι, ναι δεν φταίει μόνο το Ιράν ή μόνο το Ισραήλ, καθώς ο μεγάλος ανταγωνισμός ΗΠΑ και Κίνας για το Παγκόσμιο εμπόριο οδήγησε τόσο στον πόλεμο στην Γάζα του 2023 όσο και στον σημερινό πόλεμο του 2026. Σε επίπεδο Μέσης Ανατολής έχει ευθύνη το Ιράν με την στήριξη σε τρομοκρατικές οργανώσεις, και ότι θέλησε να γίνει ηγέτης των Μουσουλμάνων, ενώ υπήρξε και υπάρχει κόντρα Σουνιτών και Σιιτών Μουσουλμάνων. Και το Ιράν ήταν και είναι ηγέτης των Σιιτών Μουσουλμάνων, ενώ οι Σουνίτες δεν είναι αρκετοί κατά του Ισραήλ, τουλάχιστον άμεσα. Τέλος σε Παγκόσμιο επίπεδο, η Κίνα βοηθάει το Ιράν και την πολιτική του, καθώς σαμποτάρετε έτσι ο εμπορικός δρόμος IMEC από την Ινδία, προς τις Αραβικές χώρες του Κόλπου και από εκεί στο Ισραήλ και την Ελλάδα. Ενώ από την άλλη αν πέσει το Ιράν, θα είναι σοβαρό πρόβλημα εμπορικό και ενεργειακό για την Κίνα. Οπότε αυτή η σύγκρουση δεν είναι απλή και είναι περίπλοκη. Ενώ είναι δύσκολο το Ιράν να γίνει όπως η Λιβύη και το Αφγανιστάν. Εκτός αν το Ισραήλ πετύχει να οργανώσει την αντιπολίτευση και να εξεγερθούν οι Βαλούχοι και οι Κούρδοι, τότε θα πέσει το Ιραν. Αν όχι όσες εξεγέρσεις και να κάνει η αντιπολίτευση, χωρίς συσπείρωση στο πρόσωπο μιας εναλλακτικής, που να σημειωθεί δεν είναι ο γιός του Σάχη, για όλη την αντιπολίτευση, δεν θα φέρει ουσιαστικό αποτέλεσμα. Η πορεία θα δείξει για όλους και για όλα.

Βιβλιογραφία

1) Η σύγχρονη ιστορία του Ιράν, Ervand Abrahamian, Εκδόσεις Σάλτο (2026)

2) Ιράν: Πολιτική οικονομία, διεθνείς και περιφερειακές σχέσεις (2014)

3) Ιράν, Βαλλιανάτος Σ & Βασιλάκη Α, Εκδόσεις Παπαζήση (2014)

4) Το Σιιτικό Ισλάμ Οι κοινωνικές και πολιτικές του προεκτάσεις στην Μέση Ανατολή, Ζιάκα Αγγελική, Εκδόσεις Σφακιανάκη (2004)

5) Η Καταγωγή του Ισραήλ, Sternhell Zeev, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης (2021)