Ο Καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Xάρβαρντ James Hankins υπηρέτησε την πανεπιστημιακή παιδεία για 40 συναπτά έτη. Αν και άγνωστος στην Ελλάδα, η επίδρασή του στις αναγέννησιακές σπουδές υπήρξε καθοριστική.
Γράφει ο Κωνσταντίνος Λερούνης
09-01-2026
Υπήρξε επίσης από τους ιδρυτές και βασικούς συντελεστές της βιβλιοθήκης I Tatti, της σειράς αναγεννησιακών έργων που εκδίδει το Harvard University Press, μια σειρά βιβλίων εξαιρετικής ποιότητας με εκδόσεις βασικών κειμένων και μεταφράσεις. Το τελευταίο του βιβλίο Political Meritocracy in Renaissance Italy (Harvard University Press), για το οποίο έχω σχεδόν έτοιμη μια βιβλιοκρισία, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες συμβολές της τελευταίας εικοσαετίας. Συναποτελεί με τον Anthony Grafton τον πολικό αστέρα των αναγεννησιακών σπουδών. Να σημειωθεί ότι με μεγάλη δυσκολία θα πίστευα αυτά τα οποία καταγγέλλει εάν δεν προέρχονταν από τον συγκεκριμένο ακαδημαϊκό, τον τόσο γνωστό για την ακεραιότητά του.
Αυτά που καταγγέλλει ξεπερνούν ως προς την έκτασή τους κάθε φαντασία. Τα ακαδημαϊκά προαπαιτούμενα για την εκλογή στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ υποβαθμίστηκαν ώστε να καταστεί δυνατή η εκλογή συγκεκριμένων ομάδων του πληθυσμού. Οι φοιτητές δεν διδάσκονται πλέον την ιστορία του ευρωπαϊκού πολιτισμού αλλά μόνο τις σχέσεις του πολιτισμού αυτού με άλλους πολιτισμούς, κάτι το οποίο προξενεί “βλάβη στην κοινωνικοποίηση των φοιτητών” καθώς και “ηθικό και διανοητικό απόπροσανατολισμό”. Αναφέρει χαρακτηριστικά ” όταν δεν διδάσκεις τους νέους ανθρώπους τί είναι ο πολιτισμός, γίνονται απολίτιστοι”.
Η πλέον όμως βαρύνουνουσα καταγγελία αφορά δύο μη-μειονοτικούς φοιτητές ιστορίας οι οποίοι απορρίφθηκαν ακριβώς εξαιτίας της φυλετικής τους καταγωγής. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο James Hankins, ο ένας εξ αυτών (τον οποίο χαρακτηρίζει “αναμφισβήτητα λαμπρό”) ήταν ένας από τους καλύτερους φοιτητές που είχαν στο Harvard και σε κανονικές συνθήκες το όνομά του θα βρισκόταν πρώτο-πρώτο στη λίστα εισαγωγών. Αντιθέτως απορρίφθηκε από όλα τα μεταπτυχιακά προγράμματα εξαιτίας μιας και μόνης αιτίας, όπως διαπίστωσε ο ίδιος ο καθηγητής όταν σήκωσε το τηλέφωνο: το φύλο του, άρρεν, και την λευκή φυλετική του ταυτότητα.
Οι μόνοι που εξαιρούνταν από τις διακρίσεις ήταν “εκείνοι άντρες που είχαν ξεκινήσει τη ζωή τους ως γυναίκες”.
Το πλέον ανησυχητικό όμως στοιχείο στις καταγγελίες αυτές είναι ότι το πρωτόκολλο με το οποίο απορρίπτονταν τέτοιοι φοιτητές δεν είναι ένα έγγραφο αλλά μία “σιωπηρή” συμφωνία η οποία είναι σχεδόν αδύνατο να αλλάξει παρά μόνο με συντονισμένη δράση.
Δεν μπορώ να συμφωνήσω με την προοπτική ελπίδας που προσπαθεί ς να δημιουργήσει στο τέλος του άρθρου του, ακριβώς επειδή μοιάζει εντελώς παράταιρη με τα όσα έχει καταγγείλει: “Προς το παρόν, η ασφαλέστερή μας ελπίδα είναι η δημιουργία νέων ιδρυμάτων που δεν βαρύνονται με την διαφθορά και το μίσος για τους εαυτούς μας, στοιχεία ενδημικά στα παλαιότερα ιδρύματα.”
Αναφέρει χαρακτηριστικά για τις προκαταλήψεις εναντίον του δυτικού πολιτισμού: ” Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες του παρελθόντος απεικονίζονται ως εγγενώς ανελεύθερες και αντιδιαστέλλονται δυσμενώς με την εντελώς φιλελεύθερη κοινωνία που υπόσχονται οι προφήτες του μέλλοντος της προόδου”.
Κατόπιν όλων αυτών, δεν είμαι καθόλου βέβαιος ποιον φιλελευθερισμό, ποιες τάχα ελευθερίες και ποιαν ακριβώς “Δύση” (ό,τι και αν σημαίνει αυτό στο λεξιλόγιο εκάστου εξ ημών) υπερασπιζόμαστε, αφού η πολιτική ορθότητα μας έχει φέρει σε αυτό το σημείο.
